سونداي-اق جالپى وتىرىستا «2017 جىلعى 11 ساۋىردەگى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەن كودەكسى تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قارالدى. تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر جوباسىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين تانىستىردى.
2023 جىلدىڭ 25 جەلتوقسانىندا رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس وتىرىسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەن كودەكسى تۋرالى شارتقا ەلەكتروندى ساۋدا بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى بەكىتكەن. جالپى وتىرىستا ءماجىلىس وسى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ, سەناتقا جولدادى.
بۇل قۇجات ارقىلى حالىقارالىق پوشتا ارقىلى ءۇشىنشى ەلدەردىڭ ينتەرنەت-پلاتفورمالارىنان جەكە تۇلعالاردىڭ اتىنا جىبەرىلەتىن تاۋارلاردى «ەلەكتروندىق ساۋدا تاۋارلارى» رەتىندە بولەك ساناتقا ءبولۋ – ەلەكتروندىق ساۋدا تاۋارلارىنا ءبولۋ قاراستىرىلعان.
– سونداي-اق حاتتامادا «ەلەكتروندىق ساۋدا وپەراتورى» ۇعىمىن, ەلەكتروندىق ساۋدا دەكلاراتسياسى دەگەن جاڭا تۇردەگى كەدەن دەكلاراتسياسىن ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا شەتەلدىك ينتەرنەت-پلاتفورمالاردان ساتىپ الىناتىن تاۋارلاردىڭ قۇنى 200 ەۋرودان, سالماعى 31 كيلوگرامنان اسپاسا, جەكە پايدالانۋعا ارنالعان تاۋارلار ساناتىنا جاتادى. وسىعان بايلانىستى اتالعان تاۋارلار رەسمي ستاتيستيكاعا ەنگىزىلمەيدى. سەبەبى ساۋدا اينالىمىنا جاتپايدى. ەلەكتروندىق ساۋدا تاۋارلارىنىڭ بارلىق كولەمىن دەكلاراتسيالاۋ شەتەلدىك ينتەرنەت-پلاتفورمالاردان ساتىپ الىناتىن تاۋارلار تۋرالى تولىق ستاتيستيكانى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى س.جۇمانعارين.
سونداي-اق ول بۇل قۇجات شەتەلدىك ينتەرنەت ساۋدا پلاتفورمالارىنا عانا مىندەتتەمە جۇكتەيتىنىن, ال ەلىمىزدىڭ قاراپايىم تۇتىنۋشىلارى شەكارادان بۇرىنعىداي تارتىپپەن كىرىپ-شىعاتىنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار وسى وتىرىستا پارلامەنت جاڭا سالىق كودەكسىن بەكىتتى. ياعني ءماجىلىس جاڭا سالىق كودەكسى مەن ىلەسپە قۇجاتقا سەناتتىڭ جاڭا رەداكتسيادا ۇسىنعان جەكەلەگەن باپتارىمەن كەلىستى.
كودەكستىڭ باستى ماقساتى – ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى سەكتورلارىنداعى سارالانعان سالىق مولشەرلەمەلەرىنە كوشۋ, ارناۋلى سالىق رەجىمدەرىن رەفورمالاۋ, مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى مەن سالىق تولەۋشىلەر اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ سەرۆيستىك مودەلىنە كوشۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
– قارالىپ وتىرعان زاڭ جوبالارىن ۇكىمەت ماجىلىسكە بىلتىرعى 28 تامىزدا ەنگىزگەن. بيىلعى 30 ساۋىردە ءماجىلىس سالىق كودەكسىن جانە وعان ىلەسپە زاڭدى قابىلداپ, سەناتتىڭ قاراۋىنا جىبەردى. وسى جىلى 23 ماۋسىمدا ولار ماجىلىسكە قايتارىلدى. سەنات سالىق كودەكسىنە 131 تۇزەتۋ ەنگىزدى. ونىڭ ىشىندە 41 پوزيتسيا بويىنشا كودەكستىڭ تۇجىرىمدامالىق تۇستارىن وزگەرتپەيتىن جاڭا نورمالار ۇسىنىلدى. 70 پوزيتسيا بويىنشا ءماتىن, سونداي-اق وتپەلى ەرەجەلەر مەن جەكەلەگەن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ەنگىزۋ مەرزىمدەرى ناقتىلانعان جانە جەتىلدىرىلگەن. ال 20 پوزيتسيادا سالىق سالاسىندا اكىمشىلەندىرۋ بويىنشا نورمالار ناقتىلانادى, – دەدى زاڭ جوباسى تۋرالى بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك بەيسەنعاليەۆ.
