الەمدى جاۋلاپ العان بورىش داعدارىسى بارعان سايىن ەلدەر الدىندا جاڭا پروبلەمالاردىڭ بوي كوتەرۋىنە ىقپال ەتىپ وتىرعاندىعى سەزىلەدى. قازىرگى كۇنى ەڭ دامىعان سانالاتىن باتىس الەمىندە بورىشقا باتپاعان ەل تىم ساناۋلى بولار. الىپ ەل امەريكا قۇراما شتاتتارىنان باستاپ, شاعىن ەل گرەكياعا دەيىن وسى پروبلەمامەن بەتپە-بەت كەلىپ, كۇننەن-كۇنگە, ايدان-ايعا كۇرەس جۇرگىزۋدە. بىراق ول كۇرەستىڭ ناتيجەلەرى كورىنبەيدى. سەبەبى, بىرقاتار بىلىكتى ەكونوميستەردىڭ باعالاۋىنشا, بۇل پروبلەما قازىرگى قوعامدا ابدەن ەتەك الىپ كەتكەن اسا اۋقىمدى كەسەلگە, جازىلمايتىن دەرتكە اينالىپ وتىر. ونىڭ ەمى تابىلا قويعان جوق. ال بەرەشەك ماسەلەسى ۇكىمەتتەردى دە, حالىقتى دا قيناپ بولدى. مۇنىڭ ناقتى مىسالدارىن تومەندەگى ماقالالاردان وقۋعا بولادى.
تۇركيادا بورىشكەرلەر كوبەيدى
تۇركياداعى بانكتەر اسسوتسياتسياسىنىڭ قاسىنداعى تاۋەكەل ورتالىعى 2009 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ, 2015 جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيىنگى وزدەرىنىڭ العان نەسيەلەرىن تولەي الماعاندىقتان, زاڭدى باقىلاۋ تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. 2,95 ميلليون ادام ءالى كۇنگە دەيىن وسى ۇدەرىس اياسىندا تۇرعاندىعىن مالىمدەدى.
تاۋەكەل ورتالىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ حابارلاعانىنداي, وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا بورىشكەرلەر قاتارىنا تاعى دا 30 مىڭ ادام قوسىلعان. وسى جاعدايعا تالداۋ جاساعان تاۋەكەل ورتالىعىنداعىلار ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىنداعى قارىز ماسەلەسى جونىندە ارنايى باياندامانى ازىرلەگەن.
وسى قۇجاتقا سايكەس وزدەرىنىڭ جەكە نەسيەلەرى بويىنشا باقىلاۋ تىزىمىنە ەنگىزىلگەن ادامدار قاتارى وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىمەن سالىستىرعاندا 1 پايىزعا ارتىپ, 66 مىڭ ادامدى قۇراعان. ال جالپى تىزىمدە تۇرعاندار سانى 109 مىڭ ادامعا دەيىن جەتكەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 11 پايىزعا ارتىق.
ارينە, بۇل – 1 جىلدىڭ ىشىندە باقىلاۋ تىزىمىنە الىنعاندار سانى. ال ەگەر اڭگىمەنى 2009 جىلدان باستاپ قوزعايتىن بولساق, جوعارىداعىداي تىزىمگە تىركەلگەن ادامدار سانى 1,9 ميلليوندى قۇرايدى ەكەن. ءسويتىپ, بورىشكەر تىزىمىندەگى ادامدار سانى 2009 جىلعى جاعدايداعىدان 1,2 پايىزعا وسكەن.
گرەكياداعى اقشا تاپشىلىعى
گرەكيانىڭ ورتالىق بانكى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار جانە اقپان ايلارىندا بيۋدجەتتىڭ باستاپقى ءپروفيتسيتى, ياعني تولەم جونىندەگى قارىزداردى ەسەپكە الماعانداعى كىرگەن كىرىس وسىدان ءبىر جىلداعىدان 30 پايىزدان استامعا ازايىپ, 503 ميلليون ەۋرونى قۇراعاندىعىن مالىمدەدى. مىنە, وسى قارجىدان تولەم جونىندەگى قارىزداردى الىپ تاستايتىن بولساق, ياعني ناقتى جاعدايدى بەينەلەسەك, بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ ورىن الىپ وتىرعاندىعىن كورۋگە بولادى.
