سۋرەت: zhanaqorgan-tynysy.kz
وسىعان قوسا شامامەن 2,4 ملن اعاش ەگىلگەن. بۇل تەك جالپىۇلتتىق اكتسيا اياسىندا ىسكە اسقان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى ەكەنىن ەسكەرسەك, اكتسيادان تىس تازالىققا, كوگالداندىرۋعا جۇمىلعان تۇرعىنداردىڭ سانىندا ەسەپ جوق. اۋىل ماڭىنا, ءۇي ىرگەسىنە اعاش, كوشەت, گۇلزار ەگىپ, شاعىن اۋماقتى كوركەيتىپ وتىرعان اعايىن كوپ. ادامدى ءبىر كورگەننەن ءتانتى ەتەتىن ۇزدىك كوشە, ۇزدىك اۋلالار بار. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى قازاقستان: وزەكتى ماسەلەلەر جانە ونى تۇبەگەيلى تسيفرلىق وزگەرىستەر ارقىلى شەشۋ» اتتى جولداۋىندا: «قورشاعان ورتاعا جاناشىر بولۋ, وعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن جانە شىنايى قامقورلىقپەن قاراۋ ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ وزەگى بولۋى كەرەك. بىلتىردان بەرى «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, بۇل بارشاڭىزعا ايان. وسى جۇمىسقا ميلليونداعان ازاماتىمىز اتسالىسۋدا. جۇرت بولىپ جۇمىلۋدىڭ ارقاسىندا 860 مىڭ گەكتاردان استام اۋماق تازالاندى, 4 ميلليوننان استام اعاش وتىرعىزىلدى. وسىنداي بەلسەندى جۇمىستى جالعاستىرا بەرسەك, اڭساعان ارمانىمىزعا جەتىپ, قازاقستان ناعىز جاسىل ەل بولماق. ال بۇل كەلەشەك ۇرپاققا كەرەمەت ۇلگى-ونەگە جانە وسيەت بولىپ قالارى انىق. وسى جۇمىسقا اتسالىسىپ جۇرگەن ازاماتتارعا, اسىرەسە جاستارعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. تازالىق مادەنيەتىن قوعامدا تەرەڭ ورنىقتىرۋ – وتە ماڭىزدى مىندەت. وسى باعىتتا ۇكىمەت ەكولوگيالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ بىرىڭعاي ۇلگىسىن ەنگىزۋگە ءتيىس. بۇل جۇمىس مەكتەپتەن باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنا دەيىن بارلىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم مەكەمەلەرىن قامتۋى قاجەت», دەپ ەكولوگيالىق اكتسيانىڭ ءمان-ماڭىزىنا توقتالعان ەدى.
ايتسا ايتقانداي-اق, قازىر ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىراتىن ءىس-شارالاردىڭ اۋقىمى كەڭەيدى. تازالىق ساقتاۋعا شاقىراتىن جوبالار مەكتەپ تابالدىرىعىنان ۇيلەستىرىلە باستادى. ونىڭ بارلىعىن تۇگەندەمەي-اق قويالىق, قازىر كەيبىر مەكتەپتەردە قاعاز, شىنى, پلاستيكتى ءبولىپ جينايتىن جاشىكتەر ورناتىلىپ جاتقانىنان حاباردار بولارسىزدار. بۇل – مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا ۇكىمەتكە جۇكتەگەن بىرىڭعاي ەكولوگيالىق اعارتۋدىڭ ستاندارتىن ەنگىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنىڭ ءبىر تارماعى. تاربيەلىك ءمانى جوعارى جوبانى «جاسىل دامۋ» اكتسيونەرلىك قوعامى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ىسكە اسىرا باستادى. باستاما اياسىندا الدا بالاباقشادان باستاپ, مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرگە ەكولوگيالىق ساباقتار مەن تانىمدىق ءىس-شارالار وتەدى. مۇنداعى نيەت – جاستاردىڭ ەكولوگيالىق ساۋاتىن ارتتىرىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋعا سانالى كوزقاراس قالىپتاستىرۋ. وسىنداي ءىس-شارالاردان ءتالىم الىپ وسكەن بالالار ەرتەڭ تابيعاتتى قورعاۋعا شاقىراتىن ءىرى جوبالارعا جەتەكشىلىك ەتسە, تابيعاتقا شىن جاناشىر بولسا, قۇبا-قۇپ.
