سۋرەتتى تۇسىرگەن – ءمادي عۇبايدۋللين
جايىق بويى ستالينگراد مايدانىنا ەڭ تاياۋ ورنالاسقان ايماقتاردىڭ ءبىرى ەدى. سوعىس كەزىندە وبلىستا 1 300 توسەكتىك 3 گوسپيتال جۇمىس ىستەدى. فاشيست اسكەرى ستالينگرادتى قورشاعان كەزدە, كسرو حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ وكىمىمەن ورال قالاسى ەلىمىزدەگى اۋە قورعانىسى پۋنكتىنىڭ قاتارىنا جاتقىزىلدى. 1942 جىلدىڭ جازىنان باستاپ قازاقستاننىڭ باتىس ايماعى اسكەري قيمىلدار قاتارىنا قوسىلدى, سوعىس جاعدايى ەنگىزىلدى. التى قورعانىس شەبىن قۇرۋعا دايىندىق جاسالدى, ۇرىس قيمىلدارى ءۇشىن اسكەري كۇش پەن قارۋ-جاراق ەسەپتەلدى.
وسى كەزەڭدە جاۋ اۆياتسياسى جانىبەك پەن وردا اۋدانىنداعى ۇيلەردى, ۆوكزالداردى, ونەركاسىپ ورىندارىن, مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالاردى ءجيى-ءجيى بومبالاپ وتىردى. جەرگىلىكتى زەنيتشىلەر مەن 102 اۆياديۆيزيا ۇشقىشتارى نەمىستىڭ ونداعان ۇشاعىن قۇلاتىپ ءتۇسىردى. ورال تەمىرجول بولىمشەسىندە پويىز قوزعالىسى جيىلەپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرى ستالينگراد جاۋىنگەرلەرىنە ارناپ ەت, ت.ب. ءونىم ءوندىرۋدى ەداۋىر كوبەيتتى.
سوعىس كەزىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنا 62 مىڭداي ادام كوشىپ كەلدى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى جاۋ استىندا قالعان ۋكراينا مەن بەلورۋسسيادان ەدى. سونداي-اق لەنينگراد, ماسكەۋ, كيەۆ, ت.ب. قالالاردان ونداعان كاسىپورىن كوشىپ كەلدى. 3-4 اي ىشىندە ولاردىڭ بارلىعى تولىق ىسكە قوسىلدى. 1943 جىلعا قاراي ورالداعى ونەركاسىپ ورىندارى سوعىس قارۋىن, وق-ءدارىنى جانە اسكەري جابدىقتاردى ءوندىرۋدى ەكى ەسە ارتتىردى. سول كەزەڭدە كوشىپ كەلۋشىلەرگە ورال قالاسىنان 6 604 پاتەر مەن بولمە بەرىلگەن ەكەن.
سوعىس كەزىندە باتىس قازاقستان وبلىسى لەنينگراد وبلىسىنىڭ اۋداندارىن شەفتىك قامقورلىققا الدى. ءسويتىپ باسقىنشىلاردان ازات ەتىلگەن ايماققا 5 مىڭ ءىرى قارا, 156 مىڭ پۇت استىق, 36 مىڭ پۇت ەت, ت.ب. ونىمدەر جىبەرىلدى. 1941–1945 جىلدارى وبلىس مەملەكەتكە 368,1 مىڭ توننا استىق, 74 393 توننا ەت, 92 792 توننا ءسۇت جانە 4 984 توننا ءجۇن تاپسىردى. وبلىس ەڭبەككەرلەرى 1943 جىلى قىزىل ارميانى جاراقتاندىرۋ قورىنا 360 گر التىن, 536 گر پلاتينا جانە 14 كگ 234 گر كۇمىس ەتكىزىپ, 56 ملن سوم اقشا اۋداردى. سونداي-اق مايدانعا 100 ۆاگون ازىق-ت ۇلىك پەن 90 مىڭ دانا جىلى كيىم جىبەردى.
ورال قالاسىندا جەكە 152-اتقىشتار بريگاداسى ۇيىمداستىرىلىپ, ولار ستالينگراد مايدانىنا قاتىستى, دونداعى روستوۆ قالاسىن, مەليتوپول, ۆيسلا, ودەر جەرلەرىن ازات ەتتى. سوعىس كەزىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنان 40 ادام كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولىپ, 6 جاۋىنگەر «داڭق» وردەنىنىڭ تولىق كاۆالەرى اتاندى.
ورال قالاسىندا 1980 جىلى جەڭىستىڭ 35 جىلدىعى كەزىندە جەڭىس الاڭى اشىلىپ, كوككە شانشىلعان 50 مەترلىك ەسكەرتكىش اشىلعان ەدى. ۆينتوۆكانىڭ سۇڭگىسى مەن جالاۋدى بەينەلەيتىن ەسكەرتكىشتىڭ اۆتورى ح.ناۋرىزباەۆ بولسا, ساۋلەتشىلەرى ر.سەيدالين, ج.بايمولداەۆ, ا.ءابىلوۆ ەدى. بۇل جەردە ماڭگىلىك الاۋ, وتان سوعىسىنان ورالماعان بوزداقتاردىڭ ءتىزىمى مەن تىل ەڭبەككەرلەرىنە ارنالعان ارنايى تاقتا ورنالاسقان. بۇگىندە وڭىردەگى پاتريوتتىق ءىس-شارالار, اسكەري شەرۋلەر, سالتاناتتى قابىلداۋلار وسى جەردە وتەدى.
سونىمەن قاتار وبلىستىڭ جانىبەك, بوكەي ورداسى اۋداندارىندا جاۋ بومباسىنا ۇشىراعان سۋ مۇنارالارى, باۋىرلاستار زيراتتارى تاريحي ەسكەرتكىشتەر تىزىمىنە ەنگىزىلدى. ەكى اۋداندا دا «قاھارمان اۋدان» بەلگىسى ورناتىلدى.
باتىس قازاقستان وبلىسى
