ايەلدەر اۋرۋىنىڭ الدىن الۋدىڭ امالدارى قانداي

بەكىتىلگەن كۇندەرەگىنە ساي: 12 مامىردا – وتباسىن جوسپارلاۋ, 13 مامىردا – ايەلدەر دەنساۋلىعى, 14 مامىردا – ەرلەر دەنساۋلىعى, 15 مامىردا – جاستاردىڭ رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىعى, جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكتسياعا قارسى ءىس-قيمىل, 16 مامىردا – ادام پاپيللوماسى ۆيرۋسىنا قارسى ءىس-شارالار وتەدى. 

اپتا بويى بارلىق ەمحانا مەن جاستار دەنساۋلىعى ورتالىقتارى كەلۋشىلەرگە ايقارا ەسىك اشادى. بۇل كۇندەرى ەل ازاماتتارى ءتۇرلى ۆيرۋستىق قاۋىپ-قاتەرگە قارسى اقپاراتپەن قاتار دەنساۋلىققا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, جىنىستىق قاتىناسقا ەرتە ءتۇسۋ سالدارلارى, جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكتسيالاردىڭ تارالۋى جانە ايتۆ جۇقتىرعان جاڭا جاعدايلاردىڭ كوبەيۋىنىڭ الدىن الۋ سىندى ماڭىزدى مالىمەتتەردەن قۇلاعدار بولا الادى. 

ءار ونجىلدىقتا ايەلدەر ءوتۋى ءتيىس مەديتسينالىق تەكسەرۋلەر 

وسى ورايدا 13-مامىر «ايەل دەنساۋلىعى» تۋرالى ءسوز قوزعاماقپىز. ايەلدىڭ ءار جاس كەزەڭىندە اعزاسىندا ءتۇرلى وزگەرىستەر بولادى. سوندىقتان جوسپارلى تەكسەرۋلەر دە جاسقا بايلانىستى ەرەكشەلەنەدى. قازاقستاندا جاستىق كەزەڭدەرگە بولىنگەن ماڭىزدى تەكسەرۋلەر بار جاس كەزەڭىنە بايلانىستى بولىنگەن. 

18–25 جاس:

• جىلىنا 1 رەت گينەكولوگقا قارالۋ
• جاتىر موينىنىڭ پاپ-تەستى (21 جاستان باستاپ, 3 جىلدا 1 رەت)
• ججبا-نا (جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن اۋرۋلارعا) اناليز (جىنىستىق قاتىناس بولعان جاعدايدا)

25–35 جاس:

• پاپ-تەست + HPV ءاناليزى ء(ار 3-5 جىل سايىن)
• ۋدز كىشى جامباس اعزالارى (جىلىنا 1 رەت)
• جۇكتىلىككە دايىندىق كەزىندە: تولىق قان جانە ءزار ءاناليزى, تورچ-ينفەكتسيالار, فولي قىشقىلىن قابىلداۋ سىندى شارالاردى قولعا الۋ كەرەك.

35–45 جاس:

• مامموگرافيا (40 جاستان باستاپ, 1–2 جىلدا 1 رەت)
• گورمونالدى ءپروفيلدى تەكسەرۋ (جۇكتىلىك جوسپارى بولماسا دا)
• قان قىسىمى, حولەستەرين, قانداعى قانت دەڭگەيىن باقىلاۋ
• ۋدز قالقانشا بەزى (قاجەت بولسا)

45–55 جاس (مەنوپاۋزا كەزەڭى):

• مامموگرافيا – جىلىنا 1 رەت
• وستەوپوروزعا تەكسەرىس (دەنسيتومەتريا)
• گورمون دەڭگەيىن تەكسەرۋ (ەستروگەن, فسگ, لگ)
• جاتىر مەن انالىق بەزدەردى ۋدز ارقىلى باقىلاۋ
• جۇرەك-قانتامىر جۇيەسىن تەكسەرۋ – ەكگ, حولەستەرين, قانت دەڭگەيى.

55 جاستان كەيىن:

• كولونسكوپيا (ىشەك وبىرىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن, ءار 5-10 جىلدا 1 رەت)
• وستەوپوروز سكرينينگى
• جۇرەك, كوز, قۇلاق, قان قىسىمىن تۇراقتى باقىلاۋ شارت. 

