بالالار ادەبيەتىنىڭ بۇگىنگى احۋالى

بالالار جازۋشىلارى قولداۋدان كەندە ەمەس

مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مالىمدەۋىنشە بالالار رۋحانياتىنىڭ ماسەلەسى  ايرىقشا نازاردا تۇر. بيۋدجەتتىك باعدارلاما اياسىندا 2023 جىلى 24 بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ادەبيەتى (ونىڭ ىشىندە 3 كوميكس جانرىندا) جالپى تارالىمى 72 مىڭ دانامەن, 2024 جىلى 26 بالالار جانە جاسوسپىرىمدەر ادەبيەتى جالپى تارالىمى 78 مىڭ دانامەن باسىلىپ شىعىپ, رەسپۋبليكا, وبلىستىق, اۋداندىق مەملەكەتتىك كىتاپحانالارعا تاراتىلعان. سونداي-اق,  «ۇزدىك بالالار ادەبيەتى», «ۇزدىك كوميكس» نوميناتسيالارى بويىنشا وزا شىققان اقىن-جازۋشىلارعا قوماقتى قارجىلاي سىيلىق تابىستالىپ كەلەدى.

2022 جىلدان بەرى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى «ايبوز» ۇلتتىق ادەبي سىيلىعى اياسىندا «ۇزدىك بالالار ادەبيەتى», «ۇزدىك كوميكس» نوميناتسيالارى بويىنشا ء(ار نوميناتسيا بويىنشا 5 ملن تەڭگە) سىيلىقتار تابىستاۋ داستۇرگە اينالدى. العاشقى جىلى اتالعان بايقاۋعا جىبەرىلگەن تۋىندىنىڭ 72-ءسى «ۇزدىك بالالار ادەبيەتىنە», 13-ءى «ۇزدىك كوميكسكە» تيەسىلى بولعان. 2023 جىلى 46 شىعارما بالالارعا ارنالسا, 12 شىعارما كوميكس بولدى. 2024 جىلى «ۇزدىك بالالار ادەبيەتى» نوميناتسياسى بويىنشا 31 ءوتىنىم, ال «ۇزدىك كوميكس» نوميناتسياسى بويىنشا 8 ءوتىنىم قابىلدانعان.

سونىمەن قاتار  2023 جىلدان باستاپ  جاس اقىن-جازۋشىلار ءۇشىن تاعايىندالعان ارنايى پرەزيدەنتتىك ادەبي سىيلىقتىڭ قاتارىنا «بالالار ادەبيەتى» نوميناتسياسى دا ەنگىزىلگەن. اتالعان سىيلىق بۇرىن-سوڭدى حالىقارالىق جانە ۇلتتىق كونكۋرستارعا قاتىسپاعان شىعارمالارى ءۇشىن قر-نىڭ 18-35 ارالىعىنداعى جاس قالامگەرلەرگە (سىيلىق قورى ءار نوميناتسيا بويىنشا  4 ملن تەڭگە) تابىستالادى.

مينيسترلىك بيىل «ۇلتتىق كىتاپ» بايقاۋىن جاريالادى. بايقاۋداعى ءتۇرلى نوميناتسيالار اراسىندا, گران-پري سىيلىعى قاتارىندا «بالالارعا ارنالعان ۇزدىك كىتاپ», «ۇزدىك كوميكس» نوميناتسيالارى بار. «بالالارعا ارنالعان ۇزدىك كىتاپ» نوميناتسياسى بويىنشا «ATA Creative Hub» باسپاسىنىڭ «تاۋ قۇسى» كىتابى 1 ورىن يەلەندى. اتالعان كىتاپ از عانا ۋاقىت ىشىندە بالالاردىڭ ءسۇيىپ وقيتىن ءارى باۋىر-دوستارىنا ۇسىناتىن قىمبات سىيلىققا اينالىپ ۇلگەردى. بۇل كىتاپ العاشقىدا 5 مىڭ دانامەن جارىق كورسە, كەيىننەن 10 مىڭ دانامەن قايتا باسىلىپ, تۇگەلدەي ساتىلىپ, قازىر 20 مىڭ دانامەن قايتا شىعارىلىپ جاتىر ەكەن. ال «ۇزدىك كوميكس» نوميناتسياسىنا  «KHAN COMICS» باسپاسىنىڭ «ەركەتاي» كىتابى يە بولعان.

بۇل سالادا ىلگەرۋشىلىك بار

جالپى بالالار ادەبيەتىنىڭ قازىرگى دەڭگەيى قانداي, كىتاپتاردىڭ قول جەتىمدىلىگى قانشالىقتى, قازىرگى ۋاقىتتا بالالار اقىن-جازۋشىلارىنان قانداي جاڭا ەسىمدەر مەن جاقسى كىتاپتار بار؟  وسى ورايدا مادەنيەت قايراتكەرى, جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, جازۋشى ءدىلدار مامىرباەۆانىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك.

