قىس بويى اق قار تۇمشالاعان كەلەڭسىز كورىنىس كوكتەم شىققالى جارياعا شىقتى. انشەيىندە ساف اۋاسىن ايتىپ, تابيعي سۇلۋلىعىن جىرلاپ, كەۋدە قاققانىمىزبەن, كوز الدىڭدى كىرەۋكەلەيتىن كەلەڭسىزدىك كىلكىپ تۇر. ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ءسال عانا تاراتىپ ايتايىق.
وڭىردە قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار توگىلەتىن 130 جەر ۋچاسكەسى راسىمدەلگەنىمەن, ونىڭ 25-ىندە عانا رۇقسات ەتىلگەن قۇجاتتارى بار بولىپ شىقتى. ەگەر كوكشەتاۋ مەن قورعالجىننىڭ اراسىنداعى كەڭ كوسىلگەن دالادا 617 ەلدى مەكەن بار ەكەنىن ەسكەرسەڭىز, زاڭدى قوقىس پوليگوندارى نەبارى 19,2% شاماسىندا عانا. وسى ارادا ناقتى دەرەك كەلتىرە كەتەلىك.
«قازاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ جۇرگىزگەن مونيتورينگىنىڭ مالىمەتىن تالداپ, اقىل تارازىسىنا سالساڭىز, يمانىمىز قاسىم بولادى. 2023 جىلى وڭىردە 739 رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس ءۇيىندىسى انىقتالعان. ءار اۋىلدىڭ ىرگەسىندە ءبىر-بىردەن, كەيبىرەۋىندە ەكەۋدەن. ماسەلە وسى كۇيىندە قالا بەرسە, ەكولوگيالىق جاعدايدىڭ ۋشىعارى ءسوزسىز. قارا قارعانىڭ ميى قاينايتىن شىلدەنىڭ ىستىعىندا بار قوقىس ءشىرىپ, ساسىپ, توڭىرەكتى تەگىس بىلعايتىنى داۋسىز. ءبىر جاقسىسى, 631-ءى جويىلىپتى. مالىمەت بويىنشا سولاي. تەك وبلىس ورتالىعىنىڭ وزىندە عارىشتان تۇسىرىلگەن سۋرەتتەردىڭ نەگىزىندە 96 قوقىس ءۇيىندىسى انىقتالعان. جاناشىر كوزى كوپ قالا ماڭىنداعى احۋال وسىنداي بولعاندا, يت ارقاسى قيانداعى اۋىلداعى جاعداي ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
بەستوبە كەنتىندە التى مىڭعا جۋىق ادام ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىر. بەستوبەنىڭ باعى قايتقالى قاشان؟ جۇمىسسىزدىق جايلاعان ەلدى مەكەندەگى ەكولوگيالىق جاعداي ءتىپتى قيىنداي تۇسكەن. كەن ورنىنان شىعارىلعان قوقىس تاۋ-تەڭىز. ول از بولعانداي, مالدىڭ قورىمى مەن قوقىس پوليگونى مۇلدە جوق. بىلتىرعى جۇتتا, بيىلعى كوكتەمگى قىزىل سۋ جۇرگەن كەزدە قىرۋار مال قىرىلدى. ولەكسەلەرى ءار توبەنىڭ استىندا جاتىر. اۋىلدىڭ ءتورت قۇبىلاسىن تەگىس قوبارسىعان قوقىس باستى دەۋگە بولادى. جىلجي-جىلجي ەلدىڭ ىرگەسىنە دە جەتىپتى. زاڭداستىرىلعان مال قورىمى بولماعاندىقتان, مالساق قاۋىم ارام ولگەن مالدارىن دالاعا تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر. بۇل ماسەلە بۇگىن عانا تۋىنداپ وتىرعان جوق, الدەنەشە جىل بويى وسىلاي. جەرگىلىكتى تۇرعىندار جىل سايىن اكىمدەردىڭ ەسەپتى كەزدەسۋلەرىندە جان القىمدارىنان العان جايسىز ماسەلەنى كوتەرىپ-اق ءجۇر. بىراق ەستىر قۇلاق جوق. ەستىر قۇلاق بولعانىمەن, حالىقتىڭ جانايقايىن ءتۇسىنىپ, ءبىر شەشىمگە كەلەر ەمەس. بار بولعانى قۇرعاق ۋادە.
