ەڭبەك موبيلدىلىگى ورتالىعى 227 مەكەمەگە قاجەتتى ماماندىقتار ءتىزىمىن جاريالادى. جارمەڭكەگە مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن يندۋستريالدى ايماقتارداعى كاسىپورىنداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ولاردىڭ اراسىندا «نازار تەكستيل», «بال تەكستيل», «التىن-دان», «Marvik partners», «Wan sheng ceramic», «KARLSKRONA», «Altyn Land», «فيركان», «Oks group», «Rixos Khadisha Shymkent» سىندى ءوندىرىس پەن سەرۆيستىك قىزمەت سالاسىنداعى ءىرى كومپانيا بار.
ءىس-شارا بارىسىندا قالا اكىمى عابيت سىزدىقبەكوۆ جارمەڭكەنى ارالاپ, بوس جۇمىس ورنىن ۇسىنعان كاسىپورىن وكىلدەرىمەن تىلدەستى. شاھار باسشىسى جۇمىس بەرۋشىلەرگە ەڭبەك زاڭناماسى مەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋدىڭ, جۇمىسشىلاردىڭ ايلىق جالاقىسى مەن مىندەتتى الەۋمەتتىك تولەمدەرىن ءوز ۋاقىتىندا تولەپ وتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. سونداي-اق ەلدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە جۇمىسشى ماماندىق يەلەرىنىڭ تيگىزەر پايداسى زور ەكەنىن ايتتى. حالىق تۇتىناتىن تاۋاردىڭ بارلىعى دەرلىك ەڭبەك ادامدارىنىڭ قولىمەن جاسالاتىنىن جەتكىزدى. سول سەبەپتى مەملەكەت بۇگىندە قاراپايىم ەڭبەككەرلەردىڭ قوعامداعى ابىرويى مەن بەدەلىن وسىرۋگە بارىنشا ىقپال جاسايتىنىنا توقتالدى. قالا اكىمى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك جۇمىسشى ماماندىقتارىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ ءۇشىن ارناۋلى وقۋ ورىندارىنا بەرىلەتىن گرانت كولەمى ۇلعايعانىن ەسكە سالدى. كوللەدجدەردە ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىس تۋدىرعان كاسىپتەرگە ساي جاڭا ماماندىقتار اشىلدى. ماسەلەن وسى كۇندە تەاتردا ساحنانى كوركەمدەۋشى, جارىق بەرۋشى سەكىلدى ماماندىقتار جەتىسپەيدى. وسى سالادا ۇزاق جىلدان بەرى قىزمەت ىستەپ كەلە جاتقان ماماندار زەينەت جاسىنا جەتتى. ءتىپتى ودان اسىپ كەتكەندەرى بار. مىنە وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن كوللەدجدەر جاڭا ماماندىققا وقىتا باستادى. وسى ورايدا قالا اكىمى جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ قوعامداعى بەدەلىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى يگى ءىس توقتاۋسىز جالعاسا بەرەتىنىن جەتكىزدى.
مەگاپوليستەگى كوللەدجدەر سۋ سالاسىنا قاجەتتى گيدروتەحنيك سەكىلدى ماماندىقتاردى وقىتۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزدى. ءبىر كەزدەرى وسى ماماندىقتى يگەرگىسى كەلەتىن جاستار قاتارى قالىڭ ەدى. كەيىن 90-جىلدارداعى توقىراۋدا ونىڭ ءبارى قىسقارىپ, كەرەكسىز بولدى. بىلتىرعى الاپات سۋ تاسقىنى تۇسىندا قاراپايىم سۋ مۇرابى سياقتى مامانعا دەگەن قاجەتتىلىكتىڭ بارى قوعامدا قاتتى سەزىلدى. كەيىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا وسى ماسەلەنى كوتەرىپ, سۋ سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلاۋدى قايتا قولعا الۋ قاجەتتىگى جونىندە ۇكىمەتكە ارنايى تاپسىرما بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا شىمكەنتتە قازىر جاستار گيدرولوگيا سالاسى ماماندىعىن مەڭگەرە باستادى.