بۇل تەكسەرۋلەردى كەيىنگە قالدىرماي, ۋاقىتىلى ءوتىپ وتىرۋ ايەل دەنساۋلىعىندا كەزدەسەتىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا جانە ۇزاق ءارى ساپالى ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ايەلدەر اراسىندا ءجيى كەزدەسەتىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ شارالارى قانداي؟

بۇگىندە ايەلدەر اراسىندا جاتىر موينى وبىرى (راك شەيكي ماتكي), ءسۇت بەزى وبىرى, جاتىر ميوماسى (ميوما ماتكي), ەندومەتريوز, جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن اۋرۋلار (حلاميديوز, گونورەيا, تريحومونياز, ۆيچ جانە ت.ب.) ءجيى ۇشىراسادى. ونكولوگيالىق اۋرۋلار ىشىندە ءسۇت بەزى وبىرى مەن جاتىر موينى وبىرى جىلىنا شامامەن 5000 – 5500 ايەلدە انىقتالادى. شىمكەنت قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ شتاتتان تىس باس اكۋشەر-گينەكولوگى سىزدىقوۆا گۇلبانۋ جۇماعاليقىزى اتالعان اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ار 6 اي سايىن گينەكولوگقا تەكسەرىلۋ كەرەك ەكەنىن ەسكەرتتى. 

«سونداي-اق, پاپيللوما ۆيرۋسىن انىقتاۋ ءۇشىن جاعىندى تاپسىرۋ; ۆاكتسيناتسيا (HPV-گە قارسى), تۇراقتى گينەكولوگيالىق تەكسەرىس (پاپ-تەست); ۋدز نەمەسە 40 جاستان باستاپ مامموگرافياعا ءتۇسۋ ماڭىزدى. جوسپارلى تەكسەرۋلەرمەن بىرگە سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ, ياعني سالماقتى باقىلاۋ, دۇرىس تاماقتانۋ, فيزيكالىق بەلسەندىلىكتى دە ۇستانعان ءجون. قازاقستاندا گينەكولوگيالىق اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ جىلدان-جىلعا جاقسارىپ كەلەدى. وسى مەديتسينا مۇمكىندىكتەرى نەگىزىندە ايەلدەر اراسىندا گينەكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ, جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن اۋرۋلار, ۋروگەنيتالدى ينفەكتسيالار, گورمونالدى بۇزىلىستار جانە وستەوپوروز اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋعا بولادى», دەيدى  گۇلبانۋ جۇماعاليقىزى.

فەرتيلدىك جاستاعى ايەلدەردىڭ دەنساۋلىعىن باعامداپ, جۇكتىلىككە, دەنى ساۋ بالانى دۇنيەگە اكەلۋگە دايارلاۋ دا قاپەرگە الاتىن ماسەلە. بۇل تۇرعىدا جۇكتىلىكتى جوسپارلاپ, ساۋاتتى دايىندىق شارالارىن جۇرگىزۋ قاجەت. 

«جۇكتىلىككە دايىندىق – بولاشاق انانىڭ, اكەنىڭ دە دەنساۋلىعىن جاقسارتىپ, ءسابيدىڭ دۇرىس دامۋى ءۇشىن وتە ماڭىزدى كەزەڭ. سوندىقتان جۇكتىلىككە دايىندىقتى دارىگەرگە قارالۋدان (پرەگراۆيدارلىق كەڭەس) باستاۋ كەرەك. اۋەلى گينەكولوگقا بارىپ, جاتىر, انالىق بەزدەر, گورمونالدى فوننىڭ جاعدايىن تەكسەرۋ شارت. جۇكتىلىك كەزىندە كەيبىر پروتسەدۋرالار رۇقسات ەتىلمەيتىندىكتەن تەراپەۆت پەن ستوماتولوگقا قارالۋ كەرەك. قاننىڭ جالپى جانە بيوحيميالىق ءاناليزىن تاپسىرۋ دا ۇمىت قالماۋ كەرەك. جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكتسيالارعا, تورچ-ينفەكتسيالاردى (توكسوپلازموز, قىزامىق, تسيتومەگالوۆيرۋس, گەرپەس) تەكسەرۋ قاجەت» ەكەنىن ايتقان گۇلبانۋ جۇماعاليقىزى فولي قىشقىلىن جۇكتىلىككە دايىندىق بارىسىنداعى كەلىنشەك كەم دەگەندە 3 اي بۇرىن قابىلداپ باستاۋ كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تۋا بىتكەن كەمىستىكتەردىڭ (مىسالى, جۇيكە تۇتىگى اقاۋلارى) الدىن الۋعا سەپتەسەدى. كۇنىنە 400–800 مكگ قابىلداۋ ۇسىنىلادى. 

