جارتى ميلليون گەكتار جايىلىم جەتپەيدى
وبلىستىڭ جەر كولەمى 24,1 ملن گا بولسا, سونىڭ 2,9 ملن گەكتارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايدالانىلماي وتىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن مەملەكەتكە قايتارۋ, ەلدى مەكەندەردى جايىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ باعىتىنداعى جۇمىس توبىنىڭ تالداۋى بويىنشا, وڭىردە قوسالقى شارۋاشىلىقتارداعى 153,8 مىڭ شارتتى مال باسىنا 1 966,5 مىڭ گا جايىلىم القابى قاجەتتىگى انىقتالدى.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ دەرەگىنشە, جالپى ايماقتا جەتپەي تۇرعان جايىلىم كولەمى – 530,1 مىڭ گa. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتى بەكىتكەن جوسپارعا سايكەس, قىزىلوردا وبلىسىنا جىل سوڭىنا دەيىن 60 مىڭ گa پايدالانىلماي جاتقان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى مەملەكەتكە قايتارۋ كوزدەلىپ وتىر. جىل باسىنان ماقساتى بويىنشا پايدالانىلماعان 41 979,0 گa بولاتىن (ەگىستىك 436,5 گا, جايىلىم 35000,9 گا, باسقالار 6541,6 گا) 69 جەر ۋچاسكەسى مەملەكەت مەنشىگىنە ءوتتى.
«Amanat» پارتياسىنىڭ جانىنان قۇرىلعان ايماقتىق «جەر اماناتى» كوميسسياسىنىڭ ارالاسۋىمەن 2022–2024 جىلدار ارالىعىندا 459,9 مىڭ گa جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قاراعان. وسىنىڭ 93,6 مىڭ گەكتارى قايتا اينالىمعا ەنگىزىلىپ وتىر. كوميسسيا مالىمەتىنشە, 2022 جىلى جوسپار 104,7%, ودان كەيىنگى جىلى 112%, بىلتىر 110,7%-عا ورىندالىپتى.
ورمان قورىن پايدالانىپ وتىر
«جەر اماناتى» كوميسسياسىنىڭ مالىمەتىنشە, كەيىنگى جىلدارى 1027 شارۋاشىلىقتىڭ جالپى كولەمى 754,8 مىڭ گa بولاتىن جەرىن ۋاقىتشا پايدالانۋ جونىندە كەلىسىم الىنعان. وبلىستاعى 49 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ جايىلىمىنا قاجەتتى 530,1 مىڭ گa جەردى ورمان قورى قۇرامىنان شىعارۋ جونىندە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە ۇسىنىس بەرىلگەنمەن, قولداۋ تاپپادى. دەگەنمەن مينيسترلىكپەن بىرلەسكەن جۇمىس ناتيجەسىندە ورمان قورى جەرىنەن مال جايىپ, ءشوپ شابۋعا بولىنەتىن اۋماقتاردى ۇلعايتۋعا قول جەتكىزىلدى. بىراق مۇنىڭ دا شارۋالارعا قيىن سوعاتىن تۇسى بار. بۇرىن مەنشىگىندە جەرى جوق فەرمەرلەر ورمان قورى ارقىلى الىنعان جەر ۋچاسكەسى بويىنشا ءوتىنىم بەرىپ, سۋبسيديا الىپ كەلگەن. بىلتىر جىل باسىندا كوپشىلىگى جاڭا تالاپ بويىنشا كاداسترلىق ءنومىر كورسەتپەگەندىكتەن, سۋبسيديا الا المادى.
«Amanat» پارتياسىنىڭ وبلىستىق فيليالىنداعىلار ۇكىمەتتىڭ 2024 جىلعى 1 تامىزداعى №622 قاۋلىسىمەن ۇلىتاۋ وبلىسى ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى جالپى اۋدانى 2210,9 مىڭ گا جەردى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ پايدالانۋ مەرزىمىن 2050 جىلعا دەيىن ۇزارتۋعا مۇمكىندىك تۋعانىن دا ايتىپ وتىر. بۇل اۋماقتا وبلىستىڭ ارال, جالاعاش, سىرداريا, قارماقشى تۇرعىندارىنىڭ مال شارۋاشىلىعىنا پايدالانىپ وتىرعان شالعايداعى جايىلىمدىق جەرلەرى بار. قازىرگى ەسەپپەن سول ماڭايدان 123,3 مىڭ باس مالعا ءورىس تابىلادى.
شارۋالار نە دەيدى؟
باسقا اۋداندارعا قاراعاندا وبلىستاعى شيەلى, جاڭاقورعان اۋداندارى مال ۇستاۋعا قولايلى سانالادى. كەزىندە ت ۇلىك بىتكەن داريا جاعاسىنداعى توعايدى قىستاپ, ماسا-شىبىن كوبەيگەن مەزگىلدە قاراتاۋعا قاراي قونىس اۋداراتىن. قازىر داريا بۇرىنعىداي تاسىمايدى, وسىدان دا توعاي اراسىندا وت جوق. سيديعان اعاشتان باسقا تىسكە ىلىنەر تۇگى جوق جەردە مال دا تۇراقتامايدى. كەزىندە جەر پايىن وڭدى-سوڭدى تاراتۋدىڭ سالدارى دا ەندى سەزىلىپ وتىر. وسىنىڭ ءبارىن ايتا بەرسەك, جايىلىم جىرى ۇزاققا سوزىلاتىن ماسەلەگە اينالىپ شىعا كەلەدى.
