مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 2030 جىلعا دەيىنگى كولىكتىك-لوگيستيكالىق الەۋەتتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى اياسىندا 5 ترانسشەكارالىق حابتى قالىپتاستىرۋ جۇمىسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇگىندە بارلىق 5 ترانسشەكارالىق حاب بويىنشا ناقتى ءىس اتقارىلىپ وتىر.
«بىرىنشىدەن, باسقارۋشى كومپانيالار مەن ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ شارتتارى ايقىندالدى, ەكىنشىدەن, الەۋەتتى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ پۋلدارى قالىپتاستىرىلدى, ۇشىنشىدەن, ەلەكتر ەنەرگياسى, سۋمەن جابدىقتاۋ, كولىك جولدارى مەن كوممۋنيكاتسيالار سياقتى نەگىزگى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى», دەدى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ.
ترانسشەكارالىق حابتاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ۇيىمداستىرۋ شارالارى تۋرالى ايتقان مينيستر, ينفراقۇرىلىمنىڭ دايىندىق جۇمىستارى اياقتالعانىن جەتكىزدى. جوبالاردى ناقتى ىسكە قوسۋ, لوگيستيكالىق مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ مەن كووپەراتسيانىڭ جاڭا فورمالارىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. ناتيجەسىندە شەكارا ماڭىنداعى ساۋدا پروتسەستەرىن تەزدەتىپ, شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمىن 30 پايىزعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ءارى وتاندىق كومپانيالار ءۇشىن ءتيىمدى لوگيستيكالىق جاعداي جاسايتىن بولادى.
«ەلىمىز ورتالىق ازيانىڭ نەگىزگى كولىك تورابىنا اينالۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى الدىمىزعا وسىنداي مىندەت قويىپ وتىر. سوندىقتان ساۋدا-لوگيستيكالىق حابتاردى قۇرۋ – ترانسشەكارالىق ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق باعىتى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
قازىر ترانزيتتىك باعىتتار مەن ينۆەستيتسيالار ءۇشىن باسەكەلەستىك كۇشەيىپ كەلەدى. وسىعان وراي جەرۇستى كولىك ينفراقۇرىلىمىن, ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا مەن ساۋدا جەلىلەرىن جەدەل دامىتۋ قاجەت. ترانسشەكارالىق حابتاردى تولىق ىسكە قوسۋ جۇك قوزعالىسىن ايتارلىقتاي قىسقارتىپ, وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋعا, ءوندىرىس كولەمىن, سالىق تۇسىمدەرىن جانە ەكسپورتتى ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«جۇيەلى قارايتىن بولساق, بۇل جوبالار كاپيتال مەن جاڭا وندىرىستەردى تارتۋ ورتالىقتارىنا اينالادى. وسىعان بايلانىستى جۇمىس قارقىنىن كۇشەيتىپ, بارلىق تاراپتاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن ايتارلىقتاي جاقسارتۋ قاجەت. ساۋدا مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋى كەرەك. سونداي-اق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا تۇراقتى مونيتورينگتى قامتاماسىز ەتۋ دە ماڭىزدى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
حابتاردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا كوڭىل بولگەن ءجون. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن, بيزنەسكە قولايلى جاعداي جاساۋ كەرەك. اتاپ ايتقاندا, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمنىڭ دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار قۇرۋ, راسىمدەردىڭ اشىقتىعى, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ جەدەل ارەكەت ەتۋى سياقتى ماسەلەلەردى شەشۋگە باسىمدىق بەرگەن دۇرىس.
«حابتاردىڭ اۋماعىندا لوگيستيكا, قويمالاۋ, جۇكتەردى تيەپ-تۇسىرۋمەن عانا شەكتەلمەي, ناقتى وندىرىستەر قۇرىپ, جۇمىس ورىندارىن اشۋ دا ماڭىزدى. بولجامدىلىق, جىلدامدىق پەن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ كەرەك. ينۆەستورلار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – وسى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
سەرۆيس دەڭگەيى جوعارى بولعان سايىن, حابتاردىڭ اۋماقتارى دا رەزيدەنتتەرمەن تەزىرەك تولىعىپ, ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى ارتا تۇسەدى. وسىعان بايلانىستى ينۆەستورلارمەن, وپەراتورلارمەن, سونداي-اق وندىرۋشىلەرمەن تۇراقتى ديالوگ ورناتقان ءلازىم. بىرلەسكەن جوبالار ءوزارا ءتيىمدى نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس.