ءسويتىپ, گرەكيانىڭ قارجى جاعدايى قيىنداي ءتۇسىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, ەۋرووداق پەن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنان 7,2 ميلليارد ەۋرو تۇراتىن كومەكتىڭ سوڭعى ترانشىن الۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر بارعان سايىن سوزىلا تۇسۋدە. بۇل ءىستىڭ شەشىلەر نەمەسە شەشىلمەسى دە بەلگىسىز قالپىندا قالىپ وتىر.
گرەكيا قارجى جاعدايىنىڭ قيىنداي تۇسۋىنە بۇرىنعى الىنعان قارىزداردى قايتارۋ مەرزىمىنىڭ جەتۋى ءىستى ودان قويۋلاتۋدا. گرەكيا وسى اپتانىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ ەكى بىردەي سىرتقى قارىزدارىن وتەۋى ءتيىس. سونىڭ ءبىرىنشىسى – حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنان الىنعان 560 ميلليون ەۋرونىڭ قارىزى الدىمىزداعى دۇيسەنبىدە وتەلۋى كەرەك. مۇنان كەيىن جۇما كۇنى اتالعان ۇيىمعا تاعى دا 300 ميلليون ەۋرونىڭ قارىزىن وتەۋ كەزەگى كەلىپ تۇر. مۇنىڭ سىرتىندا گرەكيا ۇكىمەتى شىعارعان قىسقا مەرزىمدىك وبليگاتسيالار بويىنشا, 1,6 ميلليارد ەۋرونىڭ قارىزىن وتەۋ مىندەتى تاعى تۇر.
«گرەكيا ناۋرىز ايىندا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنا 1 ميلليارد ەۋرونىڭ قارىزىن قايتارىپ بەرگەن بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە ءوزىنىڭ بارلىق حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىندايتىندىعىن مالىمدەگەن ەدى. الايدا, گرەكيا بانكىنىڭ سوڭعى دەرەكتەرى بويىنشا, مەملەكەت قالتاسى قازىردىڭ وزىندە بوساپ قالىپ وتىر. وسى جاعدايعا ادامدار وتە الاڭداۋلى. ولار ەندى ءبىزدىڭ زەينەتاقىلارىمىز بەن جالاقىلارىمىزدى مەملەكەت قالاي تولەمەكشى دەگەن ۋايىممەن باستارىن قاتىرۋدا», دەپ جازادى جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى.
پرەمەر-مينيستر الەكسيس تسيپراس «پروتو تەما» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا جالاقىلار مەن زەينەتاقىلاردى ءتولەۋگە گرەكيادا جەتكىلىكتى قارجى بار ەكەندىگىن ايتقان. بىراق ەلدىڭ قارجى مينيسترلىگىندەگىلەرگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ بەرگەن Euronews حابارىندا قازىرگى كۇنى مۇنداعى ۇكىمەتتىڭ باستى پروبلەماسى مەملەكەتتىك بەرەشەكتەردىڭ دەر كەزىندە وتەلۋىندە بولىپ وتىر. ياعني, مەملەكەت ءوز مىندەتتەمەلەرىن دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرا الا ما؟ مىنە, ماسەلە وسىندا.
ەكونوميست ديميتريس ءراپيديستىڭ ءپىكىرىنشە گرەكيا ەكونوميكاسى اينالىپ تۇرعان شەڭبەر سەكىلدى سوڭعى نۇكتەسى جوق قيىن جاعدايعا تاپ بولىپ وتىر. كوپتەگەن سالىق تولەۋشىلەر بيۋدجەتكە دەگەن بەرەشەكتەرىن دوعارعان. سوندىقتان سالىق ءتۇسىمى ەداۋىر تومەندەپ كەتكەن. ونىڭ ۇستىنە شەتەلدىك ينۆەستورلار گرەكيا ۇكىمەتى شىعاراتىن ابليگاتسيالاردى ورنالاستىرۋ جونىندەگى اۋكتسيوندارعا قاتىسقىسى كەلمەيدى. سوندىقتان ەميسسيالاردىڭ ۇلكەن بولىگىن گرەكيانىڭ ءوز بانكتەرى ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولۋدا.