ىلەسپە زاڭ بويىنشا سەنات 35 پوزيتسيا ەنگىزگەن. ولار رەداكتسيالىق جانە ناقتىلاۋ سيپاتىنا يە, سونداي-اق جەكەلەگەن زاڭنامالىق اكتىلەرگە, ونىڭ ىشىندە سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس كەلتىرۋدى كوزدەيدى.
– جالپى, سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەر زاڭداردىڭ تۇجىرىمدامالىق نورمالارىن وزگەرتپەيدى. جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, ءماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتى سەناتتىڭ سالىق كودەكسىنە جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنا ەنگىزەتىن وزگەرىستەرمەن جانە تولىقتىرۋلارمەن كەلىسۋدى ۇسىنادى, – دەدى ب.بەيسەنعاليەۆ.
جالپى, ءماجىلىس سالىق كودەكسىنەن باسقا, سەناتتىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە قۇقىق قورعاۋ سالاسىنا قاتىستى ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرىمەن, سالىق كودەكسىن قولدانىسقا ەنگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا ەنگىزگەن وزگەرىستەرمەن جانە تولىقتىرۋلارمەن كەلىستى.
جالپى وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار قوعامدىق ءارى مەملەكەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەر قاۋزالعان ساۋالدارىن جولدادى. تاڭساۋلە سەرىكوۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرمەك كوشەرباەۆتىڭ نازارىنا قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنىڭ ماسەلەسىن جەتكىزدى.
– ءبىز قىزمەتكەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ كەرەك دەگەندە نەنى ايتامىز؟ وسى ورايدا مەكەمەنىڭ ەمەس, سول مەكەمەدە ەڭبەك ەتەتىن قىزمەتكەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ كەرەك ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. قوعامنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان, ەلەۋسىز كورىنگەنىمەن, اسا ماڭىزدى قىزمەت اتقاراتىن مامان يەلەرىنىڭ, ياعني كەز كەلگەن مەكەمەدەگى ەدەن جۋشى, تەحنيكالىق قىزمەتكەر, گاردەروبشى, قاراۋىل, ۆاحتەر, اۋلا سىپىرۋشى سىندى جۇمىسشىلاردىڭ مارتەبەسى مەن جاعدايى قازىرگى تاڭدا وزەكتى, – دەدى دەپۋتات ت.سەرىكوۆ.
قىسقاسى, «اۋىل» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ت.سەرىكوۆ جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى – بوس ۇرانعا اينالماي, ناقتى ىستەرمەن كورىنىس تابۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال بۇل باعىتتاعى العاشقى قادام – ەڭ تومەنگى بۋىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جۇمىسشى ماماندارعا دەگەن قامقورلىقتان باستالۋى قاجەتتىگىن العا تارتتى.
جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتى نۇرلان اۋەسباەۆ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ يمپورتىن الماستىرۋ تاقىرىبىنداعى دەپۋتاتتىق ساۋالىن پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە جولدادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلىمىز – ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى بويىنشا بىرنەشە نەگىزگى باعىتتا يمپورتقا تاۋەلدى ەلدەردىڭ قاتارىندا. ال بۇل باعىتتارداعى ءوندىرىستى دامىتۋ ءۇشىن قازىنادان ميللياردتاعان قارجى ءبولىنىپ وتىرعانىنا قاراماستان, كەيىنگى جىلدارى كەيبىر ونىمدەر بويىنشا ەلىمىزدىڭ باعا كورسەتكىشتەرى ايتارلىقتاي جاعدايدا تومەندەگەنى بايقالادى.
