حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قازاق جىرىن جاڭاشا تۇلەتكەن اقىندار اراسىنان جۇبان مولداعاليەۆتىڭ شوقتىعى بيىك كورىنەدى. قاسىمنان كەيىن قازاق ولەڭىندەگى قايسار رۋحتىڭ بايراعىن تىك ۇستاعان اقىن «مەن قازاقپىن مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» دەگەن اسقاق ۇران كوتەرىپ شىقتى. زامانىندا ەلدىڭ اۋزىنان تۇسپەگەن وسى پوەماداعى شۋماقتار تالاي ۇرپاقتىڭ كوكەيىندەگى سوزىنە اينالدى. بۇدان دا باسقا كوپتەگەن تۋىندىنى ورلىك پەن ەركىندىكتى تۋ ەتتى. وسىنشاما بيىك رۋحتاعى اقىننىڭ ماحاببات پەن ءومىر جىرلارىنداعى نازىكتىك كىمدى بولسىن جالت قاراتادى. «وڭىمدە سەنى كوپ كوردىم, كوزىمدە قالدى سۋرەتىڭ. كوپ جىلدى بەكەر وتكەردىم, اشا الماي كەتتىم سىر بەتىن» دەپ جىرلاپتى اقىن.
«ورالدىق, ساۋلەم, گۇل ۇستاپ,
گۇل بولعاندا گۇل قانداي.
قىزعالداق كوكتەم تىنىستاپ,
قولىڭا قونىپ تۇرعانداي.
ايىبى سونىڭ – بۇل ولەڭ,
قابىل ال گۇلدەي ءار جولىن.
كوز جۇمىپ جۇرسەم كورەر مە ەم,
وزىڭنەن ارتىق جار جوعىن؟» دەپ جازىپتى تاعى بىردە. 1990 جىلى شىققان «قىران دالا» اتتى ولەڭدەر مەن پوەمالار جيناعىنداعى بۇل ولەڭدەر 1957 جىلى قاتار جازىلىپتى. اۋەلگى «كوزىمدە قالدى سۋرەتىڭ» ولەڭى ەكى-اق شۋماق, ەكىنشى «كوز جۇمىپ جۇرسەم كورەر مە ەم» اتتى ءتورت شۋماق جىردىڭ ءبىز باسى مەن اياعىن عانا الىپ وتىرمىز. زەر سالىپ قاراساق, بۇلار سول تۇستا تەبىندەي باستاعان جاڭالىققا پارا-پار شۋماقتار. جۇبان شىعارمالارىنان جىراۋلار پوەزياسى, ماعجان مەن قاسىمنىڭ اسەرى توبە كورسەتەرىن ەسكەرسەك, مىنا ولەڭدەرىنەن اقىننىڭ وزىنەن كەيىنگىلەرگە قالاي اسەر ەتكەنى بايقالماي قالمايدى. جوعارىداعى ەكى ولەڭىنەن سوڭ ون جىل وتكەندە, 1968 جىلدارى, «كوزىمدى جۇمسام دا كورەم سەنى» دەپ تۇمانباي مولداعاليەۆ جازدى. جالعىز-اق اۋىز جول بولسا دا, وعان دەيىن ايتىلا قويماعان, ءتىپتى مەن دەگەن اقىنداردىڭ اۋزىنا تۇسە بەرمەيتىن كەرەمەت دەر ەدىك. مۇنداي مىسالداردان تام-تۇمداپ بولسا دا, كوركەم وي ءورىسىنىڭ كەڭىگەنىن بايقايمىز دەسەك, ارتىق ەمەس. ال شىنىندا, جۇبان اقىننىڭ قازاق ادەبيەتىنە اكەلگەن كەسەك-كەسەك سۋرەتتەرى مەن ۇلتتىق تاقىرىپتى جىرلاۋداعى وزىق ورالىمدارىن تەرە بەرسە جەتىپ ارتىلادى. ماسەلەن, «بايگە», «جەزتىرناقتىڭ ءولىمى» سىندى باللادالارى كەيىن قادىر مىرزا ءالى سىندى اقىندارعا اسەر ەتكەنىن تاپتىشتەپ جاتپايمىز. بەس-اق شۋماقتان تۇراتىن «ماحاببات ەرلىگى» تۋىندىسىنا جەكە توقتالماۋ كۇنا سەكىلدى كورىندى.
«كەلەدى ايەل. جوق ونىڭ ءبىر اياعى,
قىسقى توڭعا بالداق ءجيى تايادى.
