سونداي-اق سەسسياعا بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى الەكساندر تۋرچين, رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ميحايل ميشۋستين, ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ءالي اسادوۆ, قىرعىزستان رەسپۋبليكاسى مينيسترلەر كابينەتىنىڭ توراعاسى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ادىلبەك كاسىماليەۆ, تاجىكستان پرەمەر-ءمينيسترى – تمد ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ توراعاسى كوحير راسۋلزودا, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ابدۋللا اريپوۆ جانە يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ونەركاسىپ, شاحتا جانە ساۋدا ءمينيسترى اتابەك سەيەد موحامماد قاتىستى.
ولجاس بەكتەنوۆ ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ستراتەگيالىق كوزقاراسى يننوۆاتسيالىق جانە تسيفرلىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.
«جاھاندىق احۋالدىڭ ءوربۋ تۇرعىسىنان العاندا جاڭا تەحنولوگيالار سالالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا جانە ازاماتتارىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا وڭ اسەر ەتەدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇل ماسەلەگە باسا كوڭىل بولەتىنى دە سوندىقتان. ءبىز دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىن, سەنىمدى بايلانىس ارنالارىن جانە زاماناۋي تەحنوپاركتەردى قامتيتىن تسيفرلىق ارحيتەكتۋرانى قالىپتاستىرىپ جاتىرمىز. وزىق تەحنولوگيالاردى كەڭ اۋقىمدا پايدالانۋ ماقساتىندا ۇكىمەت جانىندا تسيفرلىق شتاب جۇمىس ىستەپ تۇر», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.
وڭدەۋ ونەركاسىبى – بۇگىندە تسيفرلاندىرۋ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالانىڭ ءبىرى. سوڭعى جىلداردا يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى قولداناتىن كومپانيالاردىڭ سانى 3,5 ەسە ءوسىپ وتىر. بۇل ءوندىرىس ءتاسىلىن وزگەرتىپ, كووپەراتسياعا مۇمكىندىكتەر اشادى, سونىسىمەن كاسىپورىنداردى تيىمدىلىگى جوعارى دەڭگەيگە شىعارادى.
تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىندە پيلوتسىز تەحنولوگيالار, جەراستى راديوبايلانىس جۇيەلەرى, جۇمىس پروتسەستەرىن ديسپەتچەرلەۋ جانە روبوتتاندىرۋ ەنگىزىلۋدە. قازاقستاننىڭ كوپتەگەن ءىرى كاسىپورىندارى وسى ۋاقىتقا دەيىن كارەرلەر مەن درونداردىڭ جانە ونەركاسىپتىك روبوتتاردىڭ 3D-مودەلدەرىن پايدالانا وتىرىپ, كەندى ۇساقتاۋدان كونتسەنترات شىعارۋعا دەيىنگى وندىرىستىك تسيكلدى تولىق تسيفرلاندىرىپ تاستادى.
وسىعان ۇقساس ديناميكا وزگە سەكتورلاردان دا بايقالىپ وتىر. مۇناي-گاز سالاسىندا تسيفرلى شەشىمدەر ءوندىرۋ مەن وڭدەۋدەن باستاپ تۇپكى تۇتىنۋشىعا وتىن جەتكىزۋگە دەيىنگى ءوندىرىستىڭ بارلىق كەزەڭىندە قولدانىلادى. OilTrack پلاتفورماسى مۇناي ونىمدەرىنىڭ ءار كەزەڭدەگى قوزعالىسىن باقىلايدى, «تسيفرلىق كەلىسىمشارت» قوسىمشاسى كەن ورىندارىن پايدالانۋدى اۆتوماتتاندىرادى, ال «مۇناي مەن ججم-نى تسيفرلىق تاسىلمەن تاراتۋ» قولدانباسى ناقتى ۋاقىت رەجيمىندە اشىقتىق پەن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ماشينا جاساۋدا شتاتتان تىس جاعدايلارعا جەدەل دەن قويۋ ورتالىقتارى قۇرىلدى, ساپانى باقىلاۋ ءۇشىن كومپيۋتەرلىك كورۋ شەشىمدەرى جانە تسيفرلىق «ەگىزدەر» ەنگىزىلۋدە.
تەحنولوگيالىق پروگرەستى جەدەلدەتۋ ءۇشىن قازاقستان جاساندى ينتەللەكت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى بويىنشا ورتالىق ازياداعى العاشقى سۋپەركومپيۋتەرلىك كلاستەر ىسكە قوسىلدى, ول جي-ءدى تەك مەملەكەتتىك سەكتوردا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن وتاندىق ستارتاپتاردى دامىتۋدا دا قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار كاسىپورىنداردا جاساندى ينتەللەكت شەشىمدەرىنىڭ سالالىق اكسەلەراتورلارى, دەمونستراتسيالىق الاڭدار مەن پيلوتتىق ايماقتار قۇرىلادى.
تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋمەن قاتار ولاردى ودان ءارى كەڭىنەن تاراتۋ ءۇشىن ورتا دايىنداۋ بويىنشا شارالار قابىلدانۋدا. يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنىڭ ماڭىزدى بۋىنى الماتى وبلىسىنداعى جاڭا قالا – Alatau City بولماق. بۇل تەحنولوگيالىق پروگرەسس پەن جايلى ءومىر ءسۇرۋ ورتاسىن بىرىكتىرەتىن ىسكەرلىك بەلسەندىلىك پەن يننوۆاتسيانىڭ ورتالىعى بولادى.
كادرلىق الەۋەتتى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى ەڭبەك ادامىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار نارىقتاعى جاڭا تەحنولوگيالارعا سايكەس مامانداردىڭ داعدىلارىن جەتىلدىرۋگە باسا نازار اۋدارىلادى.
قازاقستان مەن بەلارۋس بيزنەس-قاۋىمداستىقتارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى شەڭبەرىندە رەسۋرستاردى باسەكەگە قابىلەتتى تاۋارلار مەن تەحنولوگيالارعا اينالدىرۋعا باعىتتالعان كووپەراتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ ءبىر مىسالى – قازاقستاندا رەسەي جانە بەلارۋس كومپانيالارىمەن سەرىكتەستىكتە كومبايندارعا ارنالعان كابينالار شىعارۋ جوباسى.
ودان بولەك ونەركاسىپتىك دەرەكتەرمەن الماسۋ ءۇشىن تسيفرلىق پلاتفورمالار قۇرۋ, ترانسشەكارالىق ۇدەرستەردى وڭايلاتۋ جانە جەتكىزۋ تىزبەگىنە تسيفرلىق مونيتورينگ ەنگىزۋ ارقىلى ورنىقتى لوگيستيكا مەن ەكسپورتتى دامىتۋ قولعا الىنعان.
پرەمەر-مينيستر بولاشاق ونەركاسىپتى قۇرۋ بيزنەس پەن عىلىمنىڭ, نوۆاتورلار مەن ونەركاسىپ سالاسىنىڭ ءوزارا بەلسەندى ءىس-قيمىلىن, حالىقارالىق كومپانيالارمەن سەرىكتەستىكتى جانە ۇكىمەتتىڭ قولداۋىن قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇددەلى جانە ونەركاسىپ پەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا تولىق جاعداي جاسايدى. ءبىز ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرىپ, ءوندىرىس قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. ەلىمىزدە قازىر جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان قولداۋ شارالارى شيكىزاتقا قول جەتكىزۋدەن باستاپ, دايىن ءونىمدى سىرتقى نارىقتارعا شىعارۋعا دەيىنگى بارلىق تسيكلدى قامتيدى. سونىمەن قاتار جاڭا ۋاقىت بىزدەن, ەڭ الدىمەن تسيفرلىق تۇرعىدان باسەكەگە قابىلەتتى بولۋدى تالاپ ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
كورمەگە قاتىسۋ بارىسىندا دەلەگاتسيا باسشىلارى وندا قويىلعان تاۋارلارمەن, سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا وندىرىلگەن ونىمدەرمەن دە تانىستى. وتاندىق پاۆيلوندا ماشينا جاساۋ, حيميا جانە قۇرىلىس سالالارىنىڭ 20 جەتەكشى كاسىپورىنى وندىرگەن ونىمدەر كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. ولاردىڭ ىشىندە كىرىكتىرىلگەن نۇكتەلىك جەر وڭدەۋ, قانىقتىرۋ جانە ناۆيگاتسيا جۇيەسى بار كومبايندار مەن تراكتورلار, اككۋمۋلياتورلار, تەمىرجول جيناقتارى, قۇرىلىس ماتەريالدارى جانە قۇرامىندا فوسفور بار تىڭايتقىشتار قويىلعان. سونداي-اق ەكسپوزيتسيادا قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ يننوۆاتسيالىق ازىرلەمەلەرى جانە ونەركاسىپتىك ۇدەرىستەردى تسيفرلاندىرۋ, وندىرىستەگى قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ جانە مەديتسينا مەن ءبىلىم بەرۋ, ونەركاسىپ جانە ت. ب. سالالارداعى IT-شەشىمدەرگە ارنالعان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستارتاپتارى تانىستىرىلدى.
«يننوپروم» حالىقارالىق كورمەسى 15 جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە قاتىسۋشىلاردىڭ گەوگرافياسى 15-تەن 60 ەلگە دەيىن ەداۋىر كەڭەيدى جانە كاسىپورىندار سانى 1 مىڭنان استى.
