توزىمسىزدىككە, ناسىلدىك كەمسىتۋشىلىككە قارسى كۇرەس

– دىندەر جانە سەنىم بوستاندىعى ءۇشىن كۇرەس كەشە استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ەقىۇ-نىڭ توزىمدىلىك پەن كەمسىتۋشىلىككە قارسىلىق تاقىرىبى بويىنشا جوعارى دەڭگەيدەگى كونفەرەنتسياسى اياسىندا ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى ءتور­اعا­سى­نىڭ توزىمدىلىك ماسەلەسى جونىندەگى 3 جەكە وكىلىنىڭ قاتىسۋىمەن باس­پا­سوز كونفەرەنتسياسى ءوتتى. ولار – ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى ءتور­اعا­سى­نىڭ توزىمسىزدىككە جانە مۇسىلمانداردى كەمسىتۋشىلىككە قارسى كۇرەس جونىندەگى جەكە وكىلى ءادىل احمەتوۆ, انتيسەميتيزمگە قارسى كۇرەس ءجو­نىندەگى جەكە وكىلى ەندريۋ بەيكەر جانە اتالعان ۇيىمنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسىنىڭ ناسىلدىك الالاۋشىلىققا, كسەنوفوبياعا جانە كەم­سى­تۋ­شى­لىك­كە, ونىڭ ىشىندە حريستيان جانە وزگە دە ءدىني سەنىم وكىلدەرىنە قاتىستى توزىمسىزدىك پەن كەمسىتۋشىلىككە قارسى كۇرەس جونىندەگى جەكە وكىلى ماريو ماۋرو. باسقوسۋ كەزىندە وعان قاتىسۋ­شى­لار بۇل كونفەرەنتسيانىڭ قا­زاقستاننىڭ بەدەلدى ۇيىم ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋىنە بايلانىستى ۇيىمداستىرىلعان اۋقىمدى شارا ەكەندىگىن, سول سەبەپتى مۇنداي شا­رالار بۇدان دا ايرىقشا ماڭىزعا يە باستامالارعا سەپ بولاتىندى­عىن اتاپ ءوتتى. سونداي شارالاردىڭ ءبىرى – بيىلعى جىلدىڭ شىلدە ايىن­دا الماتى قالاسىندا وتەتىن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كە­ڭەسى. وندا بيىلعى جىلى استانادا وتكىزىلەتىن ەقىۇ-نىڭ سامميتىنە دايىندىق ماسەلەلەرى قارالىپ, جان-جاقتى ساراپقا تۇسپەك. ءباسپاسوز كونفەرەن­تسياسى كە­زىن­دە بۇۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى ءتور­اعا­سىنىڭ توزىمسىزدىككە جانە مۇ­سىلمانداردى كەمسىتۋگە قارسى كۇرەس جونىندەگى جەكە وكىلى, سەنات دەپۋتاتى ءادىل احمەتوۆ ەقىۇ-نىڭ توزىمدىلىك پەن كەمسىتۋشىلىككە قار­سىلىق تاقىرىبى بويىنشا جوعارى دەڭگەيدەگى كونفەرەن­تسيا­سىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا قا­زاق­ستان پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ­تىڭ ۇستىمىزدەگى جىلى ەقىۇ سام­ميتىن استانادا ءوت­كى­زۋ­دىڭ ماڭىز­دى­لىعىن ەرەكشە اتاپ ءوت­كەنىن تىلگە تيەك ەتتى. “بۇل بە­دەل­دى ۇيىمنىڭ ءسامميتى ەڭ سوڭعى رەت 1999 جىلى ىستامبۇلدا ۇيىمداس­تى­رىلعان بولا­تىن. سول ۋاقىتتان بەرى شەشىلۋى كەزەك كۇتتىرمەيتىن وزەكتى ماسەلەلەر قوردالانىپ قال­دى. ماسەلەن, اۋعانستان جانە قىر­عىزستانداعى جاعدايلار. مەن ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەيا­سى­نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسىنىڭ جەكە وكىلى رەتىندە بيىل قىرعىز­ستان­دا 3 رەت بولدىم. مەنىڭ كوز جەت­كىزگەنىم – بۇل ەلدە­گى جاعداي ءالى دە تۇراقسىز كۇيدە تۇر. ۋاقىت كۇت­تىر­مەي شەشەتىن ءما­سە­لەلەر جەتكى­لىك­­­تى. سول سەبەپتى بۇل ەلدىڭ بۇگىنگى ۇكىمەتىنە ءوز حال­قى­نىڭ سەنىمىنەن شىعۋى ءۇشىن كوپ تەر توگۋگە تۋرا كەلەدى”, دەدى ءا.اح­مەتوۆ. ول سونداي-اق كونفەرەن­تسيا­دا ءسوز العان ازا­ماتتاردىڭ بار­لىعى دەرلىك اتالعان ءسامميتتىڭ ءوتۋىن قۇپ كورىپ, قولداۋ تانىت­قاندارىن جەتكىزