سۋرەت: new.zhalagash-zharshysy.kz
وزگەلەردىڭ ول كىسى تۋرالى «باس سۇقپايتىن جەرى, ارالاسپايتىن ءىسى كەم, ۇدايى بىلگىشسىنىپ, بۇرا تارتىپ, جوق جەردەن داۋ كوتەرىپ, شۋ شىعارىپ جۇرەدى» دەگەن سىڭايداعى جاعىمسىز پىكىرلەرىن ءجيى ەستيتىندىكتەن, دالىرەگى جۇرت سوزىنە ىلەسىپ مەن دە ونى ونشا ۇناتا قويمايتىنمىن. جۇرە كەلە مەنىكى «كوپ ايتسا كوندى, جۇرت ايتسا بولدىنىڭ...» ناق ءوزى ەكەنىن ءبىلدىم...
بىردە «بالەقورمەن» كوشەدە بەتپە-بەت كەزدەسىپ قالدىم – جىلى امانداستىق. ىشتەي جاقتىرمايتىنىمدى سەزدىرىپ نەم بار؟.. جەگجاتپىز. مەنەن جاسى ەداۋىر ۇلكەن. ءبىر-بىرىمىزگە وكپە-رەنىشىمىز جوق. ءجۇزىمىز اشىق. سالەمىمىز ءتۇزۋ.
– ءىس باسىندا جۇرگەن ازاماتتاردى, ولاردىڭ ءىس-ارەكەتىن ۇنەمى سىن تەزىنە سالىپ جۇرەسىز... كەمشىلىكتەردى كوزىڭىزدەن تاسا ەتپەيسىز, تۇرعىنداردىڭ جان قالاۋىن جاقسى بىلەسىز... ءبىلىمىڭىز جوعارى. نەگە وسى باسشىلىق قىزمەتتەردىڭ بىرىنە ۇمتىلمايسىز, – دەدىم ونى ادەيى كوتەرمەلەي ءارى نە دەر ەكەن دەپ.
مەنى ءوزىن جوعارى باعالايدى دەپ ويلاسا كەرەك, اقتارىلا سويلەدى.
– وبالى نە كەرەك, جوعارىداعىلار باسشىلىق قىزمەتكە تالاي شاقىردى. بارمادىم, – دەدى ول.
– ويباي-اۋ, نەگە؟
– نەگە دەرىڭ بار ما؟ جالپى, مەن ەكى ادامنىڭ باسىن قوسىپ جۇمىس ىستەتە المايمىن. ۇيىمداستىرۋ قابىلەتىم جوق. باسقاسى تۇگىل شاعىن ءبىر ۇجىمدى باسقارۋعا بەرسە, ءاپ-ساتتە تاراتىپ جىبەرەتىن اداممىن. سوندىقتان, «كوتەرە المايتىن شوقپاردى بەلىمە قىستىرعىم كەلمەيدى». حالىقتىڭ نالاسىنا قالعىم جوق. بۇل ءبىرىنشى سەبەپ. تاعى ءبىر ۇلكەن سەبەپ بار, ونى ايتپاي-اق قويايىن. جالپى, مەن تابيعاتىمنان «وپپوزيتسيونەر» بولىپ جارالعانمىن. كەمشىلىكتى كورۋ, قۇلاعاندى تۇرعىزۋ, قيسايعاندى تۇزەتۋدە, ول تۋرالى بەتكە ايتۋدا الدىما جان سالمايمىن. مۇنى مەن جەكە باسىم ەمەس, كوپ ءۇشىن جاسايمىن. بۇلاي ەتپەسەم بويىما اس جۇقپايدى, ومىرگە بوسقا كەلگەندەي سەزىنەمىن. اباي: «بويدا قايرات, ويدا كوز, بولماعان سوڭ, ايتپا ءسوز», دەيدى. ال بويىندا قايراتى, ويىندا كوزى بار ادامعا قاجەت كەزىندە ءۇنسىز قالۋ, ەل ىسىندە كوتكەنشەكتەۋ جاراسا ما؟..
– دەگەنمەن, باسشىلىق قىزمەتكە بارۋ, ويباي-اۋ, بۇل ۇلكەن مۇمكىندىك قوي...
– سەن قانداي مۇمكىندىكتى ايتىپ تۇرسىڭ؟.. باسشىلىق لاۋازىمدى جەكە باسقا پايدالانۋ, قارپىپ قالۋ, كورپەنى وزىڭە مولىنان تارتۋ مۇمكىندىگىن بە, الدە ەلگە قىزمەت ەتۋ مۇمكىندىگىن بە؟
– ەندى...
– مىنە, ماسەلە جاۋاپتى قىزمەتكە بارعاندا الگى ەكى مۇمكىندىكتىڭ قايسىسىنا باسىمدىق بەرەتىنىڭدە... جاۋاپتى قىزمەتتە سەندە ەلگە ادال قىزمەت ەتۋ مۇمكىندىگى بولا ما, بولماي ما؟ بولمايدى. ماسەلە وسىندا, ءىنىم. مىنە, باسشىلىق قىزمەتكە قىزىقپايتىنىمنىڭ باعانا سەنەن جاسىرىپ قالعان ءبىر سەبەبى وسى.
مەنىڭ ول كىسىگە دەگەن بۇرىنعى كوزقاراسىم جاقسى جاعىنا وزگەرە باستاعانداي بولدى.
– جۇرت ءسىزدىڭ سىرتىڭىزدان «ارىزقوي», «بالەقور» دەپ جازعىرىپ جاتادى...
– جۇرتتىڭ سوزىندە نەڭ بار؟ الگى تەڭەۋلەردى سىرتىمنان عانا ەمەس, بەتىمە دە ايتاتىندار كوپ. وعان ەتىم ۇيرەنىپ كەتكەن. ادامنىڭ جاقسىلىعىن كورمەيتىن, يگىلىكتى ىستەرگە ۇيتقى بولعاندى قاراداي قارالايتىن توپ جۇرت پا؟.. جوق.
– دەگەنمەن, كوپتىڭ پىكىرى...
– سەن قاي كوپتى ايتىپ تۇرسىڭ؟.. مەن سىناسام, مىنەسەم, شاعىم-ارىز جازسام وسى الگى سەن ايتىپ تۇرعان كوپتىڭ قامى. ەشكىمنىڭ «كرەسلوسىنا» قىزىقپايمىن, الدەكىمدى قىزمەتىنەن اۋدارىپ تاستاۋدى, ءوزىمدى كورسەتىپ, ۇپاي جيناپ, بەدەل ارتتىرىپ, بىرەۋدى قورقىتىپ-ۇركىتىپ باس پايدامدى قامداۋدى ماقسات ەتپەيمىن. مەنىكى ءىس باسىندا جۇرگەن ازاماتتاردى شيرىقتىرۋ, ەل ىسىنە كوڭىل ءبولدىرۋ, اۋا جايىلىپ بارا جاتقانعا, ء«تايت» دەۋ. كوپ جىگىت قازىر ماعان العىستان باسقا ەشتەڭە ايتپايدى. مەنىڭ ء«تايت» دەۋىمنىڭ ارقاسىندا تالايلار مەيىلىنشە تازا ءجۇرىپ, تازا تۇرۋعا تىرىسىپ, بۇگىندە ابىرويمەن قىزمەتتەرىن جالعاستىرىپ ءجۇر.
– كەيدە ارتىق كەتىپ, تىرناق استىنان كىر ىزدەپ, كەز كەلگەن نارسەگە, ءتىپتى وتە دۇرىس ىستەردىڭ ءوزىن سىناپ-مىنەپ جاتاسىز عوي, مۇنىڭىزدى قانداي دا ءبىر ەسەپپەن جاسامايسىز با؟
– ءتاڭىردىڭ جاراتقانىنا, قۇرانعا, مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ امالدارى مەن وسيەتتەرىنەن باسقانىڭ بارلىعىنا سىن كوزبەن قارايمىن. بۇل مەنىڭ ومىرلىك ۇستانىمىم. دۇرىس بولىپ كورىنىپ تۇرعان دۇنيەنىڭ وزىنەن كەيدە شي شىعىپ قالادى. بۇگىنگى بۇرىسىڭ ەرتەڭ دۇرىس, بۇگىنگى دۇرىسىڭ ەرتەڭ بۇرىس بولىپ جاتاتىن بۇل ومىردە بارلىعى سىنالۋعا ءتيىس. بارىنە باس شۇلعىپ, ماقۇلداي بەرسەك, ءومىرىمىز جۇتاڭدانادى.
– سايلاۋ ناۋقانىندا, ەسەپ بەرۋ جيىندارى الدىندا سىي-سىياپاتىن ارقالاپ وزدەرىنە بولىسۋىڭىزدى سۇراپ كەلەتىندەر كوپ شىعار...
– وي-حوي, وندايلار كوپ قوي... تابالدىرىقتى توزدىرىپ جىبەرەدى, بىرىنەن سوڭ ءبىرى كەلىپ. ەشقايسىسىن ماڭىما جولاتپايمىن. جولاتساڭ ءبىتتىڭ...
– نەگە, ارالارىنداعى مىقتىلاردى قولداۋعا بولادى ەمەس پە؟
– بىرەۋدىڭ دۇنيەسىن وتكىزىپ الساڭ, ازاماتتىق پوزيتسياڭنان ايىرىلدىم دەي بەر. ءسوزىڭنىڭ دە, ءوزىڭنىڭ دە قۇنىڭ قۇلدىرايدى. ارزىمايتىن قوقىر-سوقىرعا بولا ءوزىمدى شۋاش ساسىعان مايتاباننىڭ استىنا تاستار اقىماق ەمەسپىن. مىقتىلار دەيسىڭ... مىقتىلار ىلۋدە بىرەۋ عانا تۋادى. سەنىڭ ايتىپ تۇرعان مىقتىلارىڭ جاي عانا مىقتى بولىپ كورىنەتىندەر عانا.
– ءسىزدى «ارىزقوي», «بالەقور» دەيتىندەرگە نە ايتار ەدىڭىز؟
– ولارعا كۇلەمىن دە قويامىن, باسقا نە دەيمىن... كوشە تۇندە سامالاداي جارىق, بارلىق جەرگە اسفالت جول توسەلگەن, اينالا تولى كوكورىس, كەرەمەت مەكتەپ, مادەنيەت ءۇيى تۇر قىزمەتىن كورسەتىپ, مال ۇرلىعى ازايعان, پوليتسيا بالا ءوز تىرلىگىنە مىعىم, اكىم مەن اكىمدىكتەگىلەر ەل قىزمەتىندە. مۇنىڭ بارلىعى اۋەلى ءتاڭىردىڭ, سوسىن ءبىز سياقتى «ارىزقوي», «بالەقورلاردىڭ» ارقاسى ەكەنىن مىنا جاماعات ءازىر تۇسىنە قويمايدى. اتا-باباسى كورمەگەن يگىلىكتەردىڭ ورتاسىندا شالقىپ ءجۇرىپ مەن سياقتىلاردى «ارىزقوي», «بالەقور» دەيتىندەردى جۇرت, حالىق دەپ ايتپاۋ كەرەك, ولاردى كەيبىرەۋلەر دەۋ كەرەك. حالىق, جۇرت ۇعىمى باسقا, اينالايىن. الگى كەيبىرەۋلەردىڭ پىكىرسىماقتارىن جالپى قوعامدىق وي دەپ قابىلداي بەرەتىن بولدىق قوي.
مەن اعاما ريزا بولىپ قالدىم. شىنىندا بۇل كىسى تۇراتىن مەكەن جارقىراپ تۇر, تاپ-تۇيناقتاي. تۇرعىندارى تۇلعالى كورىنەدى. ەرتەسىنە كورشى اۋىلدىڭ ورتاسىن كەسىپ ءوتتىم. توزىپ كەتىپتى, ايتىپ جەتكىزە المايسىڭ. نەگە دەسەم, بۇل اۋىلدا «ارىزقوي», «بالەقور» جوق ەكەن.