قۇلاتپايدى قولتىقتاعان كۇشتى قول,
ول قول ءوزىن كۇزەتشىگە سايادى.
كەلەدى ەركەك. سۋ قاراڭعى جانارى.
جىعىلادى-اۋ, كوپ توسقاۋىل بار ءارى.
جوق, وتەدى سۇرىنبەي دە, اداسپاي –
وزگە ەكى كوز ونى باستاپ بارادى».
ءبىتتى, بۇدان كەيىن جالعاستىرىپ جازباسا دا وسى ەكى شۋماقتىڭ ءوزى جەكە-دارا ولەڭ. ولەڭ بولعاندا دا ولمەس ءومىر جىرى دەر ەدىك. ءبىرىنىڭ ەكى كوزى جوق, ءبىرىنىڭ اياعى جوق – ەكى تىرشىلىك يەسىن ءبىر-بىرىنە بايلاپ قويعان كەڭ جۇرەكتەن تۋعان كوزسىز ماحاببات پەن شەكسىز مەيىرىم. اياق تا, كوز دە كەرەك ادامعا, بىراق باستىسى جۇرەك ەكەن. جانارتاۋداي جۇرەكتەن جالىنداعان ماحابباتتىڭ قۇدىرەتتى كۇشىنەن اسقان ەشتەڭە جوق. دۇنيەدەگى حيكمەتتىڭ ءبارىن قۇداي سوعان جاسىرىپتى. مۇنداي سۋرەتتى كورمەگەن, باستان كەشپەگەن اقىن قاعازعا تۇسىرە الماس ەدى. تۇسىرگەن كۇنى بۇلاي سەندىرە الماسىنا مەن كامىل. ال جاۋىنگەر اقىن جۇبان قان مايدانعا قاتىسىپ, وت پەن سۋدىڭ ىشىنەن شىققان قايراتتى جان ەدى عوي. بۇلار نە عالاماتتىڭ ءبارىن بويىنان وتكەرىپ بارىپ جازدى.
«كۇللى الماتى بىلەدى بۇل ەكەۋىن,
ەرلى-زايىپ مۋزىكانتتار ەكەنىن.
جاس ەدى ولار, سۇلۋ ەدى ءبىر كەزدە,
جارماسقاندا ەكەۋىنە ەكى ءولىم».
اقىن مۇندا ەكى جاستىڭ كەزىندە ءسۇيىپ قوسىلعانىن ايگىلەپ تۇر. شىن سۇيگەندەر ەرلىك جاسايتىنى بەلگىلى عوي. ەرلىكپەن قازا تاپقانداردىڭ اتى وشپەيدى. اباي ايتپاقشى, «ولسەڭ دە ولمەگەنمەن بولاسىڭ تەڭ». ال مىنا ەكى كىسى جارىمجان كۇيى قالسا دا, ءبىر-بىرىنە سۇيەندىرگەن ماحابباتى كوتەرىپ كەلە جاتقان جوق پا؟ اللانىڭ حيكمەتى دەيتىنى سول شىعار. بۇل دا ەرلىكتىڭ زورى. اقىن سونى ايگىلەگىسى كەلگەندەي. تىرىدەن گورى ولگەن ادامدى ماقتاعان جەڭىلىرەگىن ايتادى تالاسبەك اسەمقۇلوۆ. قاسىڭداعى جانداردىڭ شىن ەرلىگىن وسىلايشا انىق تانۋ... جۇبان سىندى ءمارت اقىنعا قول ەكەن. ماحاببات تا, قايرات پەن جىگەر دە, سەزىم مەن شاپاعات تا ولەڭدەگى بەس شۋماققا سىيىپ تۇرسا قايتەسىز. ولاي بولسا ماقالانى دا وسى جىردىڭ سوڭىمەن اياقتايمىز.
«ەكى ءولىم مەن ەكى ءومىر بەلدەستى,
كەلەر كۇندەر جەڭدى «بارسا كەلمەستى».
اجال قاشتى ءبىر اياق, قوس كوزدى الىپ,
جەڭگەندەرگە جاڭا كوكتەم لەبى ەستى.
كەلە جاتىر كۇلە قاراپ, نىق باسىپ,
ەكى بىردەي ۇلكەن ءومىر جۇپتاسىپ.
ماحابباتتىڭ قاناتىمەن, كوزىمەن
توسقاۋىلدىڭ تالايىنان شىقتى اسىپ»!