بىرەر كۇن بۇرىن اۋىلدى كوركەيتۋدىڭ بىرەگەي ۇلگىسىن كورسەتىپ جۇرگەن جاستار باس قوسىپ, وزەن-كولدەر مەن سۋقويمالارىنىڭ جاعاسىن تازالادى. «تازا جاعالاۋ» دەگەن اتپەن وتكەن ەكولوگيالىق اكتسيا جازدان قالعان قوقىستى مۇز, قار قۇرساۋىندا قالدىرماۋدىڭ قامى ءۇشىن جاسالعان قادام دەپ تۇيدىك. سەنبىلىككە ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىن قوسا العاندا 220 مىڭ ازامات جيىلىپتى. ۆولونتەرلەر, ستۋدەنتتەر باستاپ ءبىر كۇندە 4,2 مىڭ توننا قالدىق شىعارعان. جينالعان قوقىس كولەمى سالىستىرمالى تۇردە از دەپ ايتۋعا مۇلدە كەلمەيدى. وسىلايشا, جاستار قوقىستىڭ سۋعا كەتپەۋىنە, كوكتەمگە قالماۋىنا قارايلاستى. بۇل جۇمىسقا قىس الدىندا قامدانباسا, كوكتەم شىعا سول قوقىستار اعىسپەن ارنالاردىڭ جولىن بوگەپ, تابيعاتقا زالالى ءبىز ويلاعاننان كوپ ءتيۋى مۇمكىن. «تازا جاعالاۋ» اكتسياسى – ەكولوگيالىق سانانى قالىپتاستىرۋعا جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا شاقىراتىن «تازا قازاقستان» ۇلتتىق باستاماسىنىڭ ءبىر بولىگى عانا.
قورشاعان ورتاعا جاناشىرلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ جۇرگەندەر اراسىندا ورلوۆتار وتباسى بار. وسكەمەن تۇرعىنى, الپينيست ۆياچەسلاۆ ورلوۆ وتباسىمەن بىرگە كاتونقاراعاي جارتاستارىنداعى ۆاندالدىق جازۋلاردى ءوشىرۋ ءۇشىن بىرنەشە كۇن الىسقان. كەيىپكەرىمىز بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان سپورت مەكتەبىندە شىڭعا ورمەلەۋدەن جاتتىقتىرۋشى بولىپ جۇمىس ىستەسە, جازدىگۇنى الپينيزم, تۋريزممەن اينالىسادى. ولكەنىڭ تاڭعاجايىپ كەلبەتىن قوناقتارعا تانىستىرادى, جول نۇسقاپ, قىزمەت كورسەتەدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ الپينيزممەن ءوزى عانا ەمەس, وتباسى بولىپ شۇعىلدانادى.
«وسى ءوڭىردىڭ تۇرعىنى بولعان سوڭ, تۋريستىك ايماقتارعا اپاراتىن جارتاستاردان نەبىر وعاش بوياۋلاردى كورەمىز. مامىر ايىندا «كاتونقاراعاي» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ ماماندارى تۇرعىنداردى, تۋريستەردى جارتاستارعا سۋرەت سالماۋعا شاقىرعانىن الەۋمەتتىك جەلىدەن كورىپ, بىردەن قولدايمىز دەستىك. سودان ۇلتتىق پارك قىزمەتكەرلەرىنە تۋريستىك ماۋسىمنىڭ سوڭىنا تامان الدىن الا جوسپار قۇرىپ, ۆاندال جازۋلاردى وشىرەمىز دەستىك. ءبىزدىڭ شىن نيەتپەن جاساعان ءىسىمىز الەۋمەتتىك جەلىگە تاراپ كەتەدى دەپ كۇتكەن جوق ەدىك. جولاۋشىلار دا ماقتاپ-ماداقتاپ مەرەيىمىزدى اسىردى. بارىنەن دە جۇرتتىڭ العىسىن ەستىگەن بالالارىمىزعا دۇرىس تاربيە كورسەتتىك دەپ ەسەپتەيمىز. ءبىزدى قولداپ جاتقان وتانداستارعا العىس ايتامىز. تابيعاتتى ايالاۋعا, اسىرەسە ءوزىمىز تۇرىپ جاتقان مەكەندى تازا ۇستاۋعا شاقىرامىز», دەيدى تابيعات جاناشىرى ۆ.ورلوۆ.