جاڭاقورعان اۋدانىندا قالماق سيىرىن ءوسىرىپ, ايماقتاعى مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان بەلگىلى كاسىپكەر زۇلپىحار سىزدىقوۆ سالاداعى ماسەلەلەردى سانامالاپ بەردى.
«باستى ماسەلە – جايىلىمنىڭ جوقتىعى. مىسالى مەن اسىلتۇقىمدى سيىر سانىن 700-گە جەتكىزگەنمىن. ەكى-ءۇش جىل بولدى سولاردى ساتىپ, ازايتىپ تاستادىم. ويتكەنى بۇل كاسىپتىڭ بولاشاعىن كورىپ تۇرعان جوقپىن. ەلۋ جىلدان استام ءومىرىمدى ارناعان سالادان امالسىز كەتىپ, بيزنەستىڭ باسقا تۇرىنە بەت بۇردىق. بيىلدىققا كوكتەن ەشتەڭە تامبادى, جىلدان-جىلعا داريا تابانى كورىنىپ كەلەدى. توعاي اراسى تۇرماق, تاۋ باۋرايىنىڭ الا شاڭى اسپانعا شىعىپ جاتىر», دەيدى ول.
كاسىپكەر تۇراتىن تۇگىسكەن اۋىلىندا 19 شارۋا قوجالىعى بولعان ەكەن. قازىر سونىڭ بارلىعى دەرلىك جۇمىسىن توقتاتقان. اۋىلدىڭ اينالاسىندا جايىلىمدىق جەر جوق سەبەبى. ال بوس جاتقان اۋماققا مال جايا قالساڭ, قۇجاتىن قۇشاقتاپ يەسى جەتىپ كەلەدى. جەر پايلارىن ۇلەستىرگەن كەزدە 10-20 گەكتاردى يەمدەنىپ قالعانداردىڭ كوپشىلىگىنىڭ قوراسىندا تىشقاق لاعى دا جوق. سويتە تۇرا, كەزىندە «كەرەك بولار» دەپ الىپ قالعان جەرىنىڭ قىزىعىن ءوزى دە كورمەيتىن, وزگەگە دە بەرمەيتىن وسىنداي ءبىر ءۇردىس قالىپتاسقان ەل اراسىندا. ورىپ العان كۇرىشىنىڭ ورنىنا مال جايعانىڭ ءۇشىن الاقان جايىپ, اقىسىنا ءبىر سيىر سۇرايتىن ادەت شىقتى. ارينە, جەكەمەنشىككە قول سۇعۋعا ەشكىمنىڭ قاقىسى جوق. بىراق وسى ماسەلە بىرجاقتى شەشىلمەسە, ونىڭ سوڭى اۋىلداعى اعايىننىڭ اراسىنداعى شيەلەنىسكە اپارىپ سوعۋى مۇمكىن.
قارماقشى اۋدانىندا قازاقتىڭ اقباس سيىرىنىڭ سانىن كوبەيتىپ وتىرعان كاسىپكەر بولات بوگەتوۆ تە قۋاڭداريا اۋىلى اۋماعىنان 2027 جىلعا دەيىن جايىلىمدىق جەر العانمەن, بيىلدان باستاپ ۇلىتاۋ وبلىسىنا قونىس اۋدارۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرعانىن ايتادى. باسىنا باسپانا سالىپ, مال باپتاۋعا بارىنشا كىرىسكەن فەرمەردى رايىنان قايتارىپ وتىرعان دا سول جايىلىمنىڭ جايسىزدىعى. قازىر جاڭادان بارار جايىلىمىنا قونىس ورنىن سالىپ جاتىر. قىپ-قىزىل شىعىن بولسا دا وسىدان باسقا امالى جوق.
«جازدا جاڭبىر تامباعان, قىستا قار جاۋماعان قۋاڭشىلىقتى دا كوردىك. وسى قۇمنىڭ اراسىندا كەزىندەگى مالشىلاردان قالعان سكۆاجينالار كوپ. بىراق سولاردىڭ دەنى جۇمىس ىستەمەيدى. قازاقستان فەرمەرلەر قاۋىمداستىعى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى, اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى رەتىندە ءتيىستى ورىندارعا ء«ار اۋىلدا جىل سايىن تىم بولماسا سول ۇڭعىمالاردىڭ ەكى-ۇشەۋىن ىسكە قوسساق» دەپ ۇسىنىس ايتتىم. ولار جاڭاسىن قازۋدى دۇرىس كورگەن سەكىلدى. بىراق تىم قىمباتقا تۇسەتىن بولعاسىن ول دا اياقسىز قالدى. قازىر امالدىڭ جوقتىعىنان مالدى قاشىرتقى سۋىمەن سۋارامىز. كوبى سودان اۋرۋ تاۋىپ, وڭالماي قالدى», دەيدى كاسىپكەر جىگىت.
قىزىلوردا قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى شارۋالارمەن دە سويلەسىپ كوردىك. ولار دا بيىلعى قۋاڭشىلىقتىڭ قيىن سوققانىن ايتىپ وتىر. ەگىستىك بىتسە, مال كۇندىز-ءتۇنى ەركىن جايىلار ەدى دەپ كۇتىپ وتىرعاندار كوپ.
قىزىلوردا
