ويدا جوقتا كوشەدە جولىعىپ قالعان تانىس اعام «ۇيگە كىرىپ, تۇسكى اس ءىشىپ كەت», دەپ ءىلتيپات كورسەتتى. «جارايدى», دەدىم. ءزاۋلىم ۇيگە كىرگەنىمىزدە قارسى الدىمىزدان 13-14 جاسار شاماسىنداعى ەكى ۇل بالا شىعىپ امانداستى. جەڭگەي ءبىر تۋىستارىنىڭ ۇيىنە شىلدەحاناعا كەتكەن ەكەن. «نەشاۋا, ءوزىمىز دە تۇسكى استىڭ قامىن جاساي الامىز, توك پەش دايىن, تاماق بار, نان-پان, سالات-پالات, ءتاتتى-ءپاتتى توڭازىتقىشتا تولىپ تۇر», دەدى ول جايدارى قالىپتا.
كەڭ دە ساۋلەتتى, نە كەرەكتىڭ ءبارى بار اسحانادا وتىرمىز. ەسىك جاقتاعى بۇرىشتا ءداۋ مۇزداتقىش پەن بويى ەكى مەتردەي, ەنى جالپاق, مەس قارىن توڭازىتقىش دىڭىلدايدى. اعام ەكى بالاسىنا داستارحان جاساۋدى بۇيىردى دا: «سەندەر تاڭەرتەڭنەن بەرى تاماق ىشتىڭدەر مە ءوزى؟» دەپ سۇرادى. ەكەۋى دە جارىسا «جوق» دەدى. بۇل «نەگە؟» دەپ ەدى الگى ەكەۋدىڭ ءبىرى «ۇيدە جەيتىن ەشتەڭە جوق, جىلان جالاعانداي, اشارشىلىقتا دا مۇنداي بولماعان شىعار...» دەدى ج ۇلىپ العانداي. اعامنىڭ ءوڭى كۇرەڭىتىپ بارىپ باسىلدى. سوسىن ماعان قارادى. كوزقاراسىنان «مىنە, ەستىدىڭ بە, توقشىلىق زامان بالالارىنىڭ ءسوزىن؟» دەگەن سىڭاي انىق بايقالدى. سوسىن ول داۋىسىن قاتايتا: «مىنا توڭازىتقىشتا تولىپ تۇرعان اس-اۋقاتتى كورمەدىڭدەر مە؟» دەگەن ساۋالىنا «كوردىك, بىراق ولاردى جەگىمىز كەلمەيدى, تابەتىمىز تارتپايدى» دەگەن جاۋاپ الدى. ء«يا, سەندەرگە كەرەگى كولا-پولا, ءتۇرلى سۋسىن-پۋسىندار, «مايونەزبەن» شىلانعان «سەندۆيچ-پەندۆيچ», «حوتدوگ-پوتدوگ» سياقتىلار مەن «چيپسي», «كيريەچكي», تاعى نە بار ەدى قۇداي-اۋ, سوندايلار عوي. سولارعا ابدەن تاۋەلدەنىپ قالعانسىڭدار. ەت جەۋدى, اعارعان ءىشۋدى قويدىڭدار تۇگە», دەدى بالالارىن جاقتىرىڭقىراماي.
توق توڭازىتقىشتىڭ ىشىنەن اس-اۋقاتتىڭ, سالات-پالاتتىڭ, ءتاتتى-ءپاتتىنىڭ, جاعىپ-باتىرىپ جەيتىننىڭ نەشە اتاسى «اقتارىلىپ» ءتۇستى. داستارحان جايناپ كەتتى. قايسىسىن جەرىڭدى بىلمەيسىڭ. اسىرەسە, قويدىڭ توڭازىعان مايلى ەتى, جال-جايا, بۋى بۇرقىراپ توستاققا قۇيىلىپ كەلگەن نارىن قانداي ءدامدى دەسەڭىزشى, ءتىل ۇيىرەدى.