گرەكيانى بۇدان ءارى نە كۇتىپ تۇر؟ التى جىلعا سوزىلعان داعدارىستان ەل ەكونوميكاسىنىڭ شيپاسى ابدەن بىتكەن. ال قازىردىڭ وزىندە ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 170 پايىزىنا جەتىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قارىزداردى ساتىپ الۋعا ينۆەستورلاردىڭ قاتىسقىسى كەلمەيدى. قىسقاسىن ايتقاندا, گرەكيا ۇلكەن قارجى اپانىنا كەلىپ قۇلادى. ودان ءوز بەتىمەن شىعاتىن دارمەن جوق. جاعداي بۇدان ءارى قاي باعىتقا قاراي بەت الادى؟ بۇل سۇراققا ءدال قازىر ەشكىم دە جاۋاپ بەرە المايدى جانە ەشكىمنىڭ جاۋاپ بەرۋگە قۇلقى دا جوق.
مەملەكەتتىك قارىز شەگىنە جەتتى
وتكەن دۇيسەنبىدە اقش-تا مەملەكەتتىك قارىزعا زاڭدى ليميت بەلگىلەۋ جونىندە كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى.
2014 جىلدىڭ اقپان ايىندا اقش اكىمشىلىگى كونگرەستە 2015 جىلدىڭ 16 ناۋرىزىنا دەيىن قارىز الۋعا رۇقسات بەرۋ تۋرالى رەسپۋبليكاشىلارمەن كەلىسىمگە كەلگەن بولاتىن. قازىرگى كۇنى بۇل قارىزدىڭ كولەمى
18 تريلليون دوللاردان اسىپ ءتۇسىپ وتىر.
اقش مەملەكەتتىك قارىز الۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن زاڭدى تۇردە بەلگىلەيتىن الەمدەگى ساناۋلى ەلدەردىڭ قاتارىنا جاتادى. سوندىقتان بەلگىلەنگەن مەرزىم جەتكەن كەزدەن باستاپ, جاڭا قارىزدارعا جول اشۋ ءۇشىن ەلدىڭ قارجى مينيسترلىگى توتەنشە شارالاردى قابىلداي وتىرىپ جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي شارالار ۇكىمەتتىڭ مىندەتتەمەلەرىن وتەۋ ءۇشىن قاجەت ەكەندىگى تۇسىنىكتى.
قازىرگى كۇنى ەلدە وسى قارىز ماسەلەسى جونىندە ايتىس-تارتىستار كۇشەيە تۇسۋدە. ول, اسىرەسە, 2016 قارجى جىلىنىڭ بيۋدجەتىن تالقىلاعان كەزدە ءوزىنىڭ شەگىنە جەتەدى. سەبەبى, دەموكراتيالىق باعىتتاعى اكىمشىلىك پەن كونگرەستى باقىلاۋعا قول جەتكىزگەن رەسپۋبليكاشىلاردىڭ وسى ماسەلەنى تالقىلاعان كەزدە ءبىر ءبىتىمگە كەلۋى قيىن-اق. ەكى پارتيا بيۋدجەت ساياساتىنىڭ باعىتتارىن بازالىق تۇرعىدان باعالاۋ ىسىندە ەكىگە جارىلادى. ءسويتىپ, قارجىنى قيۋ, قورعانىش شىعىندارى, بيۋدجەت تاپشىلىعى ءماسەلەلەرىندە ۇلكەن ايتىس-تارتىستار باستالادى.
وسى جاعدايعا وراي, اقش-تىڭ قارجى ءمينيسترى دجەك ليۋ ەلدىڭ مەملەكەتتىك قارىزدارى بەرىلگەن ءليميتتىڭ شەگىنە جەتكەندىگىن كونگرەسكە حابارلادى. دەمەك, قارىزدىڭ جوعارى دەڭگەيىن قايتا بەلگىلەيتىن ءسات تۋدى. الايدا, دجەك ليۋدىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل جاعداي كونگرەسس ۇكىمەتكە قوسىمشا شىعىندارعا بارۋ ءۇشىن رۇقسات بەردى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ول رۇقسات قازىرگى كۇنى كونگرەسس وسى ۋاقىتقا دەيىن ماقۇلداعان شىعىنداردى قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك الۋ ءۇشىن قاجەت بولىپ وتىر.