– مىسالى, وتاندىق قانت ءوندىرىسىنىڭ ىشكى نارىقتاعى ۇلەسى ءبىرشاما تومەندەپ كەتكەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇگىندە حالىق تۇتىنىپ وتىرعان قانتتىڭ تەڭ جارىمىنان استامى شەتەلدەن يمپورتتالىپ وتىر ەكەن. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق رەسۋرستاردى سۋبسيديالاۋعا 168 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى, ونىڭ ىشىندە قانت زاۋىتتارىنىڭ نەگىزگى جانە اينالىم قاراجاتتارىن تولىقتىرۋعا 39,3 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بىراق وسىنشاما مول قارجىنىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى جاعدايدا جۇمىس ىستەگەنى بەيمالىم, – دەدى ن.اۋەسباەۆ.
دەپۋتات ۇكىمەت باسشىسىنا جاعدايدى رەتتەۋ ءۇشىن جسدپ فراكتسياسى اتىنان بىرقاتار ۇسىنىس جولدادى. ونىڭ نەگىزگىسى سۋبسيديالار مەن مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىن تولىق تسيفرلاندىرۋ قاجەت.
«اۋىل» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتى ەربولات ساۋرىقوۆ ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆكە كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ماسەلەلەرى تاقىرىبىندا ساۋال جولدادى. ەربولات بايۇزاق ۇلى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ مەكتەپ اۋماعىنان وزگە جەرلەردە, ساباقتان تىس ۋاقىتتا, دەمالىس, كانيكۋل كەزىندە جاساعان قۇقىقبۇزۋشىلىقتارى ءۇشىن مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن وقۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىلەرىن تارتىپتىك جازاعا تارتۋ نەمەسە جۇمىستان شىعارۋ جاعدايلارى كوبەيىپ بارا جاتقانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جاعداي كوبىنە اۋىلدىق جەرلەردە ۋشىعىپ تۇر ەكەن. سونىڭ سالدارىنان اۋىل مەكتەپتەرىندە ديرەكتور جانە وقۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى لاۋازىمدارىنا ۇمىتكەرلەر تابۋ قيىنداپ بارادى.
جالپى وتىرىستا پالاتا سپيكەرى ەرلان قوشانوۆ VIII سايلانعان پارلامەنتتىڭ ءۇشىنشى سەسسياسىنداعى ءماجىلىس قىزمەتىن قورىتىندىلادى.
وسى ۋاقىت ىشىندە تومەنگى پالاتادا 39 جالپى وتىرىس ءوتىپ, وندا 248 ماسەلە قارالعان, 90 زاڭ قابىلدانىپ, 39 حالىقارالىق شارت پەن كەلىسىم راتيفيكاتسيالاندى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى زاڭ شىعارۋ قىزمەتى اياسىندا جاڭا سالىق كودەكسى بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس اتقارعان. بۇل زاڭ وسى سەسسيادا ەڭ كوپ تالقىلانعان قۇجات بولدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنىپ, قابىلدانعان سۋ كودەكسىندە سۋ رەسۋرستارىن ساقتاۋ مەن دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلگەن.
سونداي-اق دەپۋتاتتار مەملەكەتتىك ورگاندارعا 461 دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, ازاماتتاردى تولعاندىرىپ جۇرگەن ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى قامتىدى.
– كەلەسى سەسسيادا دا ءبىزدىڭ الدىمىزدا بىرقاتار ماڭىزدى زاڭ قابىلداۋ مىندەتى تۇر. اتاپ ايتقاندا, قۇرىلىس كودەكسى, سونداي-اق قۇقىق بۇزۋدىڭ الدىن الۋ, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى, باسقا دا كوپتەگەن ماڭىزدى زاڭدار بار, – دەدى ە.قوشانوۆ.
سونداي-اق دەپۋتاتتار ءماجىلىس جانىنداعى قوعامدىق پالاتا اياسىندا ازاماتتىق قوعاممەن جانە ساراپشى قوعامداستىق وكىلدەرىمەن تىعىز جۇمىستى جالعاستىرا بەرەدى. قوعامدىق قابىلداۋ جۇرتشىلىقپەن بايلانىس جاساۋدىڭ ءتيىمدى ارنالارىنىڭ بىرىنە اينالعان. وسى سەسسيا بارىسىندا دەپۋتاتتار 2 مىڭنان اسا ازاماتتى قابىلداپتى.
