كينويندۋستريانىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى قانداي؟

قازىر كينوتەاترعا بارا قالساڭىز, وتاندىق فيلمدەردىڭ قاراسىنا كوز تويا­دى. وسىدان ون جىلداي ۋاقىت بۇرىن كورەرمەن قاۋىمعا بۇل جاي عانا ارمان ەدى. بىرىنەن-ءبىرى اسىپ, ميللياردتاعان كاسسا جيناپ جاتقان بۇگىنگى فيلمدەردىڭ جانرى دا, ساپاسى دا بولەك. ەل ەكونوميكاسىنا قوسىپ جاتقان ۇلەسى دە از ەمەس. ماسەلەن, 2024 جىلى وتاندىق فيلمدەر كورسەتىلىمىنەن 17,5 ملرد تەڭگە تابىس تۇسكەن.

الەم ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەن­دەي, ايگىلى فيلمدەر مەن سەريالدار تۇسىرىلگەن ايماقتارعا تۋريستەر اعىلىپ, جەرگىلىكتى ەكونوميكانىڭ جاندانۋىنا جول اشادى. مىسالى, جاڭا زەلانديا «ۆلاستەلين كولەتس» تريلوگياسىنان كەيىن الەمدىك تۋريزم كارتاسىنداعى ەرەكشە باعىتقا اينالدى. سول سياقتى كورەيا, تۇركيا, ءۇندىستاننىڭ كينو جانە تەلەسەريال يندۋسترياسى مادەني ەكسپورتتىڭ نەگىزگى كوزىنە اينالىپ, ەكونوميكالىق وسىمگە ايتارلىقتاي ۇلەسىن قوسىپ وتىر.

ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى وڭىرلەردى زەرتتەۋ جانە ءومىر ساپاسى ورتالىعىنىڭ اعا ساراپشىسى جانەركە راحماننىڭ ايتۋىنشا, كينو ءوندىرىسى كوپتەگەن مەملەكەتتىڭ ىشكى جالپى ونىمىنە ء(ىجو) ايتارلىقتاي ىقپال ەتەدى. مىسالى, ۇلىبريتانيادا شىعارماشىلىق يندۋسترياسى 2,1 ملن ادامدى جۇمىسپەن قامتيدى. ال ءىجو-گە شامامەن 153 ملرد دوللار كولەمدە ۇلەس قوسقان. ەگەر باسقا دا شىعىندارىن قوسا ەسەپتەسەك, جالپى ەكونوميكاعا قوسقان ۇلەسى 235 ملرد دوللاردى قۇرايدى. ال وڭتۇستىك كورەيانىڭ كرەاتيۆتى ەكونوميكاسى فيلم, ۆيدەوويىن, دراما جانە مۋزىكا سالاسىندا كوشباسشىلىق تانىتىپ, قازىر شامامەن 680 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ساتىلىمنان ەل شامامەن 115 ملرد دوللار, ەكسپورتتان 10,3 ملرد دوللار پايدا تابادى.

«اقش-تا 2021 جىلى كرەاتيۆتى ەكونوميكا دەڭگەيى ءىجو-ءنىڭ 4,4 پايىزىن قۇرادى, بۇل شامامەن 1 ترلن دوللار. ال مادەنيەت پەن ونەر سەكتورىن­داعى جۇمىسپەن قامتۋ 4,9 ملن قىزمەت­كەردى قامتىعان. پاندەمياعا دەيىن بۇل كورسەتكىش 5,2 ملن بولعان ەدى. ستري­مينگتىك قىزمەتتەر جانە ۆەب-پۋبلي­كاتسيالار ينفلياتسيانى قوسا ەسەپتەگەننىڭ وزىندە 171,3 ملرد دوللار تابىس اكەلىپ, اقش مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ ەڭ ءىرى سالاسىنا اينالعان. ال تەك كينو ءوندىرىسىنىڭ پايداسى 2021 جىلى 68,9 ملرد دوللاردى قۇراعان. الەم بويىنشا شىعارماشىلىق تاۋارلار ەكسپورتى 2020 جىلى 524 ملن دوللار بولسا, شىعارماشىلىق قىزمەت ەكسپورتى 1,1 ترلن دوللارعا جەتكەن», دەدى ج.راحمان.

بۇل سالانى دامىتۋعا ەلىمىز دە بىلەك سىبانا كىرىسىپ جاتىر. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلدەگى كينو ءوندىرىسىنىڭ ءىرى يندۋسترياعا اينالۋ الەۋەتى جوعارى. كينوگەرلەرگە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ شارالارى كورسەتىلىپ كەلەدى.

«2023 جىلى ەل ەكونوميكاسى جالپى كينوكورسەتىلىمدەردەن 26,9 ملرد تەڭگە تابىس كوردى. ال 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش 43,9 ملرد تەڭگەگە جەتتى, ونىڭ شامامەن 24,2 ملرد تەڭگەسى شەتەلدىك تۋىندىلارعا تيەسىلى. ال 17,5 ملرد تەڭگە وتاندىق فيلمدەر ەنشىسىندە. تولىق مەتراجدى فيلمدەر بويىنشا تابىستىڭ باسىم كوپشىلىگى الماتى قالاسىندا (15,8 ملرد) تىركەلگەن. بۇل الماتىنىڭ ەل كينووندىرىسىنىڭ ماڭىزدى ورتالىعى ەكەنىن كورسەتەدى. بۇدان بولەك, بىرلەس­كەن جانە شەتەلدىك ءوندىرىس ۇلەسى دە ايتارلىقتاي ناتيجە (974 ملن) بەردى. ولاردى مەملەكەتتىك سەكتورمەن سالىس­تىر­ساق, مەملەكەتتىك سەكتور تابىسى 150 ملن تەڭگەنى قۇرادى», دەيدى ساراپشى.

