ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ – تۇراقتى دامۋ كەپىلى
جۋىردا ورداباسى اۋدانى, بادام ەلدى مەكەنىندە «Central Asia aluminum» جشس-نىڭ اليۋميني پروفيلدەرىن وندىرەتىن زاۋىتى اشىلدى. كاسىپورىننىڭ ءوندىرىس قۋاتتىلىعى – جىلىنا 20 مىڭ توننا. 200 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى. جوبانىڭ العاشقى كەزەڭىنە قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 4,4 ملرد تەڭگە. مىنە, وسى زاۋىتتى ىسكە قوسۋ راسىمىندە وبلىس باسشىلىعى وڭىردە ونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋعا جانە كىرىس كوزدەرىن ۇلعايتۋعا ىقپال ەتەتىن جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ تاپسىرماسىمەن بايلانىستىردى. تۇركىستاندى دوتاتسيالىق ءوڭىر دەڭگەيىنەن ءوز بيۋدجەتىن قامتيتىن, ءوندىرىسى دامىعان وبلىسقا اينالدىرۋ وبلىس باسشىلىعىنىڭ ماقساتى ەكەنى دە ايتىلدى. تاپسىرمالاردى ورىنداپ, ماقساتقا جەتۋ باعىتىندا وڭىردە اتقارىلىپ جاتقان جانە جوسپارلانعان اۋقىمدى جۇمىستار از ەمەس.
مىسالى, اليۋميني پروفيلدەرىن وندىرەتىن زاۋىت اشىلعان ورداباسى اۋدانىندا «Tangshan Huating Ceramics Co., LTD.» كومپانياسىنىڭ ءىرى قارا مال سۇيەگىن وڭدەيتىن ءوندىرىس ورنى سالىنادى. شەتەلدىك ينۆەستورمەن بىرگە زاۋىتتىڭ كاپسۋلاسىن سالۋ راسىمىندە وبلىس اكىمى نۇرالحان كوشەروۆ اۋىل شارۋاشىلىعى دامىعان وڭىردە تەرەڭ وڭدەۋ سالاسىندا ءالى دە كوپ جۇمىس اتقارۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى. اسىرەسە مال قالدىعىن وڭدەۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەگەنىن اتاپ ءوتتى. اۋماعى 10 گەكتار, جوبالىق قۇنى 9 ملرد تەڭگە بولاتىن زاۋىتتا ءىرى قارا مالدىڭ سۇيەگى وڭدەلىپ, جەلاتين ونىمدەرى مەن پەپتون قوسپاسى دايىندالادى. جوبا ىسكە اسقان سوڭ 100-گە جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلادى. ءوندىرىس قۋاتتىلىعى – جىلىنا 5 مىڭ توننا بولاتىن زاماناۋي زاۋىت كەلەسى جىلى ىسكە قوسىلادى.
سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ باعىتىندا شاردارا اۋدانىنىڭ يندۋستريالىق ايماعىندا «كازكراحمال» جشس-نىڭ جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەۋ زاۋىتى سالىنىپ جاتىر. جىلىنا 150 مىڭ توننا جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەۋ مۇمكىندىگى بار زاۋىتتىڭ ينۆەستيتسيالىق قۇنى – 35 ملرد تەڭگە. كاسىپورىن 35 گەكتار اۋماقتا ورنالاسقان. قازىر ءداندى داقىلداردى ساقتاۋ جانە كەپتىرۋ قويماسى ىسكە قوسىلىپ, العاشقى كەزەڭ اياسىندا ءونىم قابىلداۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتىر. ەكىنشى كەزەڭ بويىنشا كراحمال سىرنەسىن وڭدەۋ زاۋىتى بيىل ىسكە قوسىلادى. بۇل باعىتتا 500-دەن اسا جۇمىس ورنى اشىلىپ, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا وڭ ىقپال ەتەدى. كاسىپورىن جۇگەرىدەن «كراحمال», «گليۋتەن», «جۇگەرى سەچكاسى», «مالتوزا», «كارامەل» جانە جۇگەرى سىرنەسىن وندىرەدى. ماماندار بۇل ونىمدەرگە سۇرانىس ەلىمىزدە عانا ەمەس, حالىقارالىق نارىقتا دا جوعارى ەكەنىن ايتادى.