«جۇكتىلىككە دايىندىق كەزەڭىندە تەمەكى, الكوگول, ەسىرتكىدەن باس تارتۋ كەرەك. ءاماندا قىز بالاسى بولاشاق انا بولعاندىقتان بۇل نارسەلەرگە مۇلدە اۋەس بولماعانى ءجون. كوفەين مولشەرىن كۇنىنە 1 كەسە كوفەگە دەيىن شەكتەۋدى ۇسىنامىز. سونداي-اق سالماقتى باقىلاۋ دا دايىندىقتىڭ العىشارتى. وسى ورايدا ۆاكتسيناتسيانى تەكسەرۋ دە ارتىق بولمايتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ۇيقى رەجيمىن دۇرىستاپ, كۇيزەلىستەن ارىلۋ - مورالدىق جانە پسيحولوگيالىق دايىندىق نەگىزى», دەدى  شىمكەنت قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ شتاتتان تىس باس اكۋشەر-گينەكولوگى.

«دەنساۋلىق اپتالىعى: ادامدار قورىقپاي, ۇيالماي دارىگەرگە جۇگىنۋدى ۇيرەنەدى»

گۇلبانۋ جۇماعاليقىزى رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق اپتالىعى اياسىندا 12 مامىر كۇنى قالالىق پەريناتالدىق ورتالىقتا «وتباسىن جوسپارلاۋ تاقىرىبىندا»  اشىق ەسىك كۇنىنە قاتىسىپ, كەلۋشىلەرگە كەڭەس بەرگەن. الداعى كۇندەرى جوسپار بويىنشا جاستار ورتالىعىندا, ەمحانالاردا, ورتالىق ساياباقتاردا اشىق ەسىك كۇندەرى مەن اكتسيالارعا قاتىسۋدى جوسپارلاپ وتىر. 

«رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق اپتالىعى — بۇل حالىققا ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا, الدىن الۋ شارالارىن بىلۋگە جانە مەديتسينالىق كومەككە ۋاقىتىلى جۇگىنۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قوعامدىق دەنساۋلىق ءىس-شاراسى. ونىڭ حالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋداعى ماڭىزىن بىرنەشە قىرىنان تۇسىندىرۋگە بولادى.  ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقتىڭ حاباردارلىعىن ارتتىرادى, كوپتەگەن ادام رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق, بەدەۋلىك, جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن اۋرۋلار تۋرالى ناقتى ءارى عىلىمي نەگىزدەلگەن اقپاراتتى ءوز بەتىنشە الۋعا ق ۇلىقسىز. سوندىقتان اپتالىق اياسىندا تەگىن كەڭەس بەرۋ, دارىستەر, سەمينارلار وتكىزىلەدى, بۇل – اسىرەسە جاستار مەن بولاشاق اتا-انالار ءۇشىن وتە قۇندى. ەكىنشى, اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەدى. جۇكتىلىكتى جوسپارلاۋدىڭ ماڭىزىن تۇسىندىرەدى. جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان جىنىستىق تاربيە, قاۋىپسىز قاتىناس تاقىرىپتارى قوزعالادى. بۇل ەرتە جۇكتىلىك پەن ينفەكتسيالاردىڭ تارالۋىن ازايتۋعا ىقپال ەتەدى. ەرلەردىڭ دە دەنساۋلىعىنا نازار اۋدارىلاتىنىن ايرىقشا اتاپ ءوتۋ كەرەك. تاعى ءبىر ءماندى تۇسى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى مەن حالىقتىڭ بايلانىسىن نىعايتادى. ادامدار قورىقپاي, ۇيالماي دارىگەرگە جۇگىنۋدى ۇيرەنەدى. ال مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى اعارتۋ جۇمىستارىن كۇشەيتىپ, قوعاممەن اشىق جۇمىس جاسايدى», دەدى ول. 

ايەل ساۋلىعى - ۇلت ساۋلىعىنىڭ باستاۋى. سوندىقتان سالاۋاتتى قوعام قالىپتاستىرۋدا رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق اپتالىعى ءاردايىم كەرەك, ءاردايىم - وزەكتى.