فوتو: اشىق دەرەككوز
«جاس ۇستاز» – NIS-ءتىڭ اۋىلدىق ءبىلىم بەرۋدى جۇيەلى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ۇلتتىق دەڭگەيدەگى باعدارلاماسىنىڭ قيسىندى جالعاسى. جوبا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە اۋقىمدى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
«اۋىلدىق تىرەك مەكتەپتەردىڭ الەۋەتىن دامىتۋ» – «AITAS» حولدينگى مەن «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ بىرلەسىپ جاساعان «اۋىل مەكتەبى powered by NIS» جوباسىنان تۋىنداعان بىرەگەي جوبا. جوبا التى جىل بۇرىن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كاتونقاراعاي جانە ۇلان اۋداندارىنداعى, سونداي-اق اقمولا وبلىسىنىڭ بۇلاندى اۋدانىنداعى بەس مەكتەپتەن باستالعان ەدى.
ءۇش جىلدان بەرى تابىستى ءبىلىم بەرۋ باستاماسى ۇلتتىق جوباعا اينالدى. بۇگىندە اۋىلداعى ءبىلىم جۇيەسىن مەكتەپتەردە زاماناۋي ينفراقۇرىلىم مەن تسيفرلىق ورتا قۇرىپ جۇرگەن «قازاقستان حالقىنا» قورى مەن ءبىلىم بەرۋدىڭ تۇراقتى دامۋ قورى قولداپ وتىر. ال اكادەميالىق مازمۇن ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا قالدى. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ بارلىق وڭىرلەردە تىرەك اۋىل مەكتەپتەرىن قۇرۋدى تاپسىردى.
بۇگىندە تىرەك اۋىل مەكتەپتەرى ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدى. 2024 جىلى بەس تىرەك اۋىل مەكتەبى رەسپۋبليكالىق «ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇزدىك ۇيىمى» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتانىپ, جالپى سوماسى 80 ميلليون تەڭگەدەن اساتىن گرانتتارعا يە بولدى. تىرەك مەكتەپتەردىڭ ءۇش بىردەي مۇعالىمى «قازاقستان مۇعالىمى» ۇلتتىق سىيلىعىنىڭ توپ-50 فيناليستەرىنىڭ قاتارىنا ەندى. پاۆلودار وبلىسى اقتوعاي اۋدانىنداعى تىرەك مەكتەپ «FIRST Global Challenge» حالىقارالىق جارىسىندا گران-پري جۇلدەسىن جەڭىپ الدى.
ۇلىتاۋ اۋدانىنداعى مەكتەپتىڭ ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, «اۋىل مەكتەبى – جاڭا مۇمكىندىكتەر ارناسى» اتتى العاشقى ادىستەمەلىك ينتەنسيۆتىڭ دەلەگاتى مارجان احانوۆا ءوزىنىڭ ۇستازدىق جولىن اۋىل مەكتەبىنەن باستاعانىن – ۇلكەن ساتتىلىك دەپ ەسەپتەيدى. ول وقۋشىلارىن AI قۇرالدارىن مەڭگەرىپ, تۋعان ولكەلەرىنە ارنالعان تسيفرلىق كونتەنت جاساۋعا شابىت بەرگەن. ال سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى جامبىل اۋدانىنان باۋىرجان مۇساباەۆ قىسقا مەرزىمدى زەرتتەۋ جوبالارىن ازىرلەپ, سول ارقىلى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە ۇزدىك پەداگوگيكالىق تاجىريبەلەردى ەنگىزىپ ءجۇر.
ءار اۋىل مۇعالىمى قورجىناندا ءوز ءپانىن وقىتۋ بويىنشا بىرەگەي تاسىلدەر مەن كرەاتيۆتى ادىستەمەلىك شەشىمدەر بار. سوندىقتان بيىلعى قاڭتار ايىنان باستاپ تاجىريبەلى NIS ترەنەرلەرىنىڭ قولداۋىمەن «كاسىبي ۇستاز» ونلاين الاڭى ىسكە قوسىلدى. بۇل پلاتفورمادا تىرەك اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ 200-دەن استام مۇعالىمى شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزىپ ءجۇر. بۇل – پەداگوگتەردىڭ كاسىبي قۇزىرەتتىلىگىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن ءتيىمدى قۇرال.
NIS جوباسىنداعى ءاربىر اۋىل مەكتەبى ءۇش جىلدىق تسيكلدەن وتەدى: ءبىرىنشى جىلى – ماسەلەلەردى دياگنوستيكالاۋ, وزگەرىستەردىڭ نەگىزدەرىنە بويلاۋ جانە موتيۆاتسيا بەرۋ; ەكىنشى جىلى – دامۋ مەن اۋقىم, وزگەرىستەردى باسقارۋ, ءبىلىم بەرۋدەگى كوشباسشىلىقتى دامىتۋ; ءۇشىنشى كەزەڭدە – تۇراقتىلىق, ساراپشىلىق جانە تاجىريبەنى تاراتۋعا نازار اۋدارىلادى. ءتورتىنشى جىلدان باستاپ ترانسفورماتسيا جولىنان ءساتتى وتكەن تىرەك اۋىل مەكتەبى سەرىكتەستىك جانە يننوۆاتسيانى تاراتۋ ارقىلى وزىنە بەكىتىلگەن شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردى قولدايدى جانە دامىتادى.
استانادا وتكەن العاشقى رەسپۋبليكالىق «اۋىل مەكتەبى – جاڭا مۇمكىندىكتەر ارناسى» ينتەنسيۆىندە دەلەگاتتار اۋىل مەكتەبىنىڭ شىنىمەن دە جاڭا مۇمكىندىكتەر مەكەنىنە اينالعانىن مويىندادى. تىرەك مەكتەپتەر مەن ولاردىڭ پەداگوگتەرى وتاندىق ءبىلىم سالاسىندا كوماندالىق جانە جەكە كوشباسشىلار دەڭگەيىنە كوتەرىلدى.
