ۇقىپتى پايدالانساق, ۇتارىمىز كوپ
ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسى قالىپتى رەجىمدە ءارى ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەرىمەن قاتار جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇگىنگى 237 ەلەكتر ستانسانىڭ 79-ى ءداستۇرلى گەنەراتسيا كوزدەرى, قالعان 158-ءى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنەن تۇرادى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا, قۋاتتاردى كەڭەيتۋگە, تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان تۇراقتى نەگىزدە شارالار قابىلداپ جاتىر.
«26 گۆت-تان استام جاڭا ءوندىرۋشى قۋاتتاردى 2035 جىلعا دەيىن ەنگىزۋدى كوزدەيتىن جوسپار اياسىنداعى جۇمىس بەلسەندى تۇردە جالعاسىپ وتىر. جاڭا قۋاتتاردى ىسكە قوسۋ قولدانىستاعى ستانسالاردى جاڭعىرتۋ ارقىلى ءارى جاڭا نىسانداردى سالۋ ارقىلى دا جۇزەگە اسىرىلادى. وتكەن جىلى 771 مۆت جاڭا قۋات ىسكە قوسىلدى, ونىڭ 608 مۆت ءداستۇرلى, ال 163 مۆت جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى. جالپى, 2029 جىلعا دەيىن جاڭا 6,7 گۆت قۋات كوزدەرىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان», دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بيىل 621 مۆت ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان, ونىڭ قاتارىندا 166 مۆت ءداستۇرلى, ال 455 مۆت جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى. قازىر 370 مۆت ىسكە قوسىلدى, ونىڭ ىشىندە 216 مۆت جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا قۋاتى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 251 مۆت پايدالانۋعا بەرىلەدى.
كەلەسى جىلى شامامەن 2 600 (ەكى مىڭ التى ءجۇز) مۆت قۋاتتى, ونىڭ قاتارىندا جيىنتىق قۋاتتى 174 مۆت جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا وبەكتىسىن ەنگىزۋ جوسپارلانىپ جاتىر. 2027 جىلى قۋاتتى شامامەن 1 500 مۆت, سونداي-اق قۋاتتىلىعى 573 مۆت بولاتىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا وبەكتىسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلىپ وتىر.
ال 2028 جىلى 2 000 مۆت-تان استام قۋاتتى, ونىڭ قاتارىندا 245 مۆت جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا وبەكتىسىن ىسكە قوسۋ جوسپاردا بار. وسىلايشا, 2029 جىلى ەكونوميكانىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن بارلىق قاجەتتىلىگىن جابۋ مەن ەنەرگيا جۇيەسىن پروفيتسيتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. بۇل ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇعان قوسا مينيسترلىك مەملەكەت باسشىسىنىڭ تازا كومىر تەحنولوگيا بازاسىندا كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ بويىنشا تاپسىرماسىنا سايكەس ەكولوگيالىق تالاپتار مەن نورمالارىنا ساي كەلەتىن بىرقاتار ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
جاڭارتىلاتىن قۋات كوزدەرى مەن اتوم ەنەرگياسى
بۇگىندە ەنەرگەتيكا سالاسى الەمدىك ەكونوميكادا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنىڭ دامۋى ءىرى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارىنان باستاپ شاعىن بيزنەسكە دەيىن بۇكىل ونەركاسىپ سالاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى.
«سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت الدىنا وتە اۋقىمدى مىندەت قويىپ وتىر. ياعني 2035 جىلعا دەيىن جالپى قۋاتى 26 گيگاۆاتت بولاتىن جاڭا ەنەرگيا كوزدەرىن ىسكە قوسۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ءداستۇرلى گەنەراتسيامەن قاتار, جاڭارتىلاتىن قۋات كوزدەرى مەن اتوم ەنەرگياسى سياقتى بالامالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋ باعىتىندا دا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
قازىر ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ نەگىزگى گەنەراتسياسىن كومىر ستانسالارى وندىرەدى. سوندىقتان ەلىمىز الداعى ۋاقىتتا ءداستۇرلى ەنەرگەتيكانى دامىتۋعا دا باسا ءمان بەرەتىن بولادى. بۇعان قوسا قولدانىستاعى ەنەرگيا كوزدەرى مەن كوممۋنالدىق جەلىلەردى جاڭعىرتۋ مەن كەڭەيتۋ شارالارى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى.
«رەسپۋبليكانىڭ باتىس ايماعىن بىرىڭعاي ەنەرگەتيكالىق جۇيەمەن بىرىكتىرۋ, سونداي-اق وڭتۇستىك ايماقتىڭ جەلىلەرىن كۇشەيتۋ قولعا الىندى. اتالعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىن ەنەرگيامەن سەنىمدى تۇردە قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءاربىر پايىز قوسىلعان قۋات كوزى ەكونوميكانىڭ وسۋىنە, جاڭا ينۆەستيتسيالاردىڭ كەلۋىنە جول اشادى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
بۇعان قوسا, ۇكىمەت باسشىسى ەڭ الدىمەن, كەز كەلگەن ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى مانەۆرلىك قۋاتتاردىڭ بار-جوعىنا بايلانىستى ەكەنىن ايتتى. كەيىنگى جىلدارى جۇكتەمە ارتقان سايىن ونىڭ تاپشىلىعى دا انىق بايقالىپ كەلەدى.
