پىكىر • 25 قازان, 2025

ۇلت تاعدىرىن ايقىنداعان تاڭداۋ

490 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

80-جىلداردىڭ سوڭىندا كەڭەس وداعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان كۇيرەۋ الدىندا تۇردى. وداقتىڭ ىشكى قۇرىلىمى السىرەپ, ءتۇرلى ساياسي, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق داعدارىس تەرەڭدەي ءتۇستى. جەر-جەردە حالىق تولقۋلارى ورىن الىپ, ۇلتتىق سانا-سەزىم وياندى. ءبىزدىڭ ەلىمىز دە بۇل ۇدەرىستەن شەت قالمادى.

ۇلت تاعدىرىن ايقىنداعان تاڭداۋ

سۋرەت: bilimdiler.kz

قازاق زيالىلارى, جازۋ­شى­­لار, عالىمدار مەن قوعام قاي­راتكەرلەرى ۇلتتىق مۇددە مەن مەملەكەتتىلىك تۋرالى ويلارىن اشىق ايتا باس­تادى. بىرقاتار قوعامدىق-دەمو­كرا­تيالىق قوز­عالىس پايدا بولدى. قوعامىمىزدا ەگەمەندىك, ءتىل, ءدىل, ءدىن سىندى ما­سە­لەلەر العاش رەت اشىق تال­قى­­لاندى.

مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيادا كوتەرىلگەن قازاق كسر زاڭدارىنىڭ بۇكىل اۋماقتا ۇستەم بولۋى, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتى دەربەس جۇرگىزۋ قۇقىعى, ەكونوميكالىق دەربەس­تىك, جەر مەن تابيعي رەسۋرستاردىڭ رەس­پۋبليكا مەنشىگى ەكەنىن مويىن­­داۋ, ادام قۇقىعى مەن ەركىن­­دىگىنىڭ باسىمدىعى, مەملە­كەت­تىك ءتىل رەتىندە قازاق ءتىلىنىڭ مار­تەبەسىن بەكىتۋ, ءوزىنىڭ قارۋ­لى كۇشتەرىن, ىشكى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ورگاندارىن قۇرۋ قۇقىعى, ۇلتتىق ۆاليۋتانى ەن­گىزۋ مۇمكىندىگى – بارلىعى بۇ­رىن-سوڭدى ايتىلماعان باتىل ما­لىم­دەمەلەر ەدى. وسى قۇجات ار­­قىلى قازاق حالقى وزىنە جاۋاپ­كەرشىلىك الۋعا, وزىنە سەنۋگە بەكەم بەل بۋدى. ەڭ باستىسى – ەل اۋماعىنداعى حالىقتىڭ ەركى ەڭ جوعارى كۇش رەتىندە تانىلدى. بۇل قاعيدالار تەك زاڭدىق نورمالار ەمەس, ەلدىڭ الداعى دامۋ باعىتىن, ستراتەگيالىق باسىم­دىق­تارىن كورسەتكەن ساياسي باعدار بولدى.

دەكلاراتسيا قابىلدانعان ­سوڭ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ىرگەسىن قالا­عان بىرقاتار ماڭىزدى وقيعا ورىن الدى. 1991 جىلدىڭ 1 جەلتوق­سا­نىن­دا قازاقستان تاريحىن­دا تۇڭعىش رەت جالپىحالىقتىق پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتتى. 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا ەلى­مىز تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. 1992 جىلى قازاقستان بۇۇ-عا مۇشە بولدى. 1993 جىلى العاشقى كونستيتۋتسيا قابىلدانىپ, ال 1995 جىلعى جاڭا كونستيتۋتسيا – دەكلاراتسياداعى يدەيالاردىڭ تولىق جۇزەگە اسقان, جۇيەلەنگەن نۇسقاسى رەتىندە تاريحتا قالدى.