قازىرگى ۋاقىتتا ونىمدەردى ەكسپورتقا شىعارۋ باعىتىندا رەسەي, قىتاي, بەلگيا, انگليا ەلدەرىمەن ىسكەرلىك بايلانىس ورناتىلعان. سۇرانىس دەمەكشى, تۇلكىباس اۋدانىنداعى «ستاس ي ك» وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ پوليەتيلەن قۇبىرلارىن پايدالاناتىندار وتە كوپ. ەلگە اسا قاجەتتى پوليەتيلەن قۇبىرلارىن وندىرۋمەن اينالىساتىن كاسىپورىن قۇبىرلارىنىڭ ساپاسى جوعارى. جوعارعى, تومەنگى تەمپەراتۋرالارعا ءتوزىمدى, سۋ, كارىز, گاز, ىلعالدى جەردى قۇرعاتۋ تاعى دا باسقا قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن قولدانىلادى. اتالعان وندىرىستىك كووپەراتيۆ العاش قۇرىلعان جىلدارى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەن 16% جىلدىق مولشەرلەمەمەن نەسيە العان. ول نەسيەنىڭ 7%-ى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» ارقىلى سۋبسيديالاندى. وندىرىستىك كووپەراتيۆ باسشىسى ءا.سايتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءونىمدى وتكىزەتىن نارىق بار.
«قازىر بارلىق ەلدى مەكەندە گاز, اۋىزسۋ تارتۋ, كارىز جۇيەسىن ورناتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. سول كوممۋنالدىق يگىلىكتەر ەندى كىرىپ جاتقان اۋىلداردى كەرەكتى قۇبىرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. بۇل – جەرگىلىكتى ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ موينىنا تۇسكەن جاۋاپكەرشىلىك. قۇبىرلار ەلدى مەكەندەردى ەڭ ماڭىزدى كوممۋنالدىق قاجەتتىلىكتەرمەن قامتاماسىز ەتەتىن كۇرەتامىر سانالعاندىقتان, ساپاسىنىڭ ءمىنسىز بولۋىنا دا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. وندىرىستىك كووپەراتيۆ 2004 جىلدان بەرى گاز جانە سۋ تاسىمالداۋعا ارنالعان پوليەتيلەن قۇبىرلارىنىڭ وندىرىسىمەن اينالىسىپ كەلەدى. 2015 جىلى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار الىپ, جاڭا جۇيەنى ىسكە قوستىق. بۇگىندە 25 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان», دەيدى وك باسشىسى.
ال سارىاعاش اۋدانىندا پروفيل پلاستيك وندىرەتىن «ەرعالي» جەكە كاسىپكەرلىك نىسانى تسەحىندا ەسىكتەر مەن تەرەزەلەرگە ارنالعان جانە وزگە دە سالالارعا قاجەتتى پلاستيك پەن پروفيل ونىمدەرى شىعارىلادى. تاۋارلارى ەل ىشىنەن بولەك, قىرعىزستان مەن تاجىكستانعا ەكسپورتتالادى. مۇنداعى جابدىقتار مەن قوندىرعىلار يتاليا مەن رەسەيدەن اكەلىنگەن.
وڭىردە قولعا الىنعان جۇيەلى جۇمىستاردىڭ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ, سونىمەن بىرگە جەرگىلىكتى كاسىپورىندار جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە ەت ەكسپورتىنىڭ دا الەۋەتى ارتقان. بۇل باعىتتا ناتيجەلى جۇمىسىمەن تانىلعان كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى – قازىعۇرت اۋدانىندا ورنالاسقان «قارقىن-2030» جشس. سەرىكتەستىكتىڭ شۇجىق ونىمدەرىن شىعاراتىن تسەحى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان. تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان جەلىلەر ىسكە قوسىلعان. كاسىپورىن تاۋلىگىنە 30 تونناعا دەيىن دايىن شۇجىق ءونىمىن وندىرەدى. شيكىزات ساپاسىنا, سانيتارلىق تالاپتارعا, ءونىمنىڭ ساقتالۋ مەرزىمى مەن قۇرامىنا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. قازىر ءوندىرىس ورنىندا 500 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. كاسىپورىن ونىمدەرى بارلىق ايماققا جونەلتىلىپ, ىشكى نارىقتى وتاندىق ءارى ساپالى تاعاممەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ال قۇنى 1,1 ملرد تەڭگە بولاتىن مال سويۋ تسەحى 60 مىڭ باسقا دەيىن ءىرى قارا مەن ۇساق مالدى سويۋعا قاۋقارلى. وندا 10 ادام ەڭبەك ەتەدى. تسەح حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جابدىقتالعان, مال سويۋ, ەت ساقتاۋ جانە باستاپقى وڭدەۋ ۇدەرىستەرى تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان.
بۇگىندە مال بورداقىلاۋ الاڭىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. الاڭدا بورداقىلانعان مال كەيىنگى وڭدەۋدەن سوڭ, دايىن ەت ونىمدەرى رەتىندە ىشكى نارىققا جولدانىپ, شەتەلگە ەكسپورتتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال سارىاعاش اۋدانى جىبەك جولى ەلدى مەكەنىندە ورنالاسقان «بەسقارا» جشس-نىڭ بەكەتى تاۋلىگىنە 128 ءىرى قارا, 600 باس ۋاق مال سويۋعا قاۋقارلى. وتىز تۇرعىن جۇمىسپەن قامتىلعان. زاماناۋي كەشەن بيىل پايدالانۋعا بەرىلدى. ءىرى قارا مالدار ورتالىق جانە سولتۇستىك قازاقتان وبلىستارىنان تاسىمالدانىپ, ارنايى ورىندا سويىلادى. دايىن بولعان ءونىم ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە جانە «نارلەن» ەت وڭدەۋ تسەحىنا جونەلتىلەدى. سونىمەن بىرگە ەت ونىمدەرى وزبەكستانعا ەكسپورتتالادى.
اگروونەركاسىپ كەشەنىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە اۋىلدىق جەرلەردە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعىتىندا كەشەندى شارالار قولعا الىنىپ جاتىر. وسى باعىتتا ەرەكشە سەرپىن الىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ ءبىرى – بالىق شارۋاشىلىعى. وبلىستىڭ وڭتۇستىگىندەگى كەلەس اۋدانىندا بۇل سالاعا ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, جاڭا جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. «بوزسۋ بالىق شارۋاشىلىعى» جەكە كاسىپكەرلىگى 4,8 گەكتار اۋماقتا ءتيىمدى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ وتىر. كاسىپكەر ولجاس ءابدىجاپپار ۇلى بىلتىر سۋ ايدىنىنا ميلليون اق امۋر شاباعىن جىبەرىپ, ناتيجەسىندە, 4 تونناعا جۋىق ساپالى بالىق ءونىمىن العان. بيىل بۇل كورسەتكىش بىرنەشە ەسە ارتىپ وتىر. ناقتىراق ايتقاندا, 2025 جىلى 3 ملن-عا جۋىق شاباق ءوسىرىلىپ, ونىڭ 600 مىڭى ساتىلىمعا شىعارىلعان. قالعان بولىگى ءوسىرىلىپ, قوسىمشا 10 توننا دايىن ءونىم الۋ كوزدەلگەن. شارۋاشىلىق بيىل ۋىلدىرىق وندىرەتىن ينكۋباتورلىق تسەحتى ىسكە قوسىپ, العاشقى كەزەڭدە 20 كيلو ۋىلدىرىق ءوندىردى. الداعى جىلى ۋىلدىرىق كولەمىن 100 كيلوعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپاردا بار. كاسىپورىن قازىردىڭ وزىندە 5 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.