اعام العاشقىداي ەمەس ءپاس كوڭىلدە وتىر. ۇيدە تاماقتىڭ نەشە ءتۇرى بولسا دا ۇلدارىنىڭ «تۇك جوق» دەگەنىنە نالىپ, قۇنارلى اسقا ەمەس, جاسىق, پايداسىنان زيانى باسىم, دايىندالۋى كۇماندى ءتۇرلى كاكىر-شۇكىرگە قۇمار, تاۋەلدى قىلىپ قويعان مىنا زاماننىڭ بەتالىسىن وي ەلەگىنە وتكىزىپ, اۋرەلەنىپ وتىرعانىن انىق سەزدىم.
ەكى بالا دا جارىتىپ ەشتەڭە جەمەدى. ارنەنى تۇرتكىشتەگەن بولدى دا اكەسىنەن رۇقسات سۇراپ, ء«اۋمين» دەپ ورىندارىنان تۇرىپ كەتتى.
تۇسكى استان كەيىن اۋلاعا شىقتىق. ەكى بالا كولەڭكەدە وتىر ەكەن. قولدارىندا ءبىر-بىردەن بىلەكتەي «سەندۆيچ», بۇرالاقتاتىپ سوعىپ وتىر. ء«يا-ءاا, بارىنە شەشەسى ەكەۋىمىز كىنالىمىز, بۇلاردى الگى ءنارسىز كىرمە اس-سۋدان تىيا الماعان, سولارعا ۇيىرسەك ەتىپ قويعان» دەدى اعام كۇرسىنە...
مەن ءوز جونىممەن كەتتىم, جولاي الگى كورىنىستەر ءتۇرلى ويعا جەتەلەي بەردى.
تاماقسىماق, زياندى, بىراق قانداي سيقىرى بارىن, قۇلقىندى دامىمەن قۇلدىق ۇرعىزىپ قويعان تابەتالدار, اعزابىلعار دۇنيەلەر تولىپ كەتتى. جۇرتتى وزىنە ءيىلدىرىپ قويعان. نە ىستەيسىڭ؟ جارناماسى جانالقىمنان العان, ۋ-جىنىن ىشىنە بۇگىپ, الدامشى ءدامى, سىرتقى كورىنىسىمەن باۋراعان اينالا تولى اسسىماقتاردىڭ قاندى شەڭگەلىنەن قالاي قۇتىلامىز؟
عاسىرلار بويى ءوزىنىڭ قۇنارىمەن ۇلتىمىزعا ءال-قۋات بەرگەن, بۇگىنگە جىلىك مايىمىزدان اجىراماي جەتۋىمىزگە سەبەپكەر بولعان ۇلتتىق ءداستۇرلى تاعامدارىمىز بەن باسقا دا تاتىمدى دامدەرىمىزگە بۇگىنگى ۇرپاعىمىزدىڭ تابەتى شاپپايتىن بولىپ بارادى. وسىناۋ قۇندى دۇنيەلەرىمىز شەتەلدەن ەنگەن ارزانقول ونىمدەرگە جول بەرىپ, كەيىنگە ىسىرىلىپ قالا بەرە مە؟ وزىمىزگە عانا ءتان, قانىمىزعا سىڭگەن, قازاقتىڭ ءدام سەزۋ مۇشەسى عانا قۇمارتا قابىلدايتىن ۇلتتىق تاعامدارىمىزدان جەرىنىپ بارا جاتقاندايمىز با, قالاي؟ قازاقتىڭ تاڭدايىنىڭ تاڭداۋ-تالعامى كۇرت وزگەرسە ۇلتتىق كودىمىزدان, جادىمىزدان اجىراپ قالمايمىز با؟