وسى وڭىردەگى مارقاكول كولىنە اپاراتىن جولدا اۋماعى شامامەن 70 مەتردى الىپ جاتقان جارتاس بار. سونى بويلاي جۇرگەندە اق قىراۋداي بوياۋ ەلدىڭ كوزىنە بىردەن تۇسەدى. تاسقا ءبىرى ءوزى كەلگەن ءوڭىردىڭ اتىن جازسا, ەكىنشىسى ءوز ەسىمىن قالدىرعان, ءۇشىنشىسى قۇلاشىن كەڭ سەرمەپ كوسىلگەن. مۇنداي ارەكەتكە تاسقا جازعاننىڭ بارلىعى تاريحتا قالا بەرمەيتىنىن ۇقپايتىن سوتقارلار نەمەسە ويىن بالالارى بارماسا, ەرەسەكتەردىڭ ءىسى ەمەس دەپ بولجادىق. تاۋ-تاسقا ورمەلەۋدى شەبەر مەڭگەرگەن ۆياچەسلاۆتىڭ ەپتىلىگى ارقاسىندا قاراپايىم ادام وڭايلىقپەن ورمەلەي المايتىن قولايسىز تۇسقا داق بولىپ تۇسكەن جازۋلاردىڭ ءبىرازى وشكەن.
جاستار مەن بالالاردى تازالىق ساقتاۋعا ۇندەپ جۇرگەن جانداردىڭ ءبىرى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرعىنى – ەرلىك شامعاليەۆ. ادەتتە ول قالادا وتەتىن سەنبىلىكتەرگە وتباسىمەن بەلسەنە قاتىسادى. «تاربيە تال بەسىكتەن» دەگەندى ساناعا سىڭىرگەن وتاعاسى بالالارىن 3-4 جاسىنان سەنبىلىكتەرگە ەرتىپ بارادى. ۆولونتەر جاستارمەن بىرگە قايىرىمدىلىق ءىس-شارالاردىڭ باسى-قاسىندا جۇرەدى. ەرلىكتىڭ الەۋمەتتىك جەلىدە ويىن بالالارىنىڭ باسىن قوسىپ, قارياعا جاردەمدەسىپ, باتاسىن العان ساتتەگى جىلى بەينەجازباسىن بايقاپ, وزىنە حابارلاستىق.
«نەگىزى تازالىق ساقتاۋعا دۇرىس كوزقاراس بالا كەزدەن ءۇيدىڭ توڭىرەگىن تازا ۇستاپ, اۋلاعا اعاش ەگۋگە جاردەمدەسۋدەن باستالادى دەپ ويلايمىن. ءوزىمىز دە كىشكەنتايىمىزدان ۇلكەندەرگە ەرىپ, اعاش ەگۋدى قىزىق كوردىك. ءبىز تۇرعان قاراتوبە اۋدانى قالدىقايتا اۋىلى بالا كەزىمىزدە ەڭ تازا اۋىل دەگەن اتقا ءجيى يە بولاتىن. ويىن بالالارىمەن كىم قوقىستى كوپ جينايدى دەپ جارىساتىنبىز. قازىر بالالار ايتقاندى ەمەس, كورگەندى ەكى ەتپەيدى. سول ءۇشىن بالالارىمىزدى تابيعاتتى تازا ۇستاۋعا ەرتەدەن باۋلىپ ءجۇرمىز. ەكىنشى ۇلىمىزدى 3 جاستان سەنبىلىككە اپاردىق. قازىر 6 جاسار سول بالامىز كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ توڭىرەگىندەگى بۇكىل قوقىستى ءبىز ايتپاي-اق جيناپ تاستايدى. بالا كورگەنىن ىستەيدى دەگەن راس ەكەن. سوسىن سەنبىلىكتەرگە كەزەكتى ناۋقان دەپ ەمەس, شىن نيەتپەن قاتىسىپ, وتباسى, ءىنى-باۋىرلارمەن شىققانعا جەتەرى جوق. نەگە دەسەڭىزدەر, ءوزىڭ تۇراتىن اۋلانى تازالاپ, سول ماڭعا اعاش وتىرعىزۋ – ءار ادامنىڭ مىندەتى», دەيدى تازالىق تۋرالى ۇستانىمىن بىلدىرگەن ە.شامعاليەۆ.
سانا تازارماي, دالا تازارمايتىنى راس. «تازا قازاقستان» اكتسياسى جۇزەگە اسقالى ەل اراسىندا ەكولوگيالىق مادەنيەتتىڭ ورنىعا تۇسۋىنە كوپ ۇلەس قوستى. وسىنى كورىپ, ءبىلىپ وتىرعان سوڭ, تازالىق ساقتاۋ ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ وزەگىنە اينالدى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز.