كەلەس اۋدانىنداعى بالىق شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى ءىرى جوبالاردىڭ تاعى ءبىرى – «كوشىم» شارۋا قوجالىعى. جالپى اۋماعى 76,2 گەكتار بولاتىن بۇل شارۋاشىلىقتى كاسىپكەر رايس كوشىم ۇلى باسقارادى. قوجالىق بالىق وسىرۋمەن قاتار, ءوندىرىستى كەڭەيتۋ ماقساتىندا وڭدەۋ تسەحىنىڭ قۇرىلىسىن قولعا العان. جوبا اياسىندا جىلىنا 32 توننا بالىق ءونىمى وندىرىلەدى. شارۋاشىلىق 15 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ال سايرام اۋدانى سارىارىق ەلدى مەكەنىندەگى «كومەش بالىق» جشس 259 گەكتار جەردە توعاندار سالىپ, جىلىنا 721,6 توننا ءونىم الىپ, ىشكى نارىقتى ساپالى بالىقپەن قامتۋعا كىرىسكەن. جوبا قۇنى – 750 ملن تەڭگە, مۇندا 19 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان.
ء«بىزدىڭ كاسىپورىن 26 توعاننان تۇرادى, ونىڭ 13-ءى – تابيعي توعان, قالعاندارى – جاساندى. 2016 جىلدان باستاپ شاباق وسىرۋمەن اينالىسىپ كەلەمىز. كۇتىمگە العان بالىق تۇرلەرىن ايتاتىن بولساق, ولار – اق امۋر, كارپ, سازان, ءدوڭماڭداي. بارلىق ونىمدەرىمىز ىشكى نارىققا شىعىپ وتىر», دەيدى كاسىپكەر داۋلەتالى ابدرامانوۆ.
سايرام اۋدانى تاسكەشۋ ەلدى مەكەنىندە «Gen Group Kazakhstan» جشس العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تروپيكالىق ءونىمدى جەرسىندىرىپ, بانان ءوسىرۋ ءىسىن قولعا العان. مۇندا جىلىنا 1 000 توننا ءونىم الىنىپ, ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتىپ وتىر. كەشەن ديرەكتورى تيمۋر ۋتەشەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلى جۇمىسىن باستاعان جوبانىڭ العاشقى كەزەڭىنىڭ قۇنى 1,056 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, بارلىق جابدىقتار تۇركيادان الىنعان. قازىر 15 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان, قوسىمشا 15 ادام ماۋسىمدىق جۇمىستارعا تارتىلادى. ەكىنشى كەزەڭدە بانان باۋى قوسىمشا 4,8 گەكتارعا ۇلعايتىلماق, ال 5,4 گەكتارعا – قىزاناق, 1 گەكتارعا قۇلپىناي ءوسىرۋ جوبالارى ىسكە اسادى. ءۇشىنشى كەزەڭدە 2,7 گەكتارعا قيار ءوسىرۋ قولعا الىنباق. بارلىق كەزەڭدە جۇمىس تابىستى جۇرگەن جاعدايدا, بۇل شارۋاشىلىق وتاندىق نارىقتى 1 500 توننا بانان ونىمىمەن, 120 توننا قۇلپىنايمەن, 3 153 توننا قىزاناقپەن جانە 1 125 توننا قيار ونىمدەرىمەن قامتىماق. جوبا قۇنى بارلىق كەزەڭدى قوسا ەسەپتەگەندە 13,4 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 150 ادام تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلادى. مەملەكەت تاراپىنان سۋمەن, ەلەكتر قۋاتىمەن, گازبەن قامتۋ تۇرعىسىنان, جەراستى سۋىن پايدالانۋدا ۇڭعىما شارۋاشىلىعىن جولعا قويۋعا قاتىستى كومەك كورسەتىلىپ جاتىر.
