بالا قۇقىنىڭ قورعالۋى – باياندى بولاشاق كەپىلى

ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا قاتىسقان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ, بالالار قۇقىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ باس ساراپشىسى ەرجان جيرەنباي بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا كولەمىندە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا 400-گە جۋىق قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جانە كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەيتىن 18 ورتالىق جۇمىس ىستەيتىندىگىن مالىمدەدى. بۇگىندە بۇل ورتالىق­تاردا 3 838 ءجاسوسپىرىم تاربيە­لەنىپ جاتقان بولسا, ونىڭ ىشىندەگى 487-ءسى اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار ەكەن. ال 3 254-ءى قاراۋسىز جانە پاناسىز قالعان جەتكىنشەكتەر, 51-ءى ءومىردىڭ قيىن جاعدايىنا تاپ بولعان بالالار جانە 46-سى دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىق بالالارعا ارنالعان ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا جىبەرىلەتىن جاسوسپىرىمدەر ساناتىنا ىلىنگەن. قوعامداعى بالالاردىڭ قۇقىن قورعاۋ قىزمەتى ازاماتتىق سەكتور وكىلدەرىنىڭ اتسالىسۋى ءتيىس ماڭىزدى شارۋالاردىڭ قاتارىنا جاتاتىندىعىن اتاپ وتكەن ەرجان ساپار ۇلى, ەلىمىزدە وسى كۇندەرى 5 ميللونننان استام كامەلەت جاسىنا تولماعان بالالار تۇراتىندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ 2,5 ملن.-ى مەكتەپ جاسىنداعى وقۋشىلار بولسا, 2 ميلليونعا جۋىق بالا مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بۇلدىرشىندەر. ال 300 مىڭدايى ورتا ارناۋلى ءبىلىم وشاقتارىنداعى جاس­تار. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, وسى جاسوسپىرىمدەر قۇقىنىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قازاقستاندا قۇزىرلى ورگاندار مەن ءتيىستى مەكەمە ماماندارى جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ ەڭبەك ەتىپ جاتقان كورىنەدى. سونىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىمەن قوعام اراسىندا ءتۇرلى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار ۇيىمداستىرىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, بۇگىنگە دەيىن بۇۇ-نىڭ جانىنداعى يۋنيسەف بالالار قورىمەن بىرلەسە وتىرىپ سوڭعى 6 جىل ىشىندە ەلىمىزدە 7 بىردەي الەۋمەتتىك زەرتتەۋ شارالارى جۇرگىزىلگەن. ونىڭ ناتيجەسىندە, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ازاماتتىق قوعام بەلسەندىلەرىمەن ەل ىشىندە قىلاڭ بەرىپ قالاتىن كەلەڭسىزدىكتەر سانى ءبىرشاما ازايعان. – بۇل ءسوزىمىزدى جۋىردا عانا باس پروكۋراتۋرا قىزمەتى جاريا­لاعان رەسمي مالىمەتتەر دە راستاي الادى. ايتالىق, اعىمداعى جىلدىڭ 6 ايىندا كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جاسالعان قۇقىقبۇزۋشىلىق 28,8 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنى ءبىزدىڭ جىل سايىنعى جۇمىسىمىزدىڭ وڭ ناتيجە بەرىپ جاتقاندىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. سونداي-اق, جاسوسپىرىمدەرگە كورسەتىلەتىن زورلىق-زومبىلىق قۇقىق بۇزۋ­شىلىعى دا 9,2 پايىزعا ازايعان. سالىستىرمالى تۇردە الساق, 2014 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىندە بۇل سان 3 908 بولسا, وسى جىلى 2 795 وقيعا تىركەلگەن, – دەيدى ساراپشى. سوڭعى كەزدەرى ولار بۇل ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋدا ءبىر­نەشە باعىتتار بويىنشا جۇمىس­تار جۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, جوعا­رىدا اتالعان الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇمىس­تارىنىڭ ناتيجەسى بويىن­شا رەسپۋبليكا كولەمىندە بىرنەشە سەمينار-كەڭەستەر ۇيىم­داستىرىلىپ, ول جەرلەردە ارنايى مەتوديكالىق وقۋلىق, ادىستەمەلىك قۇرالدار مەن ءارالۋان تاقىرىپتىق جادىنامالار ۇلەستىرىلگەن. سونداي جيىننىڭ ءبىرى – الداعى قازان ايىنىڭ ورتا شەنىندە وسكەمەن قالاسىندا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە وتەدى دەپ جوسپارلانۋدا. وعان ەلىمىز­دىڭ ۇستازدار قاۋىمى مەن بالا­لار قۇقىن قورعاۋعا مۇددەلى مەكەمە­لەردىڭ ماماندارى جانە حالىق­ارالىق دەڭگەيدە جۇمىس ىستەيتىن يۋنيسەف قورىنىڭ ساراپشىلارى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. بريفينگتە جاسوسپىرىمدەر قۇقىنىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا ۋاقىت وتكەن سايىن ءتيىستى زاڭنامالار دا زامان اعىمىنا ساي جەتىلدىرىلىپ جاتقاندىعى ايتىلدى. ياعني, قولدانىستاعى قىلمىستىق كودەكس­تە جاسوسپىرىمدەرگە قارسى جاسالعان قىلمىس ءۇشىن جاۋاپ­كەرشىلىك كۇشەيتىلگەن. مۇنداي كامەلەت جاسقا جەتپەگەن جەتكىنشەككە كورسەتىلگەن زورلىق-زومبىلىق پەن جىنىستىق سيپاتتاعى كەز كەلگەن ءىس, بالا ۇرلاۋ فاكتىسى, ەركىنەن تىس كۇشتەپ ۇستاۋ نەمەسە قۇلدىققا جەگۋ سىندى ارەكەتتەردى جاساعان جاندى 20 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىپ, ونى ءومىر بويى قانداي دا ءبىر لاۋازىمدىق قىزمەتتەرگە تاعايىندالۋدان شەتتەتىلەتىندىگى زاڭ جۇزىندە بەكىتىلگەن. وسىلايشا, زاڭنامالىق تۇر­­عىدا بەكتىلگەن نورماتيۆتىك-قۇ­قىقتىق اكتىلەردىڭ نەگىزىندە بالا قۇقىن قورعاۋمەن شۇعىل­داناتىن قىزمەتكەرلەر ءار توقسان سايىن ايماقتاردا ارنايى رەيدتىك شارالار ۇيىمداستىرۋدى داعدىعا اينالدىرعان. قۇقىق قورعاۋ سالا­سىنىڭ ماماندارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, «تۇنگى قالاداعى بالالار», «جەتكىنشەك» سىندى پرو­فيلاكتيكالىق شارالار مەن «مەك­تەپكە جول», «قايى­رىمدىلىق» سەكىلدى ناۋقاندىق جۇمىستار وتكىزىلىپ كەلەدى. وسىنداي الدىن-الۋ ارەكەتىنىڭ ءار جىلدارداعى سانى بۇگىنگە دەيىن 5 مىڭعا جۋىق­­تاپ, ارنايى رەيدتەر اياسىندا 7 مىڭنان استام الەۋمەتتىك نىساندار دا مۇقيات نازارعا الىنعان. نۇرلىبەك دوسىباي, جۋرناليست.