قۇرداسىم قيلىباي تاۋەلسىزدىك تاڭىندا تىرلىگىن تاۋىپتىكتەن باستاپ, بۇل كۇندەرى ەرەكشە قاسيەتىنىڭ ارقاسىندا اتاعى ارىعا كەتىپ اسپانداعان شاعى.
قيلىباي – قۇرداس تا قۇدا. قالاداعى قىمقۋىت تىرلىكتىڭ بوس كەڭىستىگىندە بىردە ەكەۋارا كەڭكىلدەسىپ, ماعان: «سەنىڭ تۇلا بويىڭدا ءبىر قاسيەت پايدا بولايىن دەپ تۇر, رۇقسات ەتسەڭ, بۇلاعىن اشىپ, ساۋابىن الايىن با؟» دەپ الارا قارادى. مىسقىلمەن مىرس ەتىپ: «قۇنىنا قۇناجىن جەتە مە؟» دەپ ەدىم: «قۇرداسجان, مۇنىم تەگىن, تەك ازىلمەن ايتسام, اناۋ ايعا بارعىسى كەلگەندەردى كورابل باستىعى تەگىن مىنگىزىپ, اقىسىن قايتاردا ساۋداعا سالاتىنىن ۇمىتپاساڭ بولدى», دەدى.
نە كەرەك, قيلىباي قۇرداس مەنى كۇن بار, ءتۇن بار ۇشكىرىپ-تۇشكىرىپ, ەزگىلەپ-ەسەڭگىرەتىپ, ەس-ءتۇسسىز كۇيىمدە ۇيىمە اكەپ تاستاپتى. كىرەسىلى-شىعاسىلى كەزىمدە قۇلاعىما: «بۇدان بىلاي ساعان قارسى كەلگەن پەندە اتاۋلىنىڭ كوزىنە تۋرا قاراپ-اق ونىڭ ساعان دەگەن ارىدە جاتقان پيعىل-نيەتىن بىلە الاتىن قاسيەت داريدى», دەپ ەكى-ءۇش مارتە نىقتاپ ايتقانى ەسىمدە قالىپتى.
– شال-اۋ, تۇراتىن مەزگىلىڭ بولدى, جۇمىسىڭا كەشىگىپ قالماساڭشى, – دەگەن ايەلىمنىڭ ەركەلەي شىققان داۋسىنان وياندىم. – شالبارىڭدى ۇتىكتەدىم, تاڭعى استى تاستاما دەگەن, جىلى-جۇمساقتى جىلىتىپ قويدىم, – دەپ جاتىر.
اس ۇيدە قاتىننىڭ كوزىنە تىكە قاراپ, كوڭىل تۇكپىرىندەگى: «اتاۋ كەرەڭىڭ الدىڭدا, قىلعىت تا قاراڭدى ءوشىر. قىزمەتىڭدەگى بۇگىنگى بەرىلەر سىي-سياپات بولماسا, جاتقان جەرىڭنەن تۇرماعىردى وياتىپ نەم بار ەدى» دەگەندى اينا-قاتەسىز وقىپ, قۇرداس قيلىبايعا قۇلدىق ۇردىم.
...دارىعان قاسيەتتىڭ ارقاسىندا ايەلدىڭ ءار تۇكپىردەگى ويىن ويران-اسىر ەتىپ كولدەنەڭ تارتا توڭكەرىپ, وزىمشە توڭكەرىس جاسادىم.
...قىزمەتكە كەتىپ بارا جاتىپ پىقىپقا قارسى جولىقتىم.
– بەكە, قارىزىڭدى قايتارا الماي ۇياتتى بولىپ ءجۇرمىن, كوپ وتپەي ايىپ-پ ۇلىمەن قۇتىلامىن, – دەپ مۇلايىمسىگەن بولادى. جانارىنا جالت قاراپ ەدىم, ىشكى ىشىرتكىسى: «اتاڭنىڭ باسى الاسىڭ! تازا ەڭبەكپەن تاپقان تابىسىنداي كورەدى عوي! كۇتە-كۇتە جۇيكەڭ ءجۇنجىر, قايتارا قويار اقىماقتى تاپقان ەكەنسىڭ!» دەپ شىرەنە شيراتىلا قالىپتى.
شىدامادىم, شور ماڭدايىنان شونجيتىپپىن كەپ... ەل دۇرلىگىپتى, ميليتسيا كەلىپتى, كۋا تابىلىپتى...