– وسى ماسەلە تۋرالى تالاي ەسىكتى قاقتىم. ايتسە دە ەش ناتيجە جوق, – دەيدى بەكتوبە كەنتىنىڭ تۇرعىنى نيكولاي كاتچيەۆ. – بىرەۋلەر ولەكسەنى ور قازىپ كومىپ تاستاۋعا بولادى دەيدى. بىراق بۇل ارەكەت ورەسكەل زاڭ بۇزۋشىلىق بولىپ ەسەپتەلەدى. اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. ەڭ باستى سەبەپ, زاڭداستىرىلعان قوقىس پوليگونىنىڭ بولماۋى. قاراۋسىز مال كەنتتىڭ ىشىندە دە تولىپ جۇرەدى. قوقىس كونتەينەرلەرىن ءسۇزىپ قۇلاتىپ, شاشىپ-توگىپ كەتەدى. باعىمداعى مال يەسىز بولعاننان كەيىن كەنت ءىشىن كوگالداندىرۋ دا مۇمكىن بولماي وتىر. ءشوپ ەكسەڭ جەپ, گۇل ەكسەڭ باسىپ قۇرتادى. وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىلارىنا, مالساق قاۋىمعا, قۇزىرلى ورگاندارعا شاعىم تۇسىرگەنىمىزبەن ەش ناتيجە جوق.
كەنت اكىمشىلىگى بولسا مال ولەكسەلەرى زاڭداستىرىلماعان مال قورىمىنا تاستالاتىنىن ايتىپ وتىر. بيوتەرميالىق شۇڭقىر. كەيىن ستەپنوگور قالاسىنىڭ ۆەتەريناريا ستانساسى وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ ولەكسەلەردى ورتتەپ جىبەرەدى ەكەن. قولدان كەلەتىن بار امال – زاڭسىز قوقىس پوليگونىنىڭ اينالاسىن توپىراقپەن كوتەرىپ, كوزدەن كولەگەيلەۋ.
وبلىستىق ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ مالىمدەۋىنە قاراعاندا, مال قورىمىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتى ازىرلەنىپ جاتىر. جالپى قۇنى 58,270 ميلليون تەڭگە بولاتىن جوبانىڭ قۇجاتتارى دايىندالعان. بيۋدجەتتىك ءوتىنىم ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنا جولدانعان. بەستوبە كەنتىندەگى مالدىڭ ولەكسەلەرى بويىنشا ۆەتەرينارلىق قىزمەت جەرگىلىكتى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ 20 باس قارا مالدى, 10 باس قوي-ەشكىنى, 16 باس جىلقىنى كومگەن كورىنەدى.
– بۇل ماسەلەنى بىلەمىز. ءتيىستى ورگاندارعا حات جولداندى. قوقىس پوليگوندارى مەن اباتتاندىرۋ جۇمىسى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ەنشىسىندەگى دۇنيە. ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 365-بابى بويىنشا تولىقتاي قۇزىرەتتىلىك جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىلگەن, – دەيدى وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ماعزۇم كۇكىمباەۆ.
ماسەلە شەشىلگەنشە وڭىردەگى قانشاما جۇرت ولەكسەنىڭ قولقاڭدى قاباتىن ك ۇلىمسى ءيسىن جۇتىپ كۇن كورەتىن بولىپ تۇر. بۇرالقى يت جەپ, ماسا-شىبىن جۇقپالى اۋرۋ تاراتپاسىن دەڭىز.
اقمولا وبلىسى