بارلىق وسى تاريحي ۇدەرىس­تەردىڭ باستاۋى – 1990 جىلعى 25 قازاندا قابىلدانعان دەكلارا­تسيادا جاتىر. بۇل بولاشاق تاۋەل­سىز مەملەكەتتىڭ نەگىزگى قاعي­دات­تارىن, دامۋ باعدارىن بەلگى­لەپ بەردى. ماڭىزدى قۇجات قابىل­دان­عان كۇن مەن بۇگىنگى كۇن ارا­لىعىندا ەلىمىز وراسان زور جەتىس­تىكتەرگە جەتتى. حالىقارالىق قاۋىم­داستىقتىڭ تولىققاندى مۇشە­سىنە اينالدى. بەيبىتشىلىك پەن تاتۋ­لىقتى باستى قۇندىلىق ەتىپ ۇستانعان مەملەكەت رەتىندە الەمگە تانىلدى.

ەكونوميكا, ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت پەن عىلىم سالالارىندا كوپتەگەن رەفور­ما ىسكە اسىرىلدى. ەلدەگى  قازاق حالقى مەن باسقا دا ەتنوس وكىلدەرىنىڭ بەيبىت ءومىر ءسۇرۋى – باستى جەتىس­تىكتىڭ ءبىرى. بۇل – ەگەمەن ەلدىڭ كەمەل بولاشاعىنىڭ كەپىلى.

وسىعان وراي, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن 2022 جىلدان باس­تاپ مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدانعان 25 قازان رەسپۋبليكا كۇنى رەتىندە قايتا جاڭعىرىپ, ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسىنە يە بولدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل كۇندى قايتا جاڭعىرتۋى – ۇلتتىق تاريحىمىزدى ۇلىقتاۋعا, ەگەمەندىك يدەياسىن قوعام ساناسىنا تەرەڭ سىڭىرۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام.

كەلەشەكتىڭ كىلتى – جاستاردىڭ قولىندا. ولار تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە دۇنيەگە كەلىپ, جاڭا مەم­لەكەتتى قالىپتاستىرىپ جاتقان بۋىن. ولاردى پاتريوتتىق رۋح­تا تاربيەلەۋ, ۇلتتىق قۇندى­لىق­تارعا باۋلۋ – باستى مىندەتىمىز­دىڭ ءبىرى. بۇل – بارشامىزدىڭ قاسيەت­تى بورىشىمىز.

وسى ورايدا جاستارعا ءوزى­نىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن جانە مەملەكەتتىلىك نەگىزدەرىن, تاۋەل­سىزدىكتىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى­مىز ەكەنىن كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ, «وتان», «ەل», «جەر», «ۇلت», «حالىق» دەگەن قاستەرلى ۇعىمداردى ساناسىنا قۇيۋ, جۇرەگىنە ۇيالاتۋ ماڭىزدى. پرەزيدەنت ورتالىعىنىڭ باس­تى ميسسياسىنىڭ ءبىرى دە – وسى. ورتالىقتا جاستاردىڭ ازامات­تىق ۇستانىمىن قالىپتاستىرۋ­عا, ولار­دىڭ تۇلعالىق جانە كا­سىبي دامۋى­نا ىقپال ەتەتىن كوش­باس­شىلىق قاسيەتتەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان مادەني جانە ءبىلىم بەرۋ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇدان بىلاي دا, ەگە­مەن ەلىمىزدىڭ ەڭسەسى بيىك, قاسيەتتى جەرىمىزدىڭ شەكاراسى بەكەم, باۋىرمال حالقىمىزدىڭ مەرەيى ۇستەم, ۇرپاعىمىزدىڭ بولا­شاعى ايقىن بولۋىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ كورسەتكەن باعى­تىنان تانباي, قىزمەتىمىزدى جال­عاستىرا بەرەتىنىمىزگە سەنىم­دىمىز.

 

باقىتجان تەمىربولات,

پرەزيدەنت ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, ساياسي عىلىمدار كانديداتى 

سوڭعى جاڭالىقتار