جۇمىسپەن قامتيتىن جوبالار
ينۆەستيتسيا تارتۋ, ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا باسىمدىق بەرىلگەن وڭىردە «Turan» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. ونەركاسىپ جانە يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قانات شونباسوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2019–2025 جىلداردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «Turan» اەا-نىڭ ينۆەستيتسيالىق پورتفەلى جالپى قۇنى 751,6 ملرد تەڭگە بولاتىن 221 جوبانى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە 253,9 ملرد تەڭگە بولاتىن 39 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 1 353 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان. 464,6 ملرد تەڭگەگە 137 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك, اەا اۋماعىندا 34,1 ملرد تەڭگەگە 45 جوبا جۇزەگە اسىپ, قوناقۇي, تۋريستىك كەشەندەر, ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى ەلگە قىزمەت كورسەتىپ جاتىر. قاتىسۋشى ەسەبىندە تىركەلگەن جوبالار قۇرىلىسى بارىسىندا جاڭا 11 236 جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانعان. جىل سوڭىنا دەيىن 46,5 ملرد تەڭگەگە 1 360 تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇراتىن 20 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. قازىر جاڭادان قوسىمشا 104 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 11 الەۋەتتى جوبانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستار قولعا الىنعان. سونىمەن بىرگە ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ, ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ باعىتىندا دا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. ونەركاسىپتىك ايماقتار گازبەن, قورشاۋمەن, اباتتاندىرۋ, سۋ جانە كارىز جۇيەلەرىمەن قامتىلادى. «Turan» اەا-دا تىركەلگەن, اشىلعان جانە ەندى اشىلاتىن ەڭ ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنا توقتالساق, ولاردىڭ قاتارىندا «Baspolymer» جشس-نىڭ پوليمەرلى قۇبىرلار, پلاستماسسا بۇيىمدار, تامشىلاتاتىن تاسپالار شىعاراتىن ءىرى زاۋىتى, «QazEcoPack» جشس-نىڭ باستاپقى جانە قايتالاما پوليەتيلەن شيكىزاتىنان وراۋ ماتەريالدارىن وندىرەتىن كاسىپورنى, «PSI Mineral Technologies» جشس-نىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنە ارنالعان اۋىر تەحنيكا شىعاراتىن زاۋىتى, «التىن دالا ماقتا» جشس-نىڭ بىرىكتىرىلگەن قويماسى بار پۆح قۇبىرلارىن شىعاراتىن زاۋىتى, «KZ_Unicol» جشس-نىڭ ءارتۇرلى جارىقتاندىرۋ قۇرىلعىلارىنىڭ سەندۆيچ-پانەلدەرىن شىعاراتىن زاۋىتى, «Er-Qan Group» جشس-نىڭ ورامداعى پوليەتيلەن پاكەتتەر جانە ءبىر رەت قولدانىلاتىن پلاستيك ىدىستار شىعاراتىن زاۋىتى بار. «Silk Way International» جشس-نىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارى مەن بولشەكتەرىن ءوندىرۋ جانە قۇراستىرۋ زاۋىتىن, «Kazakhstan Lihua» جشس-نىڭ تولىق تسيكلدى توقىما ونىمدەرىن وندىرۋگە ارنالعان ماقتا اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن, «Qaz Natural Laminat» كومپانياسىنىڭ اعاشتان جانە تىعىننان جاسالعان بۇيىمداردى ءوندىرۋ, سابان بۇيىمدارى مەن توقىما ماتەريالدارىن ءوندىرۋ كاسىپورنىن اشۋ دا كوزدەلگەن.
ءوڭىر بۇگىندە جيھاز ونەركاسىبى بويىنشا دا رەسپۋبليكا كولەمىندە جەتەكشى ورىنعا شىعىپ وتىر. جىل سايىن تۇركىستاندا جۇزدەگەن مىڭ دانا جيھاز ونىمدەرى ءوندىرىلىپ, ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنە, شەتەلدىك نارىقتارعا ەكسپورتتالادى. مىسالى, قالاداعى ەڭ ءىرى جيھاز وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى «يدەال تۋركەستان» جشس جىلىنا 200 000 دانا دايىن ءونىم شىعارادى. 100 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. جىلدىق قارجىلىق اينالىمى – 1,8 ملرد تەڭگە. جىلىنا 80 000 دانا جيھاز ءوندىرىپ, 1,55 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجى اينالىمىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «Lider group» كاسىپورنىندا 60-70 ازامات ەڭبەك ەتەدى. كومپانيا ونىمدەرىنىڭ باسىم بولىگى جوعارى سۇرانىسقا يە. «Asia brend» مەكەمەسى دە ءىرى ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ ءبىرى, جىلىنا 22 000 دانا جيھاز ءونىمىن شىعارادى. مۇندا 150-گە جۋىق ادام تۇراقتى تۇردە ەڭبەك ەتىپ, 1,1 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجىلىق اينالىم قالىپتاستىرىپ وتىر.
