فوتو: قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى
جارقىنبەك امانتاي ۇلى زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى تۇستارىن ءبىرىنشى وقىلىمدا بايانداعان بولاتىن. دەپۋتات بۇگىن زاڭ جوباسى بويىنشا جۇرگىزىلگەن جۇمىس تۋرالى جانە دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسى شەڭبەرىندە قابىلدانعان 5 تۇزەتۋدى نازارعا ۇسىندى.
ءبىرىنشى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قايتىس بولعان قىزمەتكەرلەرىنىڭ, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ وتباسى مۇشەلەرى 2022 جىلعى قاڭتاردان باستاپ بىرجولعى جاردەماقى تولەمدەرىنە قوسىمشا رەتىندە اي سايىنعى تولەمدەر الۋعا قۇقىعى بار (جەسىرلەرى – ءومىر بويى, بالالارى – 23 جاسقا تولعانعا دەيىن). الايدا بۇل ساناتقا 2021 جىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىن قايتىس بولعان قىزمەتكەرلەردىڭ وتباسى مۇشەلەرى ەنبەي قالعان.
بۇل ولقىلىقتى جويۋ ماقساتىندا وسى نورماعا كەرى كۇش بەرۋ تۋرالى تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. بۇگىنگى كۇنى 1991 جىلعى 16 جەلتوقسان مەن 2021 جىلعى 31 جەلتوقسان ارالىعىنداعى كەزەڭدە قايتىس بولعان قىزمەتكەرلەردىڭ وتباسىلارى وسىنداي اي سايىنعى تولەمدەردى الماي كەلگەن. مۇنداي وتباسىلاردىڭ سانى 530.
ەكىنشى. قازاقستاندا تەحنيكالىق سورا (كانابيس) سالاسىندا ءوندىرىستى دامىتۋعا وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ جانە ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ ماقساتىندا وسىرۋگە رۇقسات ەتىلگەن سورا وسىمدىكتەرى سورتتارىن, وسىرۋگە رۇقسات ەتىلگەن سورا (كانابيس) وسىمدىگىندەگى تەتراگيدروكاننابينولدىڭ قۇرامىن انىقتاۋ, سونداي-اق سورا (كانابيس) وسىمدىكتەرىنىڭ سورتتارىن ونەركاسىپتىك قايتا وڭدەۋ جونىندەگى ماسەلەلەردى رەتتەۋ ۇسىنىلادى.
ءۇشىنشى. مەملەكەتتىك شەكارانى كەسىپ ءوتۋ كەزىندە كەيبىر ادامداردى داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋدەن وتۋدەن بوساتۋعا قاتىستى تۇزەتۋلەر دە بار:
1) شەت مەملەكەتتەردىڭ, ۇكىمەتتەردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ديپلوماتتىق مارتەبەگە تەڭەستىرىلگەن باسشىلارى جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى;
2) شەت مەملەكەتتەر پارلامەنتتەرىنىڭ, ۇكىمەتتەرىنىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ديپلوماتتىق مارتەبەگە تەڭەستىرىلگەن مۇشەلەرى جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى – ديپلوماتتىق پاسپورتتاردىڭ يەلەرى, سونداي-اق رەسمي شەتەلدىك دەلەگاتسيالاردىڭ مۇشەلەرى جانە ولارمەن بىرگە جۇرەتىن ادامدار – ديپلوماتتىق پاسپورتتاردىڭ يەلەرى;
3) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى كونسۋلدارى جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى;
4) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا قىزمەتتىك ىستەر بويىنشا جىبەرىلەتىن, ديپلوماتتىق اگەنتتەرگە تەڭەستىرىلگەن مارتەبەسى بار ديپلوماتتىق پاسپورتتاردىڭ, سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىمدار پاسپورتتارىنىڭ يەلەرى;
5) ديپلوماتيالىق پوشتانى تاسىمالدايتىن ديپلوماتتىق كۋرەرلەر – كۋرەرلىك پاراعى بولعان كەزدە ديپلوماتتىق پاسپورتتاردىڭ يەلەرى;
6) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اپپاراتىنىڭ, ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ, سىرتقى ساياسي قىزمەت سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ شاقىرۋى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا كەلەتىن شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامدار.
رەسمي شەتەلدىك دەلەگاتسيالاردى داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋدەن بوساتۋ قىسقا مەرزىمدى ساپارلاردى جەڭىلدەتەدى جانە ورتاق مىندەتتەردى شەشۋگە ءارى بىرلەسكەن ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە باستى نازار اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
داكتيلوسكوپيالىق تىركەۋدەن بوساتىلعانىنا قاراماستان, ۆيزالاردى تەكسەرۋ جانە رەسىمدەۋ راسىمدەرى ءالى دە مىندەتتى بولىپ قالا بەرەدى, بۇل شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ قازاقستان اۋماعىنا كىرۋى مەن كەلۋىن باقىلاۋدىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق, قوعامدىق ورىنداردا بەت ءجۇزىن تانۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن زاتتاردى قولدانۋعا تىيىم سالىنادى.
ءتورتىنشى. «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا «دالا تولەمدەرى» دەگەن ۇعىم ەنگىزىلەدى.