...جۇمىسىما كەلىپ ەنتىگىمدى باسا ماڭداي تەرىمدى ءسۇرتىنىپ وتىر ەدىم, باستىق شاقىرا قالدى.
– كەشىكپەۋشى ەدىڭىز عوي, كەشەگى تاپسىرمالاردى تاپ-تۇيناقتاي ەتكەن بولارسىز؟ كوپ جىلعى ەڭبەگىڭىز بار, بەدەلىڭىز بار – مەرەكەگە وراي سىي-سياپاتتى قوماقتى ەتىپ جازدىرتتىم, – دەيدى.
كوز جانارىنان: «انا اكىمشىلىكتەگى اعاتايىڭ بولماسا باياعىدا-اق قۇيرىق-جالىڭدى كۇزەپ, شۋ قاراقۇيرىق دەپ شۇلەن تۇرتكىزە لاقتىرىپ تاستار ەدىم, اتتەڭ!» دەگەندى وقىپ:
– بىلىعىمىز بىرگە, كەتىسكەنمەن بارار جەرىمىز «بالقان تاۋ», – دەپ شورت كەتتىم.
– نە بولعان سىزگە, كوڭىلىڭىز حوش ەمەس, سول جامباسپەن تۇرعانسىز-اۋ شاماسى, – دەپ قولتىعىمنان دەمەپ شىعارىپ سالماق بولعانىندا كوزىنەن وقىعانىم: «اتاڭا نالەت, ەندىگى ءىسىم سەنىمەن بولسىن!» بولدى.
...ءتۇس قايتا دەپۋتاتتىققا كانديداتپەن كەزدەسىپ وتىرىپ, كەشە قونعان قاسيەتىمنىڭ ارقاسىندا ارقالانىپ الدىعا شىعىپ اڭگىمەمدى: «عاجاپ وتىرىك ءۇش مەزگىلدە ايتىلادى: ءبىرى – سوعىستان سوڭ, كەلەسىسى – بالىق اۋلاپ كەلگەن سوڭ, ەڭ قاسيەتسىزى – دەپۋتاتتىققا تۇسەر كەزدە...» دەپ باستاپ, الگىنىڭ ابىرويىن ايرانداي توگىپ, قىزا-قىزا بەيباقتىڭ ءىش-الەمىن قان-ءسولسىز قالدىرىپ, وزىنە ءتىل دە تيگىزىپ, اقىرى اباقتىدان ءبىر-اق شىعىپپىن.
...ونداعىلاردا اپەرباقان, ءىسىن ۇندەمەي-اق بىتىرە بەرەدى ەكەن... ءبىر-بىرىنە ىممەن-اق وتكىزىپ بەرىپ, ءوز دەگەندەرىن ىستەپ جاتىر. قاسيەتىمنىڭ ارقاسىندا قاسارىسام دەپ كورەسىمدى كوردىم. ەرتەسىندە ايىپ-پ ۇلىمدى وتەپ قۇتىلىپ, تىكە ءتاۋىپ-قۇرداس قيلىبايدىڭ الدىندا وتىرمىن.
– قيلەكە, كورەسىمدى كوردىم! قايدان بىلەيىن, قاسيەت اتاۋلى قاسيەتتى بولادى دەپ ۇعىپ وسكەن باسىمىز, زامانىمىز باسقا ما, تالابىمىز باسقا قاسقا ما... تۇسىنبەدىم, بىلگەنىم – قوندىرعان قاسيەت – قاسىرەت بوپ ءبىر-اق كۇندە تۇتە-تۇتەمدى شىعاردى... قۇرداسىڭدى قۇردىمعا لاقتىرماساڭ, بۇلاعىن اشقان ەرەكشە قاسيەتىمدى قايتا بىتەپ تاستا! – دەپ ءوتىنىپ جانارىنا جاۋتەڭدەي قاراسام, «اۋليەمنىڭ» ارگى تۇكپىرىندە: «بەرەشەگىڭ نە بولادى؟» دەگەن اۋلەكى وي جىلتىڭداپ: «ايعا تەگىن اپاردىم, قايتار اقىڭ قىمبات» دەپ قوزدايتىن ءتۇرى بار: «قۇرداسجان-اي, قۇدالىعىڭ تاعى بار, مىنا پالەكەتتەن قۇتقار, انا الا قۇناجىندى ءتاپ قازىر قوراڭا كىرگىزەمىن» دەپ ۋادە بەرىپ... ويپىر-اي, ءسويتىپ ءبىر قونباعان قاسيەتتەن قاشىپ قۇتىلعانىم بار.
بەرىك سادىر
