ەنەرگيانى ساقتاۋ جۇيەسى دەگەنىمىز – ارتىق وندىرىلگەن ەلەكتر قۋاتىن ساقتاپ, قاجەت ۋاقىتتا قايتا پايدالانۋ مۇمكىندىگىن بەرەتىن اقىلدى تەحنولوگيا. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, بۇل جۇيە ءارتۇرلى كوزدەن الىنعان ەنەرگيانى قورىنا جيناپ, سۇرانىس ارتقاندا قايتا شىعاراتىن اككۋمۋلياتور ىسپەتتى. مۇنداي جۇيە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيانى تۇراقتاندىرىپ, ەلەكتر جەلىسىندەگى جۇكتەمەلەردى تەڭەستىرەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ەنەرگيا ساقتاۋ جۇيەلەرى بىرنەشە ماڭىزدى ارتىقشىلىققا يە. بىرىنشىدەن, ولار ەلەكتر جەلىسىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. ەكىنشىدەن, شىعىنداردى ازايتىپ, قۋاتتى ءتيىمدى پايدالانۋعا جول اشادى. ۇشىنشىدەن, سىرتتان كەلەتىن ەنەرگياعا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتەدى. بۇل ەنەرگيانى وتە كوپ قاجەت ەتەتىن جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىنىڭ قارىشتاپ دامىپ جاتقان كەزەڭىندە ەڭ كەرەك جوبا.
الەم ەلدەرى بۇل تەحنولوگيانىڭ بولاشاعىن الدەقاشان ءتۇسىنىپ, جاپپاي ەنگىزۋگە كىرىسكەن. ەستونيادا 26,5 مەگاۆاتت/51 مەگاۆاتت-ساعاتتىق «BESS» جوباسى ىسكە قوسىلۋعا دايىن. شۆەيتساريادا 65 مەگاۆاتت-ساعاتتىق جۇيە قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. ال گرەكيا, فينليانديا, بولگاريا ەلدەرى جالپى قۋاتى 1,5 گيگاۆاتت-ساعاتتان اساتىن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. مۇنايلى ەلدەردىڭ ءوزى – بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى مەن ساۋد ارابياسى كۇن جانە باتارەيا جۇيەلەرىن ۇيلەستىرىپ, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا نارىعىنا بەت بۇرا باستادى. بۇل ءۇردىس – الەمنىڭ ەنەرگەتيكالىق قۇرىلىمىندا وزگەرىس ءجۇرىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
ەلىمىزدەگى جوبا دا وسى جاھاندىق باعىتپەن ۇندەس. ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 350 ميلليون اقش دوللارىنا باعالانىپ وتىر. بۇل قاراجاتتىڭ يگەرىلۋى ەل ىشىندە جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ينجەنەرلىك جانە تسيفرلىق ماماندىقتارعا سۇرانىستى ارتتىرادى. ەڭ باستىسى ەلىمىزدە العاش رەت ەنەرگيا ساقتاۋ جۇيەلەرىن جەرگىلىكتى دەڭگەيدە ءوندىرۋ مۇمكىندىگى تۋادى. بۇل جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن ءتيىمدى پايدالانۋعا, ەنەرگيا تاپشىلىعىن ازايتۋعا جانە ەلەكتر جەلىسىندەگى تۇراقسىزدىقتى شەشۋگە كومەكتەسەدى.
ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە, كەز كەلگەن جاڭا تەحنولوگيا سەكىلدى, مۇنداي جوبانىڭ دا تاۋەكەلى بار. العاشقى ينۆەستيتسيا كولەمى جوعارى, ال قايتارىم مەرزىمى ۇزاق. باتارەيا وندىرىسىندە ەكولوگيالىق تالاپتار قاتاڭ. قالدىقتاردى وڭدەۋ ماسەلەسى دە قاتار شەشىلۋى كەرەك. سونداي-اق ليتي مەن باسقا سيرەك مەتالداردىڭ باعاسى الەمدىك نارىقتا قۇبىلىپ تۇراتىندىقتان, شيكىزاتقا تاۋەلدىلىك تاۋەكەلىن ەسكەرگەن ءجون. الايدا ماماندار بۇل قيىندىق جوبانىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن تومەندەتپەيدى دەگەن پىكىردە. سەبەبى ەلىمىزدىڭ تابيعي الەۋەتى مەن گەوگرافيالىق جاعدايى ەنەرگيا ساقتاۋ تەحنولوگياسىن دامىتۋعا قولايلى.