وبلىستا 2024–2030 جىلدارعا ەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا «جول كارتاسى» بەكىتىلگەن. وندا, اسىرەسە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ۋاقتىلى ءارى ساپالى ورىندالۋىنا باسىمدىق بەرىلگەن. ايتا كەتەلىك, ءبىرىنشى جارتىجىلدىق قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستىڭ ونەركاسىپ ءونىم كولەمى 723,3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 13,5%-عا ارتقان. ءوسىم نەگىزىنەن وڭدەۋ جانە تاۋ-كەن ونەركاسىبى ەسەبىنەن بولدى. وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى سالاسى – اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءونىم كولەمى 253,9 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, ءوسىم 104,7% دەڭگەيىندە قالىپتاستى. وندىرىلگەن ءونىم بويىنشا تۇركىستان وبلىسى رەسپۋبليكادا كوش باستاپ تۇر. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيا تارتۋ 44,2% ورىندالىپ, 103,8 ملرد تەڭگەگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. التى ايدا 82,3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارى 1,3 ەسە ارتىق ورىندالدى. سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى جاڭادان 59 گەكتارعا ورنالاستىرىلىپ, جوسپارداعىدان 1,4 ەسە ارتقان. ەگىس القاپتارىنا عىلىمي نەگىزدە 189,8 مىڭ توننا تىڭايتقىشتار ەنگىزۋ جوسپارى 109% ورىندالعان. ماشينا تراكتور پاركىن 6,5% جاڭالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا 877 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ساتىپ الىندى. جالپى, 2025 جىلعا 1 649 دانا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ جوسپارلانعان. تەحنيكالاردى جاڭالاۋ ۇلەسى 9,4%-عا جەتەدى.
اگروونەركاسىپتىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارى بويىنشا 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان «جول كارتاسىنا» سايكەس, جالپى قۇنى 227,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 60 جوبانى ىسكە اسىرۋ, 2 252 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلگەن. بيىلعى جارتىجىلدىقتا 53,6 ملرد تەڭگەگە 17 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 726 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن قالعان 12 جوبا (69,6 ملرد تەڭگە) جۇزەگە اسىرىلماق. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 230,3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 25,1%-عا ارتتى. جىل باسىنان 438,5 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, ءوسىم 118,2% دەڭگەيىندە قالىپتاستى. وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, جىل باسىنان بەرى وڭىردە 130 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلىپ, بۇگىندە 74 مىڭنان اسا ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ونىڭ 35 812-ءى تۇراقتى, 38 215-ءى ۋاقىتشا سۋبسيديالانعان جۇمىس ورىندارىنا ورنالاسقان. سونىمەن قاتار ۇلتتىق جوبالار ارقىلى 2 700-دەن استام ازامات, جەكە ينۆەستيتسيالىق جوبالار اياسىندا 1 400-گە جۋىق ادام ەڭبەككە تارتىلعان. جوبالاردىڭ باسىم بولىگى قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جول سالالارى ارقىلى ىسكە استى.
سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت سالالارى بويىنشا دا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلعان. «10 مىڭ تۇرعىنعا – 100 جۇمىس ورنى» جوباسى شەڭبەرىندە 8 300-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنى ۇسىنىلدى. وڭىردەگى جۇمىس ورىندارىنىڭ كوبەيۋىنە جەكە تارتىلعان ينۆەستيتسيالىق جوبالار دا ىقپال ەتۋدە. بيىل وبلىستا جەكە قارجى ەسەبىنەن 125 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك. بۇگىندە ونىڭ 88-ءى ىسكە قوسىلىپ, 1 398 ادام تۇراقتى جۇمىسقا قابىلداندى. جوبالار نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى, كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم سالالارىنا تيەسىلى. بۇل اۋىلدىق جەرلەردەگى جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى.
تۇركىستان وبلىسى