ء«بىز قاجەتتى كولەمدى ەلەكتر ەنەرگياسىن قايتا باعىتتاۋ ارقىلى تولىقتىرىپ وتىرمىز. ەنەرگيانى تۇتىنۋ قارقىنى جىلدان-جىلعا ارتا بەرەتىن بولادى. ەلەكتر قۋاتى جاڭا ونەركاسىپ ورىندارىن, دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىن ىسكە قوسۋ, تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن قاجەت. ال ول ءۇشىن ەنەرگەتيكا سالاسى قارقىندى دامۋعا ءتيىس», دەپ ويىن جالعادى پرەمەر-مينيستر.
سوندىقتان ەلىمىز اتوم ەنەرگەتيكاسىنا باسا ءمان بەرىپ وتىر. جوسپارلانعان بارلىق ەنەرگەتيكالىق جوبالاردى ۋاقتىلى ىسكە اسىرىپ, جاڭا تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى, سونىڭ قاتارىندا ەنەرگيانى جيناقتاۋ جۇيەلەرى مەن گيبريدتى ەلەكتر ستانسالارىن ىسكە قوسۋ قاجەت.
ماقسات – شىنايى ءارى ساپالى وزگەرىس
ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ مەن تسيفرلاندىرۋ ەنەرگيانى ءوندىرۋ, ءبولۋ مەن تۇتىنۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى تسيفرلىق ترانسفورماتسيا كارتاسىن بەكىتتى. ول Smart Grid, تسيفرلىق ەگىزدەر, مونيتورينگ جۇيەلەرى جانە جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن بولجاۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ كەزەڭدەرىن ايقىندايدى.
«ەنەرگەتيكا سالاسىندا قوسالقى تۇرلەرىمەن بىرگە 43 مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلەدى. ولاردىڭ 99 پايىزى ونلاين فورماتتا جۇزەگە اسىرىلادى. 2027 جىلعا قاراي نىسانداردىڭ 50 پايىزى تسيفرلىق مونيتورينگپەن قامتىلىپ, سالانىڭ نەگىزگى ۇدەرىستەرى اۆتوماتتاندىرىلادى. قولمەن ورىندالاتىن ەسكى راسىمدەردىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن الماستىرىلۋى – رەينجينيرينگتىڭ ءبىر مىسالى. جاڭا شەشىمدەر ادامي فاكتوردى ازايتىپ, دالدىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرادى», دەدى جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ.
قازىر ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرىن تەكسەرۋ جوعارى اجىراتىمدىلىقتاعى بەينەكامەرالار مەن جىلۋ تۇسىرگىشتەرمەن جابدىقتالعان دروندار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ولار سىمداردىڭ شامادان تىس قىزۋىن, وقشاۋلانۋى مەن تىرەكتەردىڭ زاقىمدانۋىن انىقتايدى. جينالعان دەرەكتەر جاساندى ينتەللەكتىسى بار دەفەكتوسكوپيا جۇيەسىمەن وڭدەلەدى. ول اقاۋلاردى 98 پايىز دالدىكپەن تانىپ, گەواقپاراتتىق جۇيەدە (گاج) ەنەرگەتيكالىق جەلىنىڭ تسيفرلىق ەگىزىن قالىپتاستىرادى.
ۇكىمەت باسشىسى ماڭىزدى باعىتتىڭ ءبىرى – تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ەكەنىن ايتتى. تسيفرلاندىرۋ – ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ قانا قويمايدى, ول بۇكىل سالانىڭ سەنىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى قۇرال. سوندىقتان تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋ بەلگىلەنگەن مەرزىمدەرگە ساي, مۇددەلى بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قۇرىلىمدار اراسىندا ناقتى ۇيلەسىمدى تۇردە جۇرگىزىلگەنى ءجون.
«ماقساتىمىز – ەنەرگەتيكادا, جالپى ەكونوميكادا شىنايى ءارى ساپالى وزگەرىستەرگە قول جەتكىزۋ. وسىعان بايلانىستى مىناداي تاپسىرمالار بەرەمىن. اۋەلى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 250 مەگاۆاتت, ال كەلەسى جىلى 2,5 گيگاۆاتت ەنەرگيا قۋاتىن ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتسىن», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى قولدانىستاعى ستانسالاردىڭ قىس مەزگىلىندەگى جۇمىسىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى. بۇعان قوسا ۆەدومستۆو قارجى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنىن باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي مەملەكەتتىك جۇيەسىن» قۇرىپ, وعان قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا قاجەتتى شارالار قابىلداۋعا ءتيىس.
سونداي-اق «سامۇرىق-ەنەرگو» كومپانياسى كەلەسى جىلعى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن سەمەي مەن وسكەمەن قالالارىندا جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى ءىس-شارالاردى اياقتاۋى كەرەك. بۇل رەتتە اۋانى لاستايتىن زياندى قالدىقتار بويىنشا زاماناۋي ەكولوگيالىق ستاندارت نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار «KEGOC» كومپانياسى باتىس ەنەرگەتيكالىق ايماعىن بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەگە قوسۋ جۇمىسىن جەدەلدەتۋگە ءتيىس. بۇل جوبا ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىن بايلانىستىرىپ, ونىڭ دەربەستىگى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. پرەمەر-مينيستر جۇمىستى جەدەل ءارى ساپالى ورىنداۋدى تاپسىردى. بۇدان بولەك ولجاس بەكتەنوۆ ەنەرگەتيكا, جاساندى ينتەللەكت پەن قارجى مينيسترلىكتەرى كەلەسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن سالالىق اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ورتالىعىن ىسكە قوسىپ, وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنىندە ينفوكوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم وپەراتورىنىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس ەكەنىن ايتتى. بۇل جۇيە ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ بارلىق سۋبەكتىلەرىن كيبەرقاۋىپتەردەن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