«اكىمدىكتەر جەر ۋچاسكەلەرى, ينجەنەرلىك جەلىلەر, جولدار مەن تەمىرجولدار سياقتى بازالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. حابتاردىڭ ورنىقتى جۇمىسى وسىعان بايلانىستى. تۋىنداعان بارلىق ماسەلە شۇعىل شەشىمىن تابۋعا ءتيىس», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى بىرقاتار ءتيىستى ۆەدومستۆوعا تاپسىرمالار جۇكتەدى.
ونەركاسىپ مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, سونداي-اق اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, بيىلعى 20 جەلتوقسانعا دەيىن يندۋستريالىق ساۋدا-لوگيستيكا كەشەنى مەن «ەۋرازيا» ترانسشەكارالىق ساۋدا ورتالىعى بويىنشا ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋگە ءتيىس. كولىك مينيسترلىگى اقتاۋ پورتىندا كونتەينەرلىك حاب قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن ەرەكشە باقىلاۋعا الىپ, كەلەسى جىلدىڭ 1-توقسانىنىڭ سوڭىنا دەيىن جۇمىس ناتيجەلەرى تۋرالى باياندايدى. ال ساۋدا مينيسترلىگى ترانسشەكارالىق حابتاردى دامىتۋ سالاسىندا بىرلەسكەن جوبالاردى قالىپتاستىرىپ, ىسكە اسىرۋ ءۇشىن الەۋەتتى ينۆەستورلاردى ىزدەستىرۋ مەن تارتۋ جۇمىسىن جانداندىرۋى قاجەت.
ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىندە ەلدەگى قالدىقتاردىڭ بارلىق تۇرلەرىن باسقارۋدىڭ 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى دا تالقىلاۋعا شىعىپ, ءبىراۋىزدان ماقۇلداندى. راسىندا قازىر وڭىردە قالدىقتاردى باسقارۋ كۇردەلى ەكولوگيالىق ماسەلەگە اينالعان. ەكونوميكا مەن قۇرىلىس سەكتورىنداعى ءوسىم بارلىق ساناتتاعى قالدىقتاردىڭ كوبەيۋىنە اكەلدى. نەگىزگى ۇلەستى ونەركاسىپتىك قالدىقتار قۇرايدى, ولاردى قايتا وڭدەۋدى مىندەتتەيتىن تەتىكتەردىڭ جوقتىعىنان جىلدار بويى جينالىپ, قورشاعان ورتاعا قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر.
«كوممۋنالدىق سەكتوردا جىل سايىن 4,5 ملن توننا قالدىق تۇزىلەدى, بىراق ونىڭ نەبارى 25–26%-ى عانا قايتا وڭدەلەدى. قالعانى تالاپقا ساي ەمەس پوليگوندارعا جىبەرىلەدى. تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ 30–40%-ىن قۇرايتىن تاعام قالدىقتارىن وڭدەيتىن ينفراقۇرىلىم جوق. قۇرىلىس قالدىقتارى دا زاڭعا قاراماستان پوليگوندارعا ءتۇسىپ, ستيحيالىق قوقىس الاڭدارىنىڭ كوبەيۋىنە سەبەپ بولىپ وتىر», دەدى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى جومارت اليەۆ.
جالپى, سالا ەكولوگيالىق, ەكونوميكالىق, ينستيتۋتسيونالدىق قيىندىقتاردىڭ توعىسىندا تۇر. قالدىقتاردىڭ جينالىپ قالۋى – الەمدەگى ەڭ وزەكتى ەكولوگيالىق ماسەلە. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەسەپتەرىنە سۇيەنسەك, جىل سايىن 2 ملرد توننادان استام تۇرمىستىق قاتتى قالدىق پايدا بولادى. ولاردىڭ باسىم بولىگى قايتا وڭدەلمەيدى.
«ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, 2050 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش ەكى ەسە ۇلعايىپ, جىلىنا 3,8 ملرد تونناعا جەتەدى. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ماقساتىندا ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. ول ءۇشىن قالدىقتاردىڭ بارلىق ءتۇرىن تولىقتاي قايتا وڭدەۋ كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ءبىزدىڭ ەلدە تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ شامامەن 25%-ىن عانا قۇراپ وتىر. وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن استانا, الماتى مەن شىمكەنت قالالارىندا قالدىقتاردى ەنەرگەتيكالىق كادەگە جاراتۋ جوبالارى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. قازىر ينۆەستورلار انىقتالىپ, ولارمەن ءتيىستى كەلىسىمدەر جاسالدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل تاجىريبە وزگە ايماقتارعا دا تاراتىلاتىن بولادى.
«قالدىقتاردى باسقارۋ جۇيەسىن جاقسارتۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ تەتىگى ارقىلى 185 ملرد تەڭگە قارالعان. بۇگىندە 60 جوبا ماقۇلداندى, ونىڭ 22-سىنە قاراجات ءبولىندى. ەكولوگيا مينيسترلىگى اكىمدىكتەرمەن بىرگە وسى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋى كەرەك. سونداي-اق ونەركاسىپتىك, مەديتسينالىق تاعى باسقا دا قالدىقتارعا قاتىستى ءتيىستى شەشىم قابىلداۋعا ءتيىس», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
قالدىقتاردىڭ بارلىق تۇرلەرىن باسقارۋ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ ەكولوگيالىق, بۇعان قوسا سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ناقتى باقىلاۋ مەن بولجام جاساۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل قايتا وڭدەۋ مەن قايتا پايدالانۋعا باعىتتالعان قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىنىڭ دامۋىن ىنتالاندىرادى.
«اتالعان ءتاسىل پرەزيدەنتتىڭ تابيعاتتى ايالاۋ جونىندەگى ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان «تازا قازاقستان» باستاماسىنىڭ تالاپتارىنا ساي كەلەدى», دەگەن و.بەكتەنوۆ سالانى تسيفرلاندىرۋعا, قالدىقتاردىڭ تسيفرلىق ەسەبىن جۇرگىزۋگە, ولاردىڭ قوزعالىسىن, جيناقتالۋى مەن كادەگە جاراتىلۋىن باقىلاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى جوعارى, ول بىزدە ازىرگە ءتيىستى دەڭگەيدە پايدالانىلماي وتىر. الەمنىڭ كوپتەگەن دامىعان ەلدەرى قالدىقتاردى جيناقتاۋدان بىرتىندەپ تۇيىق تسيكلدى ەكونوميكاعا كوشىپ جاتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە, ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە ءارى وندىرىستە قايتا پايدالانۋعا بولاتىن شيكىزات الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«تۇجىرىمداما قالىپتاسقان تاسىلدەردى وزگەرتىپ, سالانىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىن ارتتىرۋدى ءارى قولدانىستاعى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدى قامتاماسىز ەتەدى. وسىعان وراي ۇسىنىلعان تۇجىرىمداما جوباسىن ماقۇلداۋدى ۇسىنامىن», دەگەن پرەمەر-مينيستر بىرقاتار تاپسىرما بەردى.
ەكولوگيا مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, سونداي-اق ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, تۇجىرىمدامادا جوسپارلانعان ءىس-شارالار مەن ونى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارىنىڭ ۋاقتىلى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق اتالعان مينيسترلىك استانا, الماتى مەن شىمكەنت قالالارىنىڭ اكىمدىكتەرىمەن بىرگە كەلەسى جىلى قالدىقتاردى ەنەرگەتيكالىق كادەگە جاراتۋ زاۋىتتارىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋى كەرەك.
قولدانىستاعى بيۋدجەت زاڭناماسىنا سايكەس قورشاعان ورتاعا ەميسسيالار مەن باسقا دا ەكولوگيالىق تولەمدەر جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە باعىتتالىپ جاتىر. ولجاس بەكتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىرلەر وسى قاراجات ەسەبىنەن ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزبەي وتىر. وسىعان بايلانىستى ەكولوگيا مينيسترلىگىنە وبلىستاردىڭ اكىمدىكتەرىمەن بىرگە ەكولوگيالىق تولەمدەر ەسەبىنەن قالدىقتاردى جيناۋ, قايتا وڭدەۋ مەن كادەگە جاراتۋ ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ مەن قارجىلاندىرۋ شارالارىن قابىلداۋدى تاپسىردى.