«ماتەريالتانۋ مەن ينجەنەريا سالاسىنداعى جاڭا زەرتتەۋلەر ەنەرگيا ساقتاۋ جۇيەلەرىن (BESS) ءتيىمدى ءارى ۇزاق ۋاقىتقا شىدامدى, ەكولوگيالىق تۇرعىدا قاۋىپسىز ەتۋگە كومەكتەسىپ جاتىر. قازىر الەمدە ەنەرگيا كوزدەرىن جاڭعىرتۋ, ياعني كومىر مەن مۇنايدان تازا ەنەرگياعا كوشۋ ءجۇرىپ جاتىر. وسىنداي كەزدە جاڭا تەحنولوگيالار ەلدىڭ دامۋى مەن تاۋەلسىزدىگىن انىقتايتىن باستى فاكتورعا اينالادى. ەلىمىزدە بۇل باعىتتى دامىتۋعا جاقسى مۇمكىندىك بار. سەبەبى اككۋمۋلياتور جاساۋعا قاجەتتى ليتي, كاتود ماتەريالدارى, باسقا دا ماڭىزدى ەلەمەنتتەر جەتكىلىكتى. سونىمەن قاتار Nazarbayev University سياقتى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن زەرتتەۋ ورتالىقتارى وسى سالاعا عىلىمي نەگىز دايىنداپ, تەحنولوگيانى جەتىلدىرۋگە اتسالىسىپ جاتىر. قازىر ەڭ ماڭىزدىسى – شيكىزاتتى قازىپ, شەتەلگە ساتۋ ەمەس, سول شيكىزاتتى ءوزىمىز وڭدەپ, دايىن ونىمگە اينالدىرۋ. ياعني ليتي مەن باسقا ماتەريالداردى بايىتۋ, وڭدەۋ, اككۋمۋلياتور بولشەكتەرىن شىعارۋ جانە سول باعىتتا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت. ەگەر وسى تولىق وندىرىستىك تىزبەك جولعا قويىلسا, ەلىمىز الەمدىك نارىقتا ءوز ورنىن نىعايتىپ, تازا ەنەرگيا مەن ەكولوگيالىق ەكونوميكاعا كوشۋ ىسىنە ۇلكەن ۇلەس قوسادى. سونداي-اق تسيفرلاندىرۋ سالاسىنىڭ دامۋىنا جاعداي جاسايدى», دەيدى Nazarbayev University پروفەسسورى جۇماباي باكەنوۆ.
مەموراندۋمعا ۆاشينگتون قالاسىندا وتكەن C5+1 بيزنەس-كونفەرەنتسياسىندا قول قويىلدى. جوبا قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق اۋىسۋ ستراتەگياسىنداعى ماڭىزدى قادام بولماق. ول ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتىپ, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن ينتەگراتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «Clearbrook» كومپانياسى ۆيرتۋالدى ەلەكتر ستانسالارى مەن ەنەرگيا ساقتاۋعا ارنالعان تەحنولوگيالاردى ۇسىنسا, «AG-Tech» – ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمىنا تسيفرلىق شەشىمدەردى بەيىمدەۋ مەن ينتەگراتسيالاۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
«بۇل جوبا ەلىمىز ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە. ول تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم مەن ۇلتتىق تەحنولوگيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا ماڭىزدى سانالاتىن تۇراقتى ءارى سەنىمدى ەنەرگيا جۇيەسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى» دەيدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ.
ەنەرگيا ساقتاۋ جۇيەلەرى زاۋىتى ەلىمىزدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيانى جيناقتاۋ مادەنيەتى مەن تسيفرلىق ءوندىرىس مادەنيەتىن دامىتادى. بولاشاقتا ەلىمىز ەنەرگيانى ء«وندىرۋ – ساقتاۋ – پايدالانۋ» قاعيداسىنا نەگىزدەلگەن جاڭا مودەلگە وتەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىقتى كۇشەيتىپ, كومىر مەن گازعا تاۋەلدىلىكتى ازايتادى.
«قازاقستان ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىگى مەن تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمىن نىعايتۋ باعىتىندا باتىل قادام جاساپ جاتىر. «Clearbrook Energy Solutions» كومپانياسى قازاقستان ۇكىمەتى جانە «AG-Tech» كومپانياسىمەن سەرىكتەستىك ورناتۋعا مۇمكىندىك تۋعانىنا قۋانىشتى. بۇل سەرىكتەستىك قازاقستاننىڭ تسيفرلىق ەكونوميكاسىن دامىتۋ مەن تازا ەنەرگياعا كوشۋىنىڭ نەگىزى بولاتىن زاماناۋي ەنەرگيا ساقتاۋ تەحنولوگيالارىن جەرگىلىكتەندىرۋگە باعىتتالعان» دەيدى «Clearbrook» كومپانياسىنىڭ ورتالىق ازياداعى ءتورايىمى مارسيا-ەليزابەتا كريستيان فاۆالە.
