بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتە 84 مىڭنان اسا وتانداسىمىز جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ ورتاشا جاسى 40-تا جانە ەڭبەك ءوتىلى 12 جىلعا جۋىقتايدى. سالادا ايەل قاۋىمىنىڭ ۇلەسى باسىمىراق, شامامەن 55%-دان جوعارى. دەگەنمەن باسشىلىق لاۋازىم كوبىنە ەرلەردىڭ موينىنا جۇكتەلگەن. ال ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار 900-دەن اسا مامان بار.
بيلىك تارماقتارىنداعى بارلىق وسى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بىرنەشە زاڭنامالىق اكتىمەن رەتتەلەدى. بۇل – اتا زاڭ, ەڭبەك كودەكسى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى زاڭ, اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكس. اتالعان قۇجاتتار نەگىزىندە ازاماتتاردىڭ كاسىبي جانە ەڭبەك ەتۋ قۇقىعى ناقتى بەكىتىلىپ, ولار ادىلەتتى كونكۋرس ارقىلى جۇمىسقا ورنالاسۋعا, لاۋازىمدىق وسۋگە, جالاقى مەن الەۋمەتتىك قولداۋعا, دەمالىس پەن مەديتسينالىق كومەك الۋعا كەپىلدەندىرىلەدى. سونىمەن قاتار نەگىزسىز ايىپتاۋدان, ساياسي نەمەسە اكىمشىلىك قىسىمنان, قىزمەت بابىنداعى قۋدالاۋدان قورعالادى.
الايدا بۇل قۇقىقتىق نەگىزدەر زاڭمەن بەكىتىلگەنىمەن, پراكتيكادا ءتۇرلى تۇيتكىلدەر كەزدەسىپ جاتادى. مۇنداي جاعدايدا مەملەكەتتىك قىزمەتكەر الدىمەن تىكەلەي باسشىلىققا نەمەسە ىشكى كادر قىزمەتىنە جۇگىنەدى. ەگەر ناتيجە بولماسا, ادەپ جونىندەگى ۋاكىلگە ارىزدانۋعا قۇقىلى.
– ءوز قۇزىرەتىمىز شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن, مورالدىق نورمالارىن جانە كاسىبي ادەپتى قورعاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىپ, نورمالاردى ناسيحاتتايمىز. ولاردىڭ شاعىمدارىن دا قاراستىرامىز. زەرتتەپ, قاجەت بولعان جاعدايدا ادەپ نورمالارىن بۇزۋ فاكتىلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك مەكەمەلەردەن مالىمەتتەر مەن قۇجاتتاردى سۇراتا الامىز. بۇعان قوسا لاۋازىمدى ادامدارعا قىزمەتتىك ادەپ نورمالارىن بۇزۋعا جول بەرگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جاۋاپتىلىعىن قاراۋ تۋرالى ۇسىنىستار جاسايمىز. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرى بۇزىلعان جاعدايدا قورعاۋعا جانە قالپىنا كەلتىرۋگە جۇمىستانامىز. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جەكەلەگەن جاعدايدا جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسشى اراسىندا ءوزارا ماسەلەلەرمەن جۇگىنەدى. ماسەلەن, وسىعان دەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ارىزى قاراستىرىلىپ, ونىڭ قۇقىعى شەكتەلۋى بويىنشا سوت پروتسەسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق قىزمەتكەرلەردىڭ باسشىلىق تاراپىنان قىسىم كورگەن جاعدايلارى دا كەزدەسەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندا باسشىمەن قارىم-قاتىناسىنا بايلانىستى جەكەلەگەن جاعداي ورىن الىپ, قازىرگى تاڭدا سوت پروتسەسى ءجۇرىپ جاتىر. جالپى, بۇزۋشىلىقتار بولعان جاعدايدا ۋاكىلەتتى ورگانعا ادەپ جونىندەگى كەڭەس قاراۋىنا جىبەرىلىپ وتىرادى, – دەيدى استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ ادەپ جونىندەگى ۋاكىلى عالىمجان امانتاي.
نەگىزى مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ قۇقىعى – ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ بولىگى عانا ەمەس, بۇكىل باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسىن ايقىندايتىن باستى ولشەم. سوندىقتان اگەنتتىك قۇزىرەتىندەگى ادەپ جونىندەگى كەڭەس كەز كەلگەن ماسەلەنى ءجىتى قاداعالاپ, تالداۋ جۇرگىزىپ وتىرادى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ استانا قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتى باقىلاۋ بارىسىندا ۇجىم ىشىندەگى قىزمەتتىك قاتىناستار, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن ازاماتتار تاراپىنان قارىم-قاتىناس قۇرۋدا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ايقىندالعان ادەپ تالاپتارىن بۇزۋ, باعىنىشتى قىزمەتكەرگە دورەكى نەمەسە كەمسىتە سويلەۋ, ەڭبەك قاتىناستارى, تارتىپتىك ءىس جۇرگىزۋدەگى پروتسەدۋرالىق بۇزۋشىلىقتار ءجيى كەزدەسەتىنىن انىقتاعان.
– استانا قالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى تاراپىنان دا ادەپ نورمالارىنىڭ بۇزىلۋى فاكتىلەرى تىركەلەدى. مۇنداي جاعدايلاردا كەڭەس باسشىلارعا قاتىستى جەكە جاۋاپكەرشىلىك شارالارىن ۇسىنادى. سونىمەن قاتار دەپارتامەنت تاراپىنان جۇيەلى تۇردە ەسكەرتۋ, پروفيلاكتيكالىق اڭگىمەلەسۋ, ال قاجەت بولعان جاعدايدا تارتىپتىك شارا قولدانۋ ارقىلى ادەپ تالاپتاردىڭ ساقتالۋى قامتاماسىز ەتىلەدى. كەيىنگى جىلدارى كەڭەستە قارالاتىن ىستەردىڭ شامامەن 30-40%-ى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن ار-نامىسىن قورعاۋعا قاتىستى باستاماسىمەن قارالدى. بۇل ءبىر جاعىنان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتىق ساناسىنىڭ ارتقانىن جانە كەڭەستىڭ ولارعا دەگەن سەنىمىنىڭ نىعايعانىن كورسەتەدى, – دەيدى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ استانا قالاسى بويىنشا دەپارتامەنت باسشىسى, ادەپ جونىندەگى كەڭەس توراعاسى ەربول جولدانعار.
بىراق كوپ جاعدايدا مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ ارىز ايتۋى – مانساپتىق ءوسۋ مۇمكىندىگىن جوعالتۋعا پارا-پار سانالاتىن «قاۋىپتى» قادامعا اينالىپ كەتەتىنى دە جاسىرىن ەمەس. بۇل – فورمالدى ەمەس, پسيحولوگيالىق قورقىنىش. ءتىپتى زاڭگەر كومەگىنە جۇگىنۋگە دە ەكىنىڭ ءبىرى باتا بەرمەيدى. ويتكەنى جۇيە ىشىندە ء«ۇنسىز ءجۇرۋ» «اقىلدى ارەكەت» دەپ قالىپتاسىپ كەتكەن. وسى تۇستا سوتقا شاعىم بەرۋ – ەڭ زاڭدى ءارى ءادىل جول. دەگەنمەن بۇل – ۋاقىت, جۇيكە جانە قارجىلىق شىعىن تالاپ ەتەتىن ۇزاق ۇدەرىس. سوتتان ادىلدىك تاپقانىمەن, قايتادان سول مەكەمەدە نەمەسە سالالىق قۇرىلىمدا جۇمىس ىستەۋ دە كەيدە مۇمكىن بولماي جاتادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋى ىشكى مادەنيەت پەن مورالدىق كليماتقا دا تىكەلەي بايلانىستى. ياعني ول ءوزىن زاڭمەن عانا ەمەس, قوعام مەن ۇجىم تاراپىنان دا قورعالاتىنىن سەزىنسە, ونىڭ جۇمىسىنا دەگەن سەنىمى كۇشەيىپ, ادىلدىك قاعيداتى ورنىعادى. ال قۇقىق قورعالماعان جەردە كادرلىق تۇراقسىزدىق, ىشكى قىسىم مەن سەنىمسىزدىك بەلەڭ الادى.
– بۇگىندە دەپارتامەنت مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتىق قورعالۋىن ارتتىرۋدى, ءادىل جانە بەيتاراپ قىزمەتتىك تەرگەپ-تەكسەرۋلەردى قامتاماسىز ەتۋدى, سونداي-اق ولاردىڭ كاسىبي بەدەلىن قورعاۋدى باستى مىندەت رەتىندە بەلگىلەپ وتىر. بۇل باعىتتا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە پسيحولوگيالىق جانە قۇقىقتىق قولداۋ كورسەتۋ, ولاردىڭ وتىنىشتەرىن جەدەل جانە ءتيىمدى قاراۋ تەتىكتەرىن دامىتۋ ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە. كەڭەس تەك بۇزۋشىلىقتاردى قاراۋمەن شەكتەلمەي, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ اشىقتىعى مەن سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋشى ينستيتۋت رەتىندە قالىپتاسىپ ۇلگەردى. مۇنداعى شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋى دەپارتامەنتپەن جۇيەلى تۇردە باقىلانادى. ءار ۇسىنىستىڭ ورىندالۋ مەرزىمى مەن ساپاسى بويىنشا ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاننان ەسەپتەر قابىلدانادى. تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, كەيبىر قىزمەتشىلەر ءوز قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى جونىندە تولىق بىلە بەرمەيدى. وسىعان بايلانىستى قۇقىقتىق اعارتۋ جانە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ, دەپارتامەنت تاراپىنان تۇراقتى تۇردە سەمينارلار, ترەنينگتەر جانە بۇقارارالىق اقپارات قۇرالدارىندا (Instagram, facebook ت.ب.) قۇقىقتىق دارىستەر وتكىزىلىپ تۇرادى. سونىمەن قاتار ادەپ جونىندەگى ۋاكىلدەرمەن بىرلەسىپ, ۇجىمداردا پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار, جەكە قابىلداۋلار جانە ءتۇسىندىرۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلادى, – دەيدى ە.جولدانعار.
ودان بولەك, ادەپ جونىندەگى ۋاكىل قىزمەتتىك ادەپ نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن, سونداي-اق ۇجىمداعى مورالدىق-پسيحولوگيالىق احۋالدىڭ جاي-كۇيىن مونيتورينگتەۋ ماقساتىندا ۋاكىلەتتى ورگان بەكىتكەن نىسان بويىنشا ءانونيمدى ساۋالناما جۇرگىزىپ وتىرادى. وسىنداي ءارتۇرلى رەفورمالىق قادامدار – تەك رەگلامەنت ەمەس, ونداعى مامانداردىڭ كاسىبي ەركىندىگى مەن قۇقىعى جانە سەنىمدىلىگى ناتيجەسىنەن مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسى قالىپتاساتىنىن اڭعارتادى.