«Beyim Ustaz» ينتەگراتسيالىق تسيفرلىق ەكوجۇيەسى پەداگوگتەر اراسىنداعى جۇيەلى كاسىبي ارىپتەستىككە, اۋىل مەكتەپتەرىندە تسيفرلىق ورتانى قالىپتاستىرۋعا, سونداي-اق وتاندىق جانە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي بىرىڭعاي ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىن قۇرۋعا جول اشتى.
ءساۋىر ايىندا وتاندىق مۇعالىمدەر كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى ارقىلى جاھاندىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە قوسىلدى – «Camtree» (Cambridge Teacher Research Exchange) عالامدىق ونلاين-پلاتفورماسىنا قولجەتىمدىلىك پەداگوگيكاداعى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە ارنالعان كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بىرەگەي تسيفرلىق كىتاپحاناسىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەردى.
وقۋشىلاردىڭ ءال-اۋقاتىن قالىپتاستىرۋدا ۇزدىك دەپ تانىلعان فيندىك «KiVa» باعدارلاماسىنىڭ ەنگىزىلۋى تىرەك مەكتەپتەردە بۋللينگ جاعدايلارىنىڭ ازايۋىنا ىقپال ەتتى. قازىرگى ۋاقىتتا «KiVa» پيلوتتىق رەجيمدە قاراعاندى وبلىسىنىڭ اباي, اقتوعاي, وساكاروۆ جانە شەت اۋداندارىندا, سونداي-اق باسقا دا وڭىرلەردە جۇزەگە اسىرىلۋدا.
وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندە استانا بەس كۇن بويى الەمدىك ءبىلىم بەرۋدىڭ استاناسىنا اينالدى. تاريحتا العاش رەت دۇنيەجۇزىلىك ساباقتى زەرتتەۋ قاۋىمداستىعىنىڭ (World Association of Lesson Studies) جەتەكشى ساراپشىلارى تمد كەڭىستىگىنە كەلىپ, WALS-2024 باستى كونفەرەنتسياسىن وتكىزدى. شەتەلدىك ساراپشىلار بۇل جيىندى قازاقستاننىڭ اشىق ساباعى دەپ اتادى. دۇنيەجۇزىلىك Lesson Study قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى كەترين ليۋيس ەلىمىزدەگى Lesson Study مودەلى تۋرالى بىلاي دەدى:
«استانادا جانە بارلىق وڭىرلەردە ساباقتى زەرتتەۋ ناقتى تۇردە جۇزەگە اسىپ جاتىر, بۇل ءادىس مۇعالىمدەردىڭ باسىم بولىگىنە جەتتى. قازاقستاندىق Lesson Study تاجىريبەسى – جاھاندىق پەداگوگيكاداعى ەڭ ۇزدىكتەردىڭ ءبىرى, ويتكەنى ول قالادا دا, اۋىلدا دا بىردەي ءساتتى ەنگىزىلىپ جاتىر».
قىزىلوردا وبلىسى جاڭاقورعان اۋدانىنان ءلاززات ناليباەۆانىڭ زەرتتەۋى جاپونيانىڭ حيروسيما قالاسىندا وتەتىن WALS-2025 باستى كونفەرەنتسياسىندا – «Tsunagu – Connect» تاقىرىبىمەن بايانداما جاساۋ ءۇشىن قابىلداندى.
2023–2027 جىلدارعا ارنالعان اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا ينستيتۋتسيونالدىق الگوريتمدەر مەن نىسانالى ينديكاتورلار ناقتى كورسەتىلگەن. بۇگىندە ەلىمىزدە بەس مىڭنان استام اۋىل مەكتەبى بار. حالىقارالىق PISA زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرى قالا مەن اۋىل اراسىنداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ ايتارلىقتاي الشاقتىعىن كورسەتىپ وتىر. تەڭ ءبىلىم مۇمكىندىكتەرىنە قول جەتكىزۋ – ەل الدىنا قويىلعان ماڭىزدى مىندەت.
«قازىرگى تاڭدا اۋىلدىق جەرلەردە ەكوجۇيەنى قالىپتاستىرىپ, قايتا جانداندىراتىن نەگىزگى ورىن – مەكتەپ. ەگەر مەكتەپ بولسا – ول تىرەك نۇكتەسىنە اينالادى. تۇلەكتەر اۋىلعا قايتا ورالىپ, بالالاردى وقىتادى, ەمدەيدى, قۇرىلىس جۇرگىزەدى, كاسىپ اشادى, ال مۇعالىمدەر اۋىلداعى باستى قۇندىلىقتار مەن مادەنيەتتى جەتكىزۋشى بولادى. ءبىلىم بەرۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ تەڭدىگى – مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ساياساتىنىڭ وزەگىندە تۇر. سوندىقتان دا NIS-ءتىڭ اۋىل مەكتەپتەرىمەن جۇرگىزىپ جاتقان جۇيەلى جۇمىسى ستراتەگيالىق باسىمدىقتارعا ساي قۇرىلۋدا – ول مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي دامۋى مەن ءبىلىم بەرۋ مەنەدجمەنتى, وقىتۋ, قولايلى ورتا قۇرۋ سالالارىنداعى ۇزدىك پەداگوگيكالىق تاجىريبەلەردى اۋقىمداۋ», دەدى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانبوتا كابدىكاريموۆا.
ميرا اليپينوۆا