وسى رەتتە كينو سالاسىنىڭ قا­زانىندا قايناپ, ونىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەن كينوپروديۋسەر گۇلنۇر ماماساريپوۆامەن دە تىلدەسكەن ەدىك. ونىڭ ايتۋىنشا, كرەاتيۆتى يندۋسترياعا 2024 جىلدان باستاپ ەنگىزىلگەن سالىقتىق جەڭىلدىك كينوگەرلەرگە مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن ۇلكەن قولداۋ بولىپ وتىر. بۇل وزگەرىستىڭ ارقاسىندا كاسىپكەرلەر كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن, جەكە تابىس سالىعىن, سونداي-اق قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەۋدەن بوساتىلعان. ونىڭ ورنىنا جەكە كاسىپكەرلەرگە 2–4 پايىزعا دەيىنگى, سونداي-اق جشس-گە 8 پايىز مولشەرىندە بىرىڭعاي سالىق ەنگىزىلگەن.

كينو نارىعى قارقىندى دامىپ جاتقانمەن, سالادا وزەكتى ماسەلەلەر دە جەتەرلىك. گ.ماماساريپوۆا ەڭ نەگىزگى ءۇش ماسەلەنى اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, كينو ءتۇسىرۋ بارىسىندا قارجى, لوكاتسيا, كەي مەكەمەلەرگە رۇقسات الۋ جاعى قيىندىق تۋعىزادى.

«تاۋەلسىز پروديۋسەر بولساڭ, كينو تۇسىرەردە ەسەپكە مىقتى بولۋىڭ كەرەك. ويتكەنى نارىقتا باعا تۇراقسىز. شىعىندى قانشا ۇنەمدەگەنمەن, بارلىعىن نارىق ءوزى رەتتەيدى. بۇگىن ارزانداۋ باعاعا العان تەحنيكاڭ ەرتەڭ قىمباتتاپ كەتۋى مۇمكىن. سول سياقتى اكتەرلەردىڭ قالاماقىسى مەن لوكاتسيالاردىڭ باعاسى دا وزگەرىپ وتىرادى. كوپ جاعدايدا مەكتەپ, اۋرۋحانا, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر سىندى عيماراتتارعا ءتۇسىرىلىم توبىمەن كىرۋ قيىندىق تۋعىزادى. ال جابىق تۇزەتۋ كولونيالارىنا مۇلدەم كىرە المايمىز. سوندىقتان كينو تۇسىرۋگە لايىقتالعان ارنايى كينوستۋديا قاجەت-اق. ماسەلەن, رەسەيدە, گولليۆۋدتا كينوگەرلەرگە جاسالعان ارنايى دەكوراتسيالار بار. بىزدە مۇنداي مۇمكىندىك جوق بولعاندىقتان ءتۇسىرىلىم توبىمىزبەن بەلگىلى ءبىر مەكەمەگە بارۋعا ءماجبۇرمىز. ال مۇنداي جەرلەرگە رۇقسات الۋ قيىن. كىرگەن كۇننىڭ وزىندە باعالارى ۋداي. مەترو, كوشەدە تۇسىرىلەتىن ساحنالارعا اكىمدىكتەن رۇقسات الۋدىڭ دا ءوز ماشاقاتى بار. جول پوليتسياسىنىڭ قولىنا تۇسسەڭىز, ولار اكىمدىك رۇقساتىن مويىندامايتىن كەزدەر بولادى. وسىنداي قيىندىققا قاراماستان, بارلىعىن ۇيلەستىرە وتىرا تۇسىرگەن كينوڭ كورەرمەننەن وڭ باعا العاندا, بار قيىندىقتى ۇمىتىپ كەتەسىڭ», دەدى پروديۋسەر.

راسىمەن, بۇگىندە كينو سالاسى ۇلكەن بيزنەس كوزىنە اينالىپ ۇلگەرگەن. بۇل ونەرگە اركىمنىڭ تالاسى بولعانمەن, ونىڭ ەسەبىن ءوز ماماندارى عانا جەتە تۇسىنەدى. شىعىننىڭ ءبارىن ۇنەمدەپ, جاي عانا ءبىر اۋىلدا كينو تۇسىرۋگە كەم دەگەندە 150 ملن تەڭگە قاجەت. ال شەتەلگە بارىپ كينو تۇسىرەمىن دەسەڭىز, 400–500 ملن تەڭگە شىعاراسىز. مۇنشا قاراجاتتى قايتارۋ ءۇشىن فيلم شامامەن 1 ملرد 200 ملن تەڭگە جيناۋى كەرەك. ويتكەنى ونىڭ 50 پايىزى – كينوتەاترلارعا, 10 پايىزى – پروۆايدەرگە, تاعى ءبىر بولىگى مەملەكەتكە تولەيتىن سالىققا كەتەدى. بۇعان قاراپ, بۇل سالادا تاۋەكەل كوپ ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. ال قازاق: «تاۋەكەل ءتۇبى – جەل قايىق, وتەرسىڭ دە كەتەسىڭ, ۋايىم ءتۇبى – تۇڭعيىق, باتاسىڭ دا كەتەسىڭ», دەيدى. تاۋەكەل ەتپەي, ارەكەت قىلماي, ءىستىڭ جەمىسىن كورمەيتىنىڭ تاعى بەلگىلى.