سەنىمنەن – ءوزارا سەرىكتەستىككە

ماجارستان سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستار جانە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى پەتەر سييارتونىڭ قازاقستانعا ساپارىنا وراي – قازاقستان مەن ماجارستان ارا­سىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماق­تاستىقتىڭ, ەلدەرىمىز اراسىنداعى ساياسي باي­لا­نىستاردىڭ ەكپىنىن جالپى قا­لاي باعالايسىز؟ – ماجارستان جانە قازاقستان تاراپتارى ءبىر-بىرىنە جىلى ىلتيپاتپەن قارايدى. ماجارستاندى مەكەندەيتىن ماديار-عۇنداردى قازاق­ستاندا قىپشاقتار دەپ اتايدى, جالپى العاندا, مادەنيەتىمىزدىڭ, سالت-داستۇرلەرىمىزدىڭ ءتۇبى  – ورتاق, تەگى  – ءبىر. ەكى ەل اراسىندا ءوزارا ىلتيپاتپەن قاتار, ءوزارا ساياسي بايلانىستاردىڭ دامۋى ايقىن بايقالادى. ۆەنگريا مەن قازاقستان اراسىنداعى سترا­تەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى دەكلا­راتسياعا ەكى ەل پرەمەر-مينيسترلەرى وتكەن جىلى جازدا قول قويىپ, ساياسي بايلانىستارىمىزدى ستراتەگيالىق جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى. ەل باسشى­لىعىنىڭ ءوزارا كەزدەسۋلەرى داعدى­لى تۇردە ءوتىپ ءجۇر: 2012 جىلى ما­جار­ستان پرەمەر-ءمينيسترى ۆيك­تور وربان استاناعا باردى, 2014 جى­لى قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى كارىم ءماسىموۆ بۋداپەشتكە سا­پار­مەن كەلدى, قازىر ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ساپارىنا داي­ىن­دىق جۇمىستارى اياقتالىپ قالدى. سونىمەن قاتار, 2014 جىلى 17 قازاندا ميلاندا ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ ماجار­ستان-قازاقستان ينۆەستيتسيالىق قورىن قۇرۋ تۋرالى كونسۋلتاتسياسى ءوتتى. تاراپتاردىڭ ءوزارا كەلىسىمىنە سايكەس, ماجارستان دا, قازاقستان دا قورعا 20 ميلليون دوللاردان سالاتىن بولادى. جاقىن ارادا ءوز جۇمىسىن باستايتىن قارجى قورىن ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستاردى ىلگەرىلەتۋگە جاسالعان قادام رە­تىن­دە قاراستىرۋعا بولادى. سەبە­بى, ول, نەگىزىنەن, شاعىن جانە ورتا كا­سىپورىنداردىڭ جوبالارىن قول­داۋمەن اينالىسادى, ال بۇل باعىت قازاقستان ءۇشىن دە, ماجارستان ءۇشىن دە باسىمدىق بولىپ تابىلادى. قازاقستاننىڭ ەۋروپالىق وداق­پەن بايلانىستارىن تەرەڭدەتۋگە ۇمتىلىسىن جانە دسۇ-عا كىرۋ ءۇردى­سىن اياقتاۋ نيەتىن ماجارستان قولدايدى.  جاقىن ارادا قازاقستان ۇيىم مۇشەسى اتانادى دەپ ۇمىتتە­نەمىز. اراقاتىناسىمىزدا مادەنيەت سالاسىندا جانە ورتاق تاريحي مۇرامىزدى ساقتاۋدا ىنتىماق­تاستىق ءرولىنىڭ ماڭىزى ارتۋدا. مادەني بايلانىستارىمىزدى ودان ءارى دامىتۋدى قولداۋ شەڭبەرىندە ءبىز جاقىندا الماتىدا «ماجارستاننىڭ ۇلتتىق كۇنىن» ۇيىمداستىرامىز, ءىس-شارا ماقسا­تى – قازاقستاندىقتاردى ماجار­ستان­نىڭ مادەنيەتىمەن جانە گاسترونومياسىمەن جاقىنىراق تانىستىرۋ. – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءجا­نە ماجارستان اراسىنداعى ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق ىنتىماق­تاس­تىقتىڭ قازىرگى احۋالى مەن بولا­شاق مۇمكىندىكتەرىن قالاي باعالايسىز؟ – ءبىز ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتى­ناستارىمىزدىڭ دامۋىنا زور كوڭىل بولەمىز. قازاقستان ءبىز ءۇشىن ورتالىق ازيا­داعى ءىرى سەرىكتەسىمىز, 2013 جىل­عى سىرتقى ساۋدا اينالىم 261 ميلليون دوللاردان استى جانە وسىمەن شەكتەلمەيدى دەپ سەنەمىز. قازاقستان دامۋىنىڭ زور كورسەتكىشتەرى مەن كەڭ اۋقىمدى جوسپارلارى  («قازاقستان-2050»  ستراتەگياسى, ەكسپو-2017) جاڭا ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە نەگىز بولىپ تابىلادى. قازاقستاننىڭ ءوز ماق­ساتتارىنا جەتۋىنە زور ۇلەس قوسا الاتىنداي, ماجارستان كەلەسى سالالار بويىنشا ءوز ءونى­مىن, جوعارى بىلىكتىلىگىن جانە الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالارىن باسەكەگە قابىلەتتى باعالارمەن ۇسىنادى: اۋىل شارۋاشىلىعى, تاماق ونەركاسىبى, ەنەرگەتيكا جانە ەنەرگەتيكالىق جابدىقتار, مەديتسينا جانە فارماتسەۆتيكا, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس يندۋسترياسى جانە قالا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, لوگيستيكا مەن كولىك, يننوۆاتسيالار, وڭدەۋ ونەركاسىبى, تۋريزم, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, سۋ شارۋاشىلىعى جانە قۋاتتى ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالارىنا قاتىسىپ جاتقان ماجارستاندىق كاسىپورىندارعا ماجارستان ۇكىمەتى قولداۋ كورسەتۋ ۇستىندە. ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس­تارىمىزدى ىلگەرىلەتۋدە استانا ەكو­نوميكالىق فورۋمىنىڭ ماڭىزى زور, وعان جىل سايىن ماجارستاندىق ۇكىمەت ورگاندارىنىڭ جوعارى لاۋازىمدى وكىلدەرى قاتىسىپ وتىرادى. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا ماجارستان-قازاقستان ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ وتىرىستارى 2008 جىلدان بەرى داعدىلى وتكىزىلۋدە. ماجارستان ۇكىمەتى ەكىجاقتى ىسكەري بايلانىستاردىڭ دامۋىنا ەرەكشە ماڭىز ارتادى. ەكسپورتتى ىنتالاندىرۋ ماق­ساتىندا 2013 جىلى مامىردا قازاقستان ەلورداسىندا ءبىز ساۋ­دا ءۇيىن اشتىق. سونىمەن قاتار, قازاقستان نارىعىندا جۇرگەن ماجارستاندىق شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋ ماق­سا­تىندا ماجارستاندىق ەكسيمبانك 50 ميلليون دوللاردان اساتىن نەسيە بەرۋ جەلىسىن قۇردى. ەلدەرىمىزدىڭ ساۋدا پالاتالارى اراسىندا دا تى­عىز بايلانىس بار. بىرنەشە اپتا بۇ­رىن قازاقستان سىرتقى ساۋدا پالاتاسىنىڭ دەلەگاتسياسى ما­جارستانعا ساپارمەن كەلدى, ونىڭ با­رىسىندا ىنتىماقتاستىقتى تە­رەڭ­دەتۋگە باعىتتالعان قۇجاتقا قول قويىلدى. بىرلەسكەن كاسىپورىندار مەن جوبالار سانىنىڭ جىلدان-جىلعا ءوسۋى ىنتىماقتاستىقتىڭ زور ەكپىنىن راستايدى. سونىمەن قاتار, وتكەن عاسىردىڭ سوڭىنا تامان تەڭىز مۇناي كەن ورنىن بىرلەسىپ يگەرۋ بارىسىندا قالىپتاسقان ءداستۇردى جالعاستىرىپ, مىڭداعان ماجارلار قازاقستاننىڭ مۇناي سالاسىندا قىزمەت ەتىپ جاتىر. – ماجارستان قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ارىپتەس­تىك جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويۋ جوسپارىنا قالاي قارايدى؟ – ماجارستاننىڭ قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ارىپتەستىك بايلانىستاردىڭ تەرەڭ­دەي تۇسۋىنە بارىنشا قولداۋ كور­سەتۋى ەكىجاقتى تىعىز ساياسي ىنتىماقتاستىقتىڭ جارقىن كورىنىسى بولىپ تابىلادى. وتكەن جىلى بۋداپەشتتە ءبىز وسى تاقىرىپقا كەڭ اۋقىمدى بىرلەسكەن سەمينار ارناعان بولاتىنبىز. ءبىز وندا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆپەن كەزدەسۋ قۇرمەتىنە يە بولدىق جانە الداعى ۋاقىتتا دا وسى ءتارىزدى ءىس-شارالاردى بىرلەسىپ وتكىزىپ تۇرامىز دەگەن سەنىمدەمىن. ءبىز قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداقتىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك ارقاسىندا جاڭا دەڭگەيگە شىققانىن قۇپتايمىز. – ماجارلىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنداعى قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر سانى كۇن ساناپ ارتۋدا. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىن­تى­ماقتاستىقتىڭ قازىرگى جاع­دايى مەن بولاشاعى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟ – وتكەن كەزەڭدە ءبىز ماجار­ستان­دىق جوعارى وقۋ ورىندارى وقىتۋشىلارىنىڭ قازاقستاندىق جوعارى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ورىنداۋعا بەلسەندى قاتىسۋىن باي­قايمىز; ماجارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە العاشقى قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر ءبىلىم الۋدا, ەلدەرىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى تىكەلەي بايلانىستار نىعايىپ كەلەدى. مۇنداي ىنتىماقتاستىقتىڭ تەرەڭدەۋىنە 2014 جىلعى كوكتەمدە الماتىداعى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ما­جارلىق تەمپۋس قوعامدىق قو­رى­نىڭ بەلسەندى قا­تىسۋىمەن ۇيىم­داستىرىلعان جو­عارى ءبىلىم بەرۋ جونىندەگى ورتالىقازيالىق جانە شىعىسەۋروپالىق فورۋم سەكىلدى ءىس-شارالار ءوز سەپتىگىن تي­گىزۋدە. ونىڭ جۇمىسىنا 13 ما­جار­­لىق ۋنيۆەرسيتەت اتسالىستى. سون­داي-اق, بۇل سالادا ۇزاق مەرزىمدى ىن­تىماقتاستىق ورناتۋ ماقساتىندا 2014 جىلى ءبىز قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىمەن ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىم سالاسىن­دا ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويىپ, ونىڭ اياسىندا جىل سايىن ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز 45 ستيپەندياتتى قابىلداپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ماجارستاندا قازاقستاننىڭ 107 ستۋدەنتى ءبىلىم الۋدا. – استانادا «ەكسپو-2017» حالىقارالىق ماماندان­دىرىل­عان كورمەسىن وتكىزۋ اياسىندا ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ءوزارا تۋريستىك الماسۋلار الەۋەتىن قا­لاي باعالايسىز؟ قازاقستان مەن ما­جارستان اراسىندا تىكەلەي اۋە قاتىناسىن اشۋ بولاشاعى تۋرالى نە ويلايسىز؟ – تۋريزم سالاسىنداعى ەكىجاق­تى ىنتىماقتاستىق الەۋەتى ايتار­لىقتاي دەڭگەيدە قولدانىلماي كەلەدى. ءبىز تۋريستىك مەكەمەلەردىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىن, ولاردىڭ تاجىريبە الماسۋىن, ءبىزدىڭ ەلدە­رىمىز ۇيىمداستىرىپ وتىر­عان ءىس-شارالارعا ءتيىستى مەكەمەلەر مەن ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىن قولدايمىز. استانادا ەكسپو-2017 حالىق­ارالىق كورمەسىن وتكىزۋ قازاقستانعا تەك الەمدىك ارەناعا شىعۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرىپ قانا قويماي سونىمەن قاتار, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى تۋريستىك سالاداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىعىمىزعا دا زور ىقپالىن تيگىزەتىن ۇلكەن شارا بولادى دەپ سەنەمىن. 2017 جىلعى ءساۋىر ايىندا ما­جارستان مەن قازاقستان اراسىندا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناۋىنا 25 جىل تولۋىن اتاپ وتەمىز. مەنىڭ ويىمشا, وسى كۇندى استاناداعى الەمدىك كورمەنىڭ ءوتۋ كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىنە ورايلاستىرۋىمىز كەرەك سياقتى. ماجارستان-قازاقستان باي­لانىس­­تارى دەڭگەيى, سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ بەلسەندى ىنتىماقتاستىعى استانا مەن بۋداپەشت اراسىندا تىكەلەي اۋە جولىن ىسكە قوسۋ قاجەتتىلىگىنە نەگىز بولا تۇسۋدە. بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان ازىرلىك جۇمىستارى ساراپشىلار دەڭگەيىندە باستالىپ كەتتى, ءتيىستى قۇجاتتار ازىرلەنۋ ۇستىندە. مەنىڭ ويىمشا, تىكەلەي رەيستى ىسكە قوسۋ, ءبىزدىڭ كوپجاقتى بايلانىستارىمىزدى نىعايتا تۇسۋگە ءوز سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز. ساۋلەبەك ءبىرجان.