جارمەڭكە بارىسىندا ەڭبەك موبيلدىلىگى ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن «Enbek.kz» پورتالىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەلۋشىلەرگە جان-جاقتى تانىستىرىپ ءوتتى. ولاردىڭ ايتۋىنشا بۇگىنگى تسيفرلىق تەحنولوگيا دامىعان زاماندا ينتەرنەت كومەگىمەن ۇيدە وتىرىپ-اق قۇجاتتىق راسىمدەردى وڭاي ورىنداۋعا بولادى. بۇرىن جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلۋ, ودان جۇمىسقا ورنالاسۋ كوپ قاعازباستىلىقتى تالاپ ەتەتىن. قازىر تسيفرلىق تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا بارلىق قۇجاتتىق راسىمدەر ەلەكتروندى تۇردەگى قىزمەتكە اۋىستى. مۇنداي ونلاين قىزمەتتىڭ تاعى ءبىر پايداسى سىبايلاس جەمقورلىق جاعدايىن تۋدىراتىن ارەكەتتەردى كۇرت ازايتتى.
شىمكەنت قالاسى جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسى تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, 2024 جىلى شاھاردا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,8% بولدى. مامانداردىڭ سوزىنشە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى – قالا اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن تۇراقتى تۇردە ءوتىپ تۇراتىن بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ جارمەڭكەسى. جىل باسىنان بەرى وسىنداي 8 جارمەڭكە ءوتىپ, وعان ءتۇرلى ساناتتاعى كاسىپورىندار قاتىسىپ, مىڭداعان جۇمىس ورنىن ۇسىندى. سونىمەن قاتار ءىس-شارادا جۇمىسسىز جۇرگەن ازاماتتارعا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى تۋرالى ايتىلدى. كاسىپتىك وقىتۋ, جاستار پراكتيكاسى, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى, «العاشقى جۇمىس ورىندارى», «كۇمىس جاس», «ۇرپاقتار كەلىسىم شارتى» جوبالارى, قايتارىمسىز نەگىزدەگى گرانت سىندى قولداۋلاردىڭ يگىلىگى ءتۇسىندىرىلدى. بۇگىنگە دەيىن جارمەڭكە ارقىلى مىڭعا جۋىق ادام جاڭا قىزمەت تاۋىپ ەڭبەككە تۇرعان. ونىڭ ىشىندە 615 ادام تۇراقتى جۇمىسقا, ال 269 ادام ۋاقىتشا جۇمىسقا ورنالاسقان. وسىناۋ يگى ىستەردىڭ ناتيجەسىندە 2025 جىلدىڭ ءىىى توقسانىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 0,1% تومەندەپ, 4,7% بولدى. ءوز كەزەگىندە جاستاردىڭ جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 3% ارالىعىندا ساقتالىپ وتىر. جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىنە جاۋاپتى باسقارما ماماندارى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىندەگى «Enbek.كz» پورتالىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن اپتا سايىن سارسەنبى كۇندەرى جۇرتقا كەڭىنەن ءتۇسىندىرىپ كەلەدى.
جارمەڭكە بارىسىندا قالاداعى كاسىپورىننىڭ ءبىرى «Alsera kz» جشس وكىلدەرى مەكەمەگە 52 ادام قاجەت ەكەنىن مالىمدەدى. ونىڭ 50-ءى قاراپايىم جۇمىسشى. ولارعا تولەنەتىن ەڭبەكاقى 150 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. سوسىن باس ەسەپشى قاجەت. بۇل ماماندىق يەسىنىڭ جالاقىسى 500 مىڭ تەڭگە ەكەن. شىعىنداردى ەسەپكە الۋ جونىندەگى ماماننىڭ دا تابىسى 500 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە. كاسىپورىن بىرنەشە الەۋمەتتىك جەڭىلدىك قاراستىرىپ وتىر. وعان تەگىن تاسىمالداۋ قىزمەتى مەن تەگىن ىستىق تاماق كىرەدى.
كىلەم جانە كىلەم ونىمدەرىن توقيتىن شاھارداعى تانىمال كاسىپورىن «بال تەكستيل» جشس وكىلدەرى جارمەڭكەگە 54 جۇمىسشى ىزدەپ كەلىپتى. ونىڭ 30-ى توقىما ماشيناسىنىڭ وپەراتورى. ەڭبەكاقى 275 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. ديزاينەر ماماندارىنا 300 مىڭنان استام ايلىق جالاقى تولەيمىز دەيدى. اسپاز, تازالىقشى, بايلانىس وپەراتورى مەن كۇزەتشىلەردىڭ ەڭبەكاقىسى دا 150 مىڭ تەڭگەدەن كەم ەمەس. مۇندا دا فابريكا جۇمىسشىلارعا الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەردەن تەگىن تاسىمالداۋ قىزمەتى مەن تەگىن بەرىلەتىن ىستىق تاماقتى اتاپ ءوتتى.
جارمەڭكەدە كاسىپورىن, مەكەمەلەردەن بولەك, قايتارىمسىز گرانت الىپ ءوز ءىسىن اشقان 431 شاعىن كاسىپكەر ونىمدەرىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن گرانت شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامىپ, كۇش الىپ كەتۋىنە ۇلكەن كومەگىن تيگىزىپ وتىر. وسى دەمەۋ قارجىنىڭ ارقاسىندا جاڭادان كاسىپ اشىپ اياققا تۇرىپ كەتكەن كاسىپكەرلەر جەتەرلىك. ولاردىڭ الدى ايماققا تانىمال ىسكەر ازاماتتار قاتارىنا ىلىكتى. اسىرەسە گرانت قاراجاتى ۇيىندە وتىرىپ تاتتىلەر پىسىرەتىن كونديتەرلىك تسەح اشۋعا نەمەسە قورا سالىپ مال بورداقىلاۋمەن, ايران-ءسۇت وندىرۋمەن اينالىسۋعا نيەتى بار جاندارعا ۇلكەن دەمەۋ بولدى. ەكونوميكانى ورگە سۇيرەۋشى كۇش شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك دەسەك, وسى سالانىڭ وركەندەۋىنە بيزنەس باستامالارعا بەرىلەتىن گرانت كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. سونىمەن قاتار گرانتپەن كاسىپ اشۋدىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعىن دا ەسكەرە كەتكەن ءجون. بۇل تۇستا كاسىپكەرلەر تەك ءوزىن عانا ەمەس, اينالاسىنداعى جاقىن تۋىستارى مەن دوستارىن دا قوسىمشا جۇمىسپەن قامتيدى. سول ارقىلى ەلىمىزدەگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىنىڭ ازايۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزىپ وتىر دەسەك بولادى. سول سەبەپتى دە جۇرتتى بوسقا قاراپ جاتپاي ارەكەتكە تالپىندىرۋ ماقساتىندا جارمەڭكەگە گرانت يەلەرى ارنايى شاقىرتىلىپتى.
باسقارمانىڭ بەرگەن رەسمي دەرەكتەرىنە ۇڭىلسەك بۇگىنگە دەيىن جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا 22 178 ادام قاتىسقان (4 500 ادام كاسىبي وقىتۋ, 3 104 ادام كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, 5 225 ادام سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارى, 12 175 ادام بوس جۇمىس ورىندارى نەگىزىندە قولداۋ تاپقان). مۇنىمەن قوسا دامۋ باعدارلاماسى, تۇجىرىمدامالار مەن جەكە باستامالار ارقىلى 22 850 ادامعا ارنالعان بوس جۇمىس ورىندارى قۇرىلعان.
ودان بولەك, شىمكەنت قالاسىندا جالپى بيىل 49 655 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ شاراسىنا تارتۋ جوسپارلانسا, قاراشا ايىنىڭ باسىندا 48 174 ادام مەملەكەت قولداۋىنىڭ شاراپاتىن كوردى. سونىڭ ناتيجەسىندە بەلگىلەنگەن مەجەنىڭ ورىندالۋى 97 پايىزعا جەتتى. ماماندار بۇل باعىتتاعى جوسپار جىل سوڭىنا دەيىن ورىندالادى دەپ وتىر. تۇراقتى جانە سۋبسيديالاناتىن ۋاقىتشا (ماسەلەن «جاستار پراكتيكاسى», قوعامدىق جۇمىس, العاشقى جۇمىس ورنى, الەۋمەتتىك جۇمىس ورنى, ۇرپاقتار كەلىسىمشارتى) جۇمىس ورىندارى, قىسقامەرزىمدى كاسىپتىك جانە ونلاين پلاتفورمالاردا كاسىپكەرلىك داعدىسىن قالىپتاستىراتىن وقۋلار دا جۇمىسپەن قامتۋدىڭ ءبىر تەتىگى. جوسپارعا سايكەس, اتالعان قولداۋ شارالارىنا بيىل 27 825 ادام تارتىلۋعا ءتيىس. بۇگىنگە دەيىن وسى تەتىكتەر ارقىلى 22 178 ادام ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاۋىپ, ەڭبەگىنىڭ يگىلىگىن كورۋدە. شىمكەنت قالاسىنىڭ دامۋ تۇجىرىمداماسى مەن جەكە باستامالار (جەكەمەنشىك مەكتەپ, بالاباقشا, ەمحانا, سپورت نىساندارى, قىزمەت كورسەتۋ سالالارى) نەگىزىندە اشىلعان جۇمىس ورىندارىنا جىل باسىنان بەرى 26 مىڭعا جۋىق ازامات ورنالاستى.
«جۇمىسپەن قامتۋ باعىتىندا ەڭبەككە قارسى كورسەتىلىمى جوق مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار دا شەت قالعان ەمەس. جىل باسىنان بەرى 961 ەرەكشە جان جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. سونداي-اق پروباتسيا قىزمەتى ەسەبىندە تۇرعان 48, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەكەمەلەرىنەن بوساپ شىققان 16 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنىڭ تاعى ءبىر باعىتى – قىسقامەرزىمدى كاسىپتىك وقۋ. بيىل 760 ادام وسى باعىتتا وقىدى. ونىڭ ىشىندە 600 تۇرعىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىس ورنىنا, 160 تۇرعىن ءبىلىم ۇيىمدارىندا جاڭا كاسىپ ۇيرەنىپ جاتىر. سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنان – جاستار پراكتيكاسى باعدارلاماسىنا – 1 727 جاس, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا – 116 ادام, قوعامدىق جۇمىس باعدارلاماسىنا – 2 655 ادام, العاشقى جۇمىس ورنى باعدارلاماسىنا – 364 جاس, ۇرپاقتار كەلىسىمشارتى جوباسىنا – 10 جاس مامان مەن زەينەت جاسىنا جاقىنداعان ازاماتتارعا ارنالعان «كۇمىس جاس» جوباسىنا 477 تۇرعىن قاتىسىپ وتىر. سونىمەن قاتار جۇمىس كۇشى از بولعان سولتۇستىك وڭىرلەرگە 343 ادام ەرىكتى قونىس اۋداردى. بۇل باعىتتا تەرىسكەيدەن كەلەتىن دەلەگاتتار اي سايىن قالا تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, مەملەكەت قاراستىرعان كومەكتەر جايىندا حالىققا جان-جاقتى تالداپ, ناسيحات جۇمىسىن جۇرگىزۋدە. «كەشەگى وتكەن جارمەڭكەگە جۇمىس كۇشى از ايماقتاردىڭ الەۋمەتتىك سالاعا جاۋاپتى وكىلدەرى دە كەلىپ قاتىستى. ءبىر جاستان التى جاستى قوسا العانعا دەيىنگى 25 320 بالاعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتەن 1.5 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە اي سايىنعى قوسىمشا تولەم تاعايىندالدى. شاھارداعى تۇرمىس جاعدايى تومەن 5016 وتباسى مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الىپ وتىر. ەڭ باستىسى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشى وتباسىلار سانى وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 59% ازايعان. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وسى العان باعىت بويىنشا جۇمىستى جانداندىرا بەرەتىندەرىن جەتكىزدى. بۇل الەۋمەتتىك ماسەلەنىڭ ەلىمىزدە سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكانىڭ ءۇشىنشى قالاسىندا وڭ شەشىمىن تاۋىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى», دەدى شىمكەنت قالاسى جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى جانات وتەباەۆا.
جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى ءبىرىنشى كەزەكتە ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى. ەلدە كاسىپورىندار جۇمىس ىستەپ تۇرسا, ءاردايىم ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىس جوعارى بولادى. بۇل رەتتە مەگاپوليستە ەكونوميكالىق ءوسىم ديناميكاسى جاڭا ينۆەستيتسيالار مەن كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ ارقاسىندا جىلدان-جىلعا جوعارىلاپ كەلەدى. تۇتاستاي ەكونوميكا سالاسىنىڭ جاندانۋىنىڭ ناتيجەسىندە سەرۆيستىك قىزمەت پەن وندىرىستە ماماندارعا دەگەن سۇرانىس جىل وتكەن سايىن ارتا تۇسۋدە. وسىنداي وڭتايلى وزگەرىستەر ساتىندە جۇمىسشىلار دا جاڭا ەڭبەك نارىعىنا بەيىمدەلىپ, وزدەرىن كاسىبي تۇرعىدا تانىتا الۋى كەرەك.