ازىرگە رەسپۋبليكاشىلار بۇل ماسەلەدە قانداي شەشىم قابىلداۋ قاجەتتىگىن ءوزارا ايقىنداي قويعان جوق. سەبەبى, ءىستىڭ كۇردەلى سيپاتى بار. 2013 جىلى وسىنداي جاعداي ورىن العان كەزدە بيلىكتىڭ فەدەرالدىق ورگاندارى رەسپۋبليكاشىلاردىڭ قارىزداردى قارجىلاندىرۋعا رۇقسات بەرمەۋىنە بايلانىستى ەكى اپتادان استام ۋاقىتقا جابىلىپ قالعان بولاتىن. سول كەزدەگى ايتىس-تارتىستار, ەكى پارتيا اراسىنداعى كۇرەس ەل جاعدايىنا ەداۋىر قيىندىق كەلتىرىپ, وسىنىڭ سالدارىنان رەسپۋبليكاشىلاردىڭ رەيتينگى ءبىرشاما قۇلدىراپ كەتكەن ەدى. قازىرگى كۇنى كونگرەسس وسىدان ساقتانىپ وتىر.
دايىنداعان
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
تاۋەكەل ورتالىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ حابارلاعانىنداي, وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا بورىشكەرلەر قاتارىنا تاعى دا 30 مىڭ ادام قوسىلعان. وسى جاعدايعا تالداۋ جاساعان تاۋەكەل ورتالىعىنداعىلار ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىنداعى قارىز ماسەلەسى جونىندە ارنايى باياندامانى ازىرلەگەن.
وسى قۇجاتقا سايكەس وزدەرىنىڭ جەكە نەسيەلەرى بويىنشا باقىلاۋ تىزىمىنە ەنگىزىلگەن ادامدار قاتارى وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىمەن سالىستىرعاندا 1 پايىزعا ارتىپ, 66 مىڭ ادامدى قۇراعان. ال جالپى تىزىمدە تۇرعاندار سانى 109 مىڭ ادامعا دەيىن جەتكەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 11 پايىزعا ارتىق.
ارينە, بۇل – 1 جىلدىڭ ىشىندە باقىلاۋ تىزىمىنە الىنعاندار سانى. ال ەگەر اڭگىمەنى 2009 جىلدان باستاپ قوزعايتىن بولساق, جوعارىداعىداي تىزىمگە تىركەلگەن ادامدار سانى 1,9 ميلليوندى قۇرايدى ەكەن. ءسويتىپ, بورىشكەر تىزىمىندەگى ادامدار سانى 2009 جىلعى جاعدايداعىدان 1,2 پايىزعا وسكەن.
گرەكياداعى اقشا تاپشىلىعى
گرەكيانىڭ ورتالىق بانكى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار جانە اقپان ايلارىندا بيۋدجەتتىڭ باستاپقى ءپروفيتسيتى, ياعني تولەم جونىندەگى قارىزداردى ەسەپكە الماعانداعى كىرگەن كىرىس وسىدان ءبىر جىلداعىدان 30 پايىزدان استامعا ازايىپ, 503 ميلليون ەۋرونى قۇراعاندىعىن مالىمدەدى. مىنە, وسى قارجىدان تولەم جونىندەگى قارىزداردى الىپ تاستايتىن بولساق, ياعني ناقتى جاعدايدى بەينەلەسەك, بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ ورىن الىپ وتىرعاندىعىن كورۋگە بولادى.
ءسويتىپ, گرەكيانىڭ قارجى جاعدايى قيىنداي ءتۇسىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, ەۋرووداق پەن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنان 7,2 ميلليارد ەۋرو تۇراتىن كومەكتىڭ سوڭعى ترانشىن الۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر بارعان سايىن سوزىلا تۇسۋدە. بۇل ءىستىڭ شەشىلەر نەمەسە شەشىلمەسى دە بەلگىسىز قالپىندا قالىپ وتىر.