دالا تولەمدەرى اسكەري قىزمەتشىلەرگە عانا دالا جورىقتارى, تەڭىزگە شىعۋ, كەمەلەردىڭ وقۋ-جاتتىعۋلارعا نەمەسە جورىقتارعا ءبىر تاۋلىكتەن ارتىق قاتىسۋ كەزەڭى ءۇشىن 1,2 ەسەلەنگەن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە تولەنەتىن بولادى.
دالا تولەمدەرى الەۋمەتتىك قورعالۋدى جاقسارتۋعا, اسكەري قىزمەتتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىك ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بەسىنشى. 2030 جىلعا دەيىنگى قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كادرلىق قۇرامىن نىعايتۋدىڭ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جانە ماتەريالدىق قامتاماسىز ەتىلۋىن بىرىزدەندىرۋ مەن تەڭەستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋدارادى.
وسى زاڭ جوباسى شەڭبەرىندە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدە بىرقاتار جاڭا تاسىلدەر ۇسىنىلادى, ولاردى ىسكە اسىرۋ بولىنەتىن بيۋدجەتتى ۇتىمدى جانە بىركەلكى پايدالانۋعا, تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى تەتىگىمەن بارلىق كۇش بلوگىن بىردەي قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قولدانىستاعى نورمالار تۇرعىن ءۇيدى جالعا الۋعا جانە جوندەۋگە بەرىلەتىن قاراجاتتى قولما-قول اقشا ەتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى جاسىرىن ەمەس. باقىلاۋ تەتىگى جوق. جاڭا نورمالار بۇل ولقىلىقتاردى جابادى, قىزمەتكەردى باسپانا الۋعا ىنتالاندىرۋ ارقىلى ۇزاق مەرزىمدى جالعا الۋدى ءتيىمسىز ەتەدى.
بۇرىن قىزمەتكەرگە تۇرعىن ءۇيدى ۇزاق ۋاقىت جالعا الۋ, ال نەسيەنى قىزمەت وتكەرۋ مەرزىمىنىڭ سوڭىنا قاراي راسىمدەۋ تيىمدىرەك بولاتىن. ەندى جالداۋدىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمى سەگىز جىلدان اسپاۋى كەرەك, بۇل مەملەكەتكە جۇكتەمەنى 3-4 ەسە ازايتادى. ءارى بۇل وراسان زور قاراجات.
تۇزەتۋلەرمەن تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىنىڭ مولشەرىن تۇرعىن ءۇي الاڭىنا 90 شارشى مەتردەن اسپايتىنداي ەتىپ انىقتاۋدى ۇسىنامىز. قىزمەتكەرلەر بۇل بايۋ ءتاسىلى ەمەس, الەۋمەتتىك پاكەت, مەملەكەتتىڭ قولداۋى ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك.
قولدانىستاعى نورمالار بويىنشا ەڭبەك ءوتىلىن ەسكەرە وتىرىپ, اسكەري قىزمەتشى جۇمىستان بوساتىلعان كەزدە بىرجولعى تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن الادى. بۇل ورتاشا ەسەپپەن 30 ملن. تەڭگە. بۇل سوما تولىق كولەمدە تولەنەدى, ءتىپتى ەگەر ونىڭ يپوتەكالىق بالانسى نەبارى 5 ميلليون بولسا دا, بۇل بيۋدجەتتىڭ قيسىنسىز شىعىندارىنا اكەلدى. ەندى تەك يپوتەكا وتەلەدى, ال ارتىعى مەملەكەتكە قايتارىلادى.
تۇزەتۋلەرمەن تاعى ءبىر تۇجىرىمدامالىق ماسەلە, 20 جىلدان استام ەڭبەك سىڭىرگەن بارلىق قىزمەتكەرلەرگە تۇرعىن ءۇيدى وتەۋسىز جەكەشەلەندىرۋ قۇقىعى شەشىلۋدە. بۇعان دەيىن بۇل تەك اسكەري قىزمەتشىلەردە, ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردا جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە بولعان.
تۇزەتۋلەر قولدانىستاعى الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىنا اسەر ەتپەيدى. يننوۆاتسيا جاڭا ەرەجەلەر كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن قىزمەتكە كىرەتىندەرگە قولدانىلادى.
بۇل تۇزەتۋلەر قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن وتكەرۋگە قاتىستى مىنا ماسەلەلەردى رەتتەيدى:
- قىزمەتكەرلەردى روتاتسيالاۋ,
- اتتەستاتتاۋدى تاپسىرۋ,
- ادامدى قىلمىستىق جاۋاپقا زاڭسىز تارتقانى ءۇشىن تارتىپتىك جاۋاپتىلىق,
- دەنساۋلىق جاعدايى بويىنشا قىزمەتكە قابىلداۋ كەزىندەگى شەكتەۋلەر,
- باسقا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن حالىقارالىق ۇيىمدارعا ىسساپارعا جىبەرىلگەن قىزمەتكەرلەرگە الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى ساقتاۋ,قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قولداناتىن ارنايى قۇرالداردىڭ تىزبەسىن ايقىنداۋ ءتارتىبى كەزىندە تۋىنداعان ماسەلەلەر.
جارقىنبەك امانتاي ۇلى تۇزەتۋلەردىڭ جۇمىس توپتارىندا جەتە قارالعانىن ەسكەرىپ, زاڭدى قابىلداپ, ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ سەناتىنا جىبەرۋدى ۇسىندى.
