فوتو: ەرلان ومار
تسيفرلىق ەكونوميكا ءداۋىرى: قولما-قولسىز تولەم
Ranking.kz دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, 2025 جىلدىڭ قىركۇيەگىنىڭ سوڭىندا قازاقستاننىڭ تولەم نارىعى رەكورد ورناتتى: اينالىمداعى تولەم كارتالارىنىڭ سانى 83 ميلليونعا جەتتى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 4%-عا كوپ. سوڭعى بەس جىلدا كارتالار سانى 87,4%-عا وسسە, ون جىل ىشىندە بۇل كورسەتكىش بەس ەسەگە ارتقان.
مۇنداي سەرپىندى وسىمگە تسيفرلىق بانكينگ قىزمەتتەرىنىڭ كەڭەيۋى, ءموبيلدى قوسىمشالار ارقىلى قارجىنى باسقارۋ مۇمكىندىگىنىڭ ارتۋى جانە تسيفرلىق كارتالاردىڭ قولجەتىمدىلىگى سەبەپ بولدى. بۇگىندە بانكتەردىڭ ءموبيلدى ەكوجۇيەلەرى تەك تولەم جاساۋ قۇرالى عانا ەمەس, تۇتاس قارجىلىق ءومىر سالتىنا اينالدى.
ونلاين تولەمدەر – قارجى نارىعىنىڭ وزەگى
قولما-قولسىز تولەمدەردىڭ ۇلەسى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. 2025 جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا ولاردىڭ جالپى كولەمى 135,2 ترلن تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 15,5%-عا ءوستى. بۇل رەتتە بارلىق كارتالىق وپەراتسيالاردىڭ 87%-ى قولما-قولسىز تولەمدەر بولسا, تەك 13%-ى عانا قولما-قول اقشا الۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسقان.
قولما-قول اقشاسىز ترانزاكتسيالاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 80%-ىن ونلاين جانە ءموبيلدى تولەمدەر قۇرادى: 108,3 تريلليون تەڭگە. ال QR-تولەمدەر – 10,3%, POS-تەرمينالدار ارقىلى جاسالعان تولەمدەر – 9,6% قۇرادى. بۇل قۇرىلىم سوڭعى ەكى جىلدا ايتارلىقتاي وزگەرمەي, تۇراقتى پايدالانۋشىلىق ادەتتىڭ قالىپتاسقانىن كورسەتەدى.
قازىر ۇيالى تەلەفون ار قازاقستاندىقتىڭ جەكە بانكىنە اينالدى. ينتەرنەت ارقىلى تولەم جاساۋ, شوت جۇرگىزۋ, اۋدارىمدار مەن ينۆەستيتسيالار بارلىعى بىرنەشە باتىرمانى باسۋ ارقىلى جۇزەگە اسادى. بۇل تەك تەحنولوگيالىق دامۋدى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە حالىقتىڭ تسيفرلىق قارجىعا دەگەن جوعارى سەنىمىن كورسەتەدى.
سونىمەن قاتار قولما-قولسىز تولەمدەرمەن بىرگە تولەم ينفراقۇرىلىمى دا ايتارلىقتاي دامىپ كەلەدى. 2025 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندەگى دەرەكتەرگە سايكەس, 910,7 مىڭ كاسىپكەردىڭ مەنشىگىندەگى 1,146 ملن ساۋدا نۇكتەسىندە 1,357 ملن POS-تەرمينال ورناتىلعان. بۇل ءبىر جىل بۇرىنعىدان الدەقايدا كوپ. قازىر مىڭ ادامعا شاققاندا 97 تەرمينالدان كەلەدى (وتكەن جىلى – 84).
بانك سەكتورىنىڭ ونلاين باعىتتاعى سەرپىنى دە ايقىن: بەلسەندى ينتەرنەت-بانكينگ قولدانۋشىلارىنىڭ سانى 27,1 ميلليونعا جەتىپ, ءبىر جىلدا 12%-عا ارتقان. بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ تسيفرلىق قارجىلىق مادەنيەتكە تولىق بەيىمدەلىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
اشىق بانك جۇيەسى مەن تسيفرلىق تەڭگە
مەملەكەت قارجى نارىعىن تەحنولوگيالىق تۇرعىدا دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. 2023–2025 جىلدارعا ارنالعان Open API جانە Open Banking تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. بۇل باستاما بانكتەر اراسىنداعى ءوزارا اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتىپ, جاڭا تسيفرلىق ونىمدەر مەن سەرۆيستەردىڭ دامۋىنا جول اشادى.
سونىمەن قاتار «تسيفرلىق تەڭگەنى» ەنگىزۋ پروتسەسى بەلسەندى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل باستاما ەلدىڭ ۇلتتىق تولەم جۇيەسىن زاماناۋي دەڭگەيگە كوتەرىپ, حالىقارالىق قارجى اعىمدارىنا ءتيىمدى قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كريپتوۆاليۋتالاردى زەرتتەۋ جانە ولاردى ەلدىڭ رەزەرۆتىك اكتيۆتەرىنە ەنگىزۋ مۇمكىندىگى دە قاراستىرىلىپ جاتىر.
بۇعان قوسا, بىرقاتار ستراتەگيالىق قۇجاتتار قابىلداندى:
- جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى (2024–2029 جج.)
- مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسى قاعيدالارى
- 2023 - 2029 جىلدارعا ارنالعان تسيفرلىق ترانسفورماتسيا, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىن جانە كيبەرقاۋىپسىزدىكتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى.
بۇدان بولەك, تسيفرلىق قارجى ەكوجۇيەسىن دامىتۋ ماقساتىندا قازاقستاندا ءىرى حالىقارالىق ءىس-شارالار تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلەدى. بيىل Digital Almaty 2025, Digital Bridge 2025 فورۋمدارى ءوتتى, ال 13 قاراشادا Central Asia Fintech Summit 2025 باستالادى. بۇل سامميتتە تسيفرلىق تەڭگە, ترانسشەكارالىق تولەمدەر, جاساندى ينتەللەكت, فينتەح-ەكوجۇيە جانە بولاشاق تولەم قۇرالدارى سياقتى تاقىرىپتار تالقىلانادى. فورۋم ايماق ەلدەرىنىڭ ماماندارى مەن ساراپشىلارىنا تاجىريبە الماسۋعا, جاڭا جوبالار مەن باستامالاردى بىرىگىپ دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