«قازىر جۋرناليستەر «بالالار ادەبيەتىنىڭ باۋ-باقشاسىنداعى ءونىمنىڭ ءتۇسىمى نەگە ناشارلاپ كەتتى؟» دەگەن سۇراقتى ءجيى قويادى. ءيا, زامان الماستى, ءومىر وزگەردى, قىتىمىر ۋاقىت, قىم-قيعاش وقيعانىڭ ورتاسىندامىز. وسىنداي كەزەڭدە, بالالاردىڭ كادەسىنە قانداي جازۋشى جارايدى دەگەن سۇراقتىڭ شەتى قىلتياتىنى داۋسىز. وتەباي تۇرمانجانوۆ, جاقان سماقوۆ, بەردىبەك سوقپاقباەۆ, سانسىزباي سارعاسقاەۆ, ساپارعالي بەگالين, قادىر مىرزا-ءالى, بەيسەباي كىرىسباەۆ, تولىباي قۇرمانباەۆ, ءادىل بالتا, مۇقان يمانجانوۆ, انۋاربەك دۇيسەنبيەۆ, وتەپبەرگەن اقىپبەكوۆ جازعان دەڭگەيدە جازاتىندار بار ما؟ جاس تىنىمبايلار, مۇزافارلار, پەرنەباي, قاستەكتەر, ەسكەندەر قايدا ءجۇر ەكەن دەپ توپەلەپ قويا بەرۋگە بولادى. وسىنداي سۇراقتى بالالار ادەبيەتىنىڭ ىشكى جۇمىسىن بىلمەيتىندەر قويادى. قازىرگى كەزەڭدە بالالار ادەبيەتى جاڭا سەرپىن الىپ, جاڭا ەسىمدەر شىعىپ, زاماناۋي تاقىرىپتار قوزعالىپ, ءتۇرلى جانردا شىعارمالار جازىلىپ جاتىر. سىرت كوزگە باياۋ كورىنگەنىمەن ىشتە قىزۋ جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. بالالار ءۇشىن جازاتىن, جۇرەگىن ءسولىن سىعىپ, شۋاققا بولەيتىن جاستار لەگى كوپ. بەيبىت سارىباي, ەسەي جەڭىس ۇلى, مەيىرجان جىلقىباي, ادەمى ەرتەگى جازاتىن ءادينا ءجۇسىپ, بالا تىلىمەن سويلەيتىن ميرا سەمبايقىزى, ەرنۇر سەيداحمەت, سەرىكبول حاسان, ەدىلبەك دۇيسەنبەك, ەلدوس توقتارباي, الىبەك بايبول, نۇرجان نۇربەك, ارداق جۇماعالي, باعدات ءماجيت, زاۋرە تورەحانقىزى, ايسۇلۋ ءالماش… اتاي بەرسەم كوپ. ولار ارىداعى ىبىراي التىنساريننىڭ, بەرىدەگى جاقان سماقوۆ, بەردىبەك سوقپاقباەۆ باستاعان ۇلى شوعىردىڭ ءىزىن جالعاستىرىپ كەلەدى. اقىن بايبوتا قوشىم-نوعاي ون تومدىق «قازاق بالالار ادەبيەتىنىڭ انتولوگياسىن» ءوز كۇشىمەن شىعاردى, بۇل بالالار ادەبيەتىندەگى جانكەشتىلىك ەمەي نەمەنە. فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى گۇلجاھان وردانىڭ رەداكتورلىعىمەن شىققان «قازىرگى قازاق بالالار ادەبيەتىنىڭ دامۋ ۇردىستەرى» دەگەن زەرتتەۋ كىتاپتان ىزدەگەن ادام مول دەرەك-مالىمەتتەردى تابا الادى. بالالار ادەبيەتى – بولاشاقتىڭ ينۆەستيتسياسى. قازىرگى جازعانىمىز ەرتەڭ ۇلتتىڭ تانىمىنان, ۇلتتىڭ رۋحانياتىنان كورىنىس بەرەدى», دەيدى ءدىلدار مامىرباەۆا.

ال بالالار اقىنى سەرىكبول حاساننىڭ ايتۋىنشا دراماتۋرگيا, ادەبيەت سىنى جانرلارىمەن سالىستىرعاندا بالالار ادەبيەتىنىڭ دامۋى – قارقىندى دەۋگە بولادى, قازىرگى كىتاپ دۇكەندەرى مەن كىتاپحانالاردا بالالار وقيتىن كىتاپتاردىڭ سانى ەداۋىر ارتقان.

«قازاقستان نارىعىندا دامىپ كەلە جاتقان ءاربىر باسپادان بالالارعا ارنالعان كىتاپتار شىعىپ جاتىر. رايسا قادىرقىزىنىڭ «Steppe World & Publishing» باسپاسىنان ايگىلى «گارري پوتتەر» جانە تاعى باسقا كىتاپتار اۋدارىلىپ شىعىپ جاتىر. «Qasym» باسپا ءۇيى بالالار ادەبيەتىنىڭ بۇرىنعى كلاسسسيكتەرىنىڭ شىعارمالارىن شىعارىپ جاتىر. بۇرىنعى كىتاپتاردىڭ قايتا باسىلۋى دا قولجەتىمدى. مەنىڭ ءوزىمنىڭ سوڭعى بەس جىل ىشىندە «اكەسىنىڭ قىزى» «كۇشتى بالا» «باسبارماق» اتتى ءۇش كىتابىم شىقتى. بالالار پروزاسى دا جاقسى باعىتتا, اسىرەسە, قازىرگى زاماناۋي فەنتەزي جانرى. رۇستەم ساۋىتبايدىڭ «شوكو الەم», زاۋرە تورەحاننىڭ ء«امينا تۇراننىڭ كوشپەندىلەر ەلىنە ساياحاتى» كىتاپتارى جانە «باتۋ مەن ونىڭ دوستارىنىڭ بارساكەلمەس ەلىنە ساياحاتى» (اۆتورلارى: زيرا ناۋرىزباي, ليليا كالاۋس) كىتابى فەنتەزي جانرىندا ولقىلىقتى تولتىرىپ وتىر. كوميكس جانرىندا زاۋرە تورەحاننىڭ «جوشى حان», ت.ب. ەڭبەكتەر شىقتى. وسىنىڭ بارلىعىن ەسكەرە كەلە, جالپى بالالار ادەبيەتىنىڭ دامۋ دەڭگەيى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر دەۋگە بولادى», دەيدى س.حاسان.