قازاندا بۇرقىلداپ قايناپ جاتقان قازى-قارتا, جال-جايانىڭ يىسىنە شىداي الماي مۇرىندارىن جاباتىن وزگە جۇرتتىڭ وكىلدەرىن تالاي كوردىك. ولارعا تۇسىنىستىكپەن قارايسىڭ. ال بۇلاردىڭ قاتارىنان ءوز ۇرپاعىمىزدى دا كورە باستاعانىمىزعا ءجون بولسىن... قازاق قانا ءلاززات الاتىن بۇل جۇپارعا ءوز بالالارىمىز مۇرىن تىرجيتسا جىلقى مىنەزدى جۇرتىمىزدىڭ مىنەز-بولمىسى دا ب ۇلىنبەي مە؟
قىمىز ءدامى دە ءبىر بولىگىمىزگە جات بولىپ بارادى. ەشكىمدى كىنالاي المايسىڭ. بىراق قىمىز ءىشۋدى قۇپ كورمەيتىن, دامىنەن تىجىرىناتىن, ەسەسىنە ءتۇرلى قۇتىداعى ۋلى سۋسىندارعا دەن قويعان جاستارىمىزدىڭ كوبەيۋى دە ۇلتتىق كودىمىزدان الىستاتپاي قويماس, ءسىرا.
قالاي دەگەندە دە ءداستۇرلى تاعامدارىمىزدىڭ ءدامىن ۇرپاعىمىز جاتىرقاپ كەتپەۋى ءۇشىن ءبىر ارەكەتىن جاساۋىمىز قاجەت-اق. بۇل ۇلتتىق بولمىس-كودىمىزدى كەلەشەككە امان-ەسەن اماناتتاۋ, دالىرەگى, ۇلت بولىپ ساقتالىپ قالۋ ءۇشىن ماڭىزدى.
قان ارقىلى جالعاسىپ, بولمىسپەن تىعىز استاسىپ, سان عاسىرلار بويى ايىرىقشا ارتىقشىلىعىمەن تالعامدى تىلىمىزگە ء«وزىن مويىنداتقىزا» ۇيىرىلە كەلىپ ۇيا سالعان, وسىلايشا قازاققا عانا ءتان بولىپ قالعان ءدام تۇششىنۋ, ءدام سەزىنۋ تۇرعىسىنداعى ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمىزدىڭ ءمانىن جويۋعا, تاڭدايىمىزدى «الجاستىرا» وزىنە «تابىندىرۋعا» اينالعان, جاس-كارى دەمەي بۇگىنگىنىڭ كومەيىن بۇلكىلدەتكەن شەتەلدىك ءنارسىز, زياندى, ءتىپتى اس-سۋ دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايتىن دۇنيەلەر دۇركىرەپ, جۇرتتى «بيلەپ-توستەپ» تۇر. ءوزىمىزدى وسىنداي جاسىق ونىمنەن تىيۋدىڭ جولى قايسى, اعايىن؟ قوعامدىق, وتباسىلىق تاربيەدە ەستى ۇلت رەتىندە ويلاسار ءبىر ۇلكەن ماسەلە وسى-اۋ, شاماسى...
ءدام تۇششىنۋ, ءدام سەزىنۋ تۇرعىسىنداعى ۇلتتىق كودىمىزدى, جادىمىزدى جويىپ الماۋ – قازاقتىڭ بولاشاعىن, دەنساۋلىعىن ويلاۋ, حالىقتىق ءتول قاسيەتتەرىمىزدى ساقتاۋ ءىسى ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى. بۇگىنگى ۇرپاق ءدام سەزۋدە, اس تۇششىنۋدا قازاققا عانا ءتان تۇيسىكتەن اجىراپ قالماۋى ءتيىس. سوندىقتان حالقىمىزدى مەيىلىنشە قۇنارلى, پايدالى ازىقپەن قورەكتەندىرۋ, ولاردى قولجەتىمدى ەتۋ جاعىن دا ويلاۋىمىز كەرەك-اق.
