جادىگەر • 24 قازان, 2025

امانگەلدى پورترەتى قالاي امان قالعان؟

10 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

ارقالىق مۇراجايىندا تۇرعان قۇندى جادىگەردىڭ ءبىرى – قازاق ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءابىلحان قاستەەۆ سالعان امانگەلدى پورترەتى. 1947 جىلى سالىنعان تۇپنۇسقا پورترەت كەزىندە وبلىس مادەنيەتى باسشىلارىنىڭ سولاقاي شەشىمىمەن ورتەنىپ كەتە جازداعانىن بۇگىندە بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى.

امانگەلدى پورترەتى قالاي امان قالعان؟

وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارى تورعايدا امانگەلدى اتىنداعى مەمو­ريالدىق مۋزەي جۇمىس ىستەپ تۇرعان. ونى حالىق اقىنى نۇرحان احمەتبەكوۆتەن كەيىن بەلگىلى ەتنوگراف-عالىم سەيىت كەنجەاحمەت ۇلى باس­قارادى. بىردە مۋزەيدى تەكسەرۋگە قوس­تانايدان ارنايى كەلگەن جاتجۇرتتىق شەنەۋنىك مۇراجاي جادىگەر­لەرىنىڭ ءبىرازىن جويۋ كەرەك دەگەن شەشىم شىعارادى. ءابىلحان قاستەەۆ سالعان امانگەلدى پور­ترەتى دە «جارامسىز» جادى­گەرلەردىڭ تىزىمىنە ىلىگەدى.

سول كەزدە مۋزەيدى باسقارىپ تۇرعان سەيىت اعامىز وبلىستان كەلگەن ۋاكىلدى ۇيىنە ءتۇسىرىپ, جاقسىلاپ قوناق قىپ كۇتىپ, جىلى توسەگىنە جاتقىزادى. كەسىر مەيمان ابدەن قورىلعا باسقاندا, ءتۇن جامىلىپ وتىرىپ ءوزى باسقارىپ وتىرعان مۇراجايعا ءوزى «ۇرلىققا» تۇ­سەدى. مۇنىڭ الدىندا عانا مۋزەي عيماراتى بيىك قورشاۋ­مەن قورشالعان ەكەن, سودان سەكىرىپ ءتۇسىپ, باتىردىڭ پورترەتىن الىپ شىعادى دا, ۇيىنە اكەلىپ تىعىپ قويادى. كەلەسى كۇنى 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنە قاتىستى كوپتەگەن قۇندى قۇجات, كوتەرىلىسشىلەردىڭ سۋرەتى تۇگەل­دەي وتقا ورانىپ ورتەنىپ, كۇلگە اينالادى.

كەيىن ارقالىقتا «دالا ولكە­­­­سى تاريحى» مۋزەيى اشىلعاندا سەيىت اعامىز پورترەتتى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ قولىنا تاپسىرىپ, قۇندى جادىگەردىڭ جاي-جاپسارىن ايتىپ بەرگەن.

مۇراجاي قورىندا بۇدان وزگە ءابىلحان قاستەەۆ سالعان امانگەلدىنىڭ اياقتالماي قال­عان تاعى ءبىر پورترەتى, باتىر العاش كوتەرىلىس باسشى­لارىنىڭ باسىن قوسىپ, كەڭەس وتكىزگەن ساردار شتابىنىڭ سۋرەتى ساقتاۋلى تۇر.

 

قوستاناي وبلىسى 

سوڭعى جاڭالىقتار

عارىشتاعى قىزاناق

قوعام • كەشە