سۋرەت: kaz.inform.kz
اسىرەسە ساۋدا-ساتتىق بۇكىل وڭتۇستىك كاۆكازدى قامتي وتىرىپ, كاسپي ارقىلى الەم نارىعىنا شىعۋ مۇمكىندىگى ارتا تۇسەدى. ماسەلەن, جىلىنا 25 ملن توننا جۇك وتكىزۋگە الەۋەتتى الات حالىقارالىق پورتى, باكۋ – تبيليسي – كارس تەمىرجولى, توعىز حالىقارالىق اۋەجاي, ايماقتاعى ەڭ ءىرى جۇك اۆياكومپانياسى ازەربايجاندى حالىقارالىق تاسىمالداۋ حابىنا اينالدىردى.
ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ اتاپ وتكەندەي, ازەربايجان ارقىلى وتەتىن ورتا ءدالىزدىڭ جۇك تاسىمالى ءۇش جىلدا 90 پايىزعا ارتىپ, جەتكىزۋ مەرزىمدەرى ايتارلىقتاي قىسقارعان. ال زاڭگەزۋر تەمىرجولىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. ەلدىڭ تسيفرلىق بايلانىسى مەن ەنەرگەتيكالىق كەلەشەگى دە زور. «تسيفرلىق جىبەك جولى» كاسپي تەڭىزىنىڭ تۇبىمەن تالشىقتى-وپتيكالىق كابەل تارتۋدى كوزدەيدى, ال ەنەرگەتيكالىق جوبا ەلەكتر ەنەرگياسىن بىرلەسىپ ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك اشادى.
وسى جىلدىڭ تامىز ايىندا ۆاشيڭگتوندا ازەربايجاننىڭ نەگىزگى بولىگىن ناحچىۆان اۆتونوميالىق رەسپۋبليكاسىمەن بىرىكتىرۋ جونىندەگى ۋاعدالاستىق حالىقارالىق تاسىمالدىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتپەك.
ساياساتتانۋشى قازبەك مايگەلدينوۆتىڭ ايتۋىنشا, جالپى ورتالىق ازيا كەزىندە الەمنىڭ دامۋ تاريحىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان. باتىس پەن شىعىستى بايلانىستىرعان ۇلى جىبەك جولى ءدال وسى ايماق ارقىلى ءوتتى. بۇگىن دە ورتالىق ازيا ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ جۇرەگىنە اينالىپ كەلەدى. اسىرەسە قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىقتى ىلگەرىلەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
«ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتى كەزدەسۋىندە ءبىراز ماسەلە قوزعالدى. وسى سامميتتە ازەربايجان كەڭەستىڭ تولىققاندى مۇشەسى اتاندى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنت مۇنى تاريحي شەشىمگە باعالادى. ويتكەنى كاسپيدىڭ ارعى بەتىندە قونىس تەپكەنى بولماسا, ازەربايجان – ورتالىق ازيانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوساتىن ماڭىزدى مەملەكەتتىڭ ءبىرى. سامميت بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ايماقتىڭ الەۋەتىن ودان ءارى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا كولىك جۇيەسىن دامىتۋدىڭ كەشەندى ستراتەگياسىن ازىرلەۋدى ۇسىندى. بۇل – بۇكىل ايماق ءۇشىن وتە وزەكتى. سەبەبى ورتالىق ازيا – باتىس پەن شىعىستى, وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتى جالعايتىن كوپىر. ايتىلىپ جۇرگەن «ورتا ءدالىز» دە, «وڭتۇستىك-سولتۇستىك» باعىتى دا ءدال وسى كولىك جۇيەسىن دامىتۋعا بايلانىستى», دەدى ساياساتتانۋشى.
ق.مايگەلدينوۆ قازىر ايماقتاعى ءوزارا ساۋدا-ساتتىق ارتىپ كەلە جاتقانىن دا ايتتى. ماسەلەن, بىلتىر الىس-بەرىسىمىز 11,5 ملرد دوللارعا جەتكەن. بۇعان ساۋدا كەدەرگىلەرى جويىلىپ, جاڭا وتكىزۋ بەكەتتەرى اشىلىپ, اۆتو, تەمىرجول بايلانىسى جاندانۋى تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر.
«ق.توقاەۆ بۇل كورسەتكىشتى 20 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋىمىز قاجەت دەدى. بۇل تۇرعىدان قاراستىرعاندا, قازاقستان جەتەكشى ەلگە اينالا الادى. ويتكەنى ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇلكەن ەكونوميكا بىزگە تيەسىلى. ياعني قازاقستاندى ءوڭىردىڭ لوكوموتيۆى دەسەك قاتەلەسپەيمىز», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋدە سونداي-اق شەكارالاردى اشۋ, داۋلاردى شەشۋ, ايماقتىق ساۋداداعى ينۆەستيتسيا كولەمىن ارتتىرىپ 10,7 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. بۇعان قوسا حاتشىلىق پەن اقساقالدار كەڭەسى بار ورتالىق ازيا قوعامداستىعىن قۇرۋعا توقتالدى. 2035 جىلعا دەيىنگى ايماقتىق ساۋدا باعدارلاماسىن ازىرلەپ, ورتاق ينۆەستيتسيالىق كەڭىستىك قۇرۋ, ەلەكتروندىق كوممەرتسيا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا دا دەن قويۋ قاجەتتىلىگىنە توقتالدى. سونىمەن قاتار وزبەكستان باسشىسى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتىپ, اۋعانستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق جانە كولىكتىك جوبالارعا قاتىسۋىن قولداۋدى ۇسىندى.