گرەكيا قارجى جاعدايىنىڭ قيىنداي تۇسۋىنە بۇرىنعى الىنعان قارىزداردى قايتارۋ مەرزىمىنىڭ جەتۋى ءىستى ودان قويۋلاتۋدا. گرەكيا وسى اپتانىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ ەكى بىردەي سىرتقى قارىزدارىن وتەۋى ءتيىس. سونىڭ ءبىرىنشىسى – حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنان الىنعان 560 ميلليون ەۋرونىڭ قارىزى الدىمىزداعى دۇيسەنبىدە وتەلۋى كەرەك. مۇنان كەيىن جۇما كۇنى اتالعان ۇيىمعا تاعى دا 300 ميلليون ەۋرونىڭ قارىزىن وتەۋ كەزەگى كەلىپ تۇر. مۇنىڭ سىرتىندا گرەكيا ۇكىمەتى شىعارعان قىسقا مەرزىمدىك وبليگاتسيالار بويىنشا, 1,6 ميلليارد ەۋرونىڭ قارىزىن وتەۋ مىندەتى تاعى تۇر.
«گرەكيا ناۋرىز ايىندا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنا 1 ميلليارد ەۋرونىڭ قارىزىن قايتارىپ بەرگەن بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە ءوزىنىڭ بارلىق حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىندايتىندىعىن مالىمدەگەن ەدى. الايدا, گرەكيا بانكىنىڭ سوڭعى دەرەكتەرى بويىنشا, مەملەكەت قالتاسى قازىردىڭ وزىندە بوساپ قالىپ وتىر. وسى جاعدايعا ادامدار وتە الاڭداۋلى. ولار ەندى ءبىزدىڭ زەينەتاقىلارىمىز بەن جالاقىلارىمىزدى مەملەكەت قالاي تولەمەكشى دەگەن ۋايىممەن باستارىن قاتىرۋدا», دەپ جازادى جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى.
پرەمەر-مينيستر الەكسيس تسيپراس «پروتو تەما» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا جالاقىلار مەن زەينەتاقىلاردى ءتولەۋگە گرەكيادا جەتكىلىكتى قارجى بار ەكەندىگىن ايتقان. بىراق ەلدىڭ قارجى مينيسترلىگىندەگىلەرگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ بەرگەن Euronews حابارىندا قازىرگى كۇنى مۇنداعى ۇكىمەتتىڭ باستى پروبلەماسى مەملەكەتتىك بەرەشەكتەردىڭ دەر كەزىندە وتەلۋىندە بولىپ وتىر. ياعني, مەملەكەت ءوز مىندەتتەمەلەرىن دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرا الا ما؟ مىنە, ماسەلە وسىندا.
ەكونوميست ديميتريس ءراپيديستىڭ ءپىكىرىنشە گرەكيا ەكونوميكاسى اينالىپ تۇرعان شەڭبەر سەكىلدى سوڭعى نۇكتەسى جوق قيىن جاعدايعا تاپ بولىپ وتىر. كوپتەگەن سالىق تولەۋشىلەر بيۋدجەتكە دەگەن بەرەشەكتەرىن دوعارعان. سوندىقتان سالىق ءتۇسىمى ەداۋىر تومەندەپ كەتكەن. ونىڭ ۇستىنە شەتەلدىك ينۆەستورلار گرەكيا ۇكىمەتى شىعاراتىن ابليگاتسيالاردى ورنالاستىرۋ جونىندەگى اۋكتسيوندارعا قاتىسقىسى كەلمەيدى. سوندىقتان ەميسسيالاردىڭ ۇلكەن بولىگىن گرەكيانىڭ ءوز بانكتەرى ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولۋدا.
گرەكيانى بۇدان ءارى نە كۇتىپ تۇر؟ التى جىلعا سوزىلعان داعدارىستان ەل ەكونوميكاسىنىڭ شيپاسى ابدەن بىتكەن. ال قازىردىڭ وزىندە ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 170 پايىزىنا جەتىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قارىزداردى ساتىپ الۋعا ينۆەستورلاردىڭ قاتىسقىسى كەلمەيدى. قىسقاسىن ايتقاندا, گرەكيا ۇلكەن قارجى اپانىنا كەلىپ قۇلادى. ودان ءوز بەتىمەن شىعاتىن دارمەن جوق. جاعداي بۇدان ءارى قاي باعىتقا قاراي بەت الادى؟ بۇل سۇراققا ءدال قازىر ەشكىم دە جاۋاپ بەرە المايدى جانە ەشكىمنىڭ جاۋاپ بەرۋگە قۇلقى دا جوق.
مەملەكەتتىك قارىز شەگىنە جەتتى
وتكەن دۇيسەنبىدە اقش-تا مەملەكەتتىك قارىزعا زاڭدى ليميت بەلگىلەۋ جونىندە كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى.
2014 جىلدىڭ اقپان ايىندا اقش اكىمشىلىگى كونگرەستە 2015 جىلدىڭ 16 ناۋرىزىنا دەيىن قارىز الۋعا رۇقسات بەرۋ تۋرالى رەسپۋبليكاشىلارمەن كەلىسىمگە كەلگەن بولاتىن. قازىرگى كۇنى بۇل قارىزدىڭ كولەمى
18 تريلليون دوللاردان اسىپ ءتۇسىپ وتىر.
اقش مەملەكەتتىك قارىز الۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن زاڭدى تۇردە بەلگىلەيتىن الەمدەگى ساناۋلى ەلدەردىڭ قاتارىنا جاتادى. سوندىقتان بەلگىلەنگەن مەرزىم جەتكەن كەزدەن باستاپ, جاڭا قارىزدارعا جول اشۋ ءۇشىن ەلدىڭ قارجى مينيسترلىگى توتەنشە شارالاردى قابىلداي وتىرىپ جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي شارالار ۇكىمەتتىڭ مىندەتتەمەلەرىن وتەۋ ءۇشىن قاجەت ەكەندىگى تۇسىنىكتى.
قازىرگى كۇنى ەلدە وسى قارىز ماسەلەسى جونىندە ايتىس-تارتىستار كۇشەيە تۇسۋدە. ول, اسىرەسە, 2016 قارجى جىلىنىڭ بيۋدجەتىن تالقىلاعان كەزدە ءوزىنىڭ شەگىنە جەتەدى. سەبەبى, دەموكراتيالىق باعىتتاعى اكىمشىلىك پەن كونگرەستى باقىلاۋعا قول جەتكىزگەن رەسپۋبليكاشىلاردىڭ وسى ماسەلەنى تالقىلاعان كەزدە ءبىر ءبىتىمگە كەلۋى قيىن-اق. ەكى پارتيا بيۋدجەت ساياساتىنىڭ باعىتتارىن بازالىق تۇرعىدان باعالاۋ ىسىندە ەكىگە جارىلادى. ءسويتىپ, قارجىنى قيۋ, قورعانىش شىعىندارى, بيۋدجەت تاپشىلىعى ءماسەلەلەرىندە ۇلكەن ايتىس-تارتىستار باستالادى.
وسى جاعدايعا وراي, اقش-تىڭ قارجى ءمينيسترى دجەك ليۋ ەلدىڭ مەملەكەتتىك قارىزدارى بەرىلگەن ءليميتتىڭ شەگىنە جەتكەندىگىن كونگرەسكە حابارلادى. دەمەك, قارىزدىڭ جوعارى دەڭگەيىن قايتا بەلگىلەيتىن ءسات تۋدى. الايدا, دجەك ليۋدىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل جاعداي كونگرەسس ۇكىمەتكە قوسىمشا شىعىندارعا بارۋ ءۇشىن رۇقسات بەردى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ول رۇقسات قازىرگى كۇنى كونگرەسس وسى ۋاقىتقا دەيىن ماقۇلداعان شىعىنداردى قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك الۋ ءۇشىن قاجەت بولىپ وتىر.
ازىرگە رەسپۋبليكاشىلار بۇل ماسەلەدە قانداي شەشىم قابىلداۋ قاجەتتىگىن ءوزارا ايقىنداي قويعان جوق. سەبەبى, ءىستىڭ كۇردەلى سيپاتى بار. 2013 جىلى وسىنداي جاعداي ورىن العان كەزدە بيلىكتىڭ فەدەرالدىق ورگاندارى رەسپۋبليكاشىلاردىڭ قارىزداردى قارجىلاندىرۋعا رۇقسات بەرمەۋىنە بايلانىستى ەكى اپتادان استام ۋاقىتقا جابىلىپ قالعان بولاتىن. سول كەزدەگى ايتىس-تارتىستار, ەكى پارتيا اراسىنداعى كۇرەس ەل جاعدايىنا ەداۋىر قيىندىق كەلتىرىپ, وسىنىڭ سالدارىنان رەسپۋبليكاشىلاردىڭ رەيتينگى ءبىرشاما قۇلدىراپ كەتكەن ەدى. قازىرگى كۇنى كونگرەسس وسىدان ساقتانىپ وتىر.
دايىنداعان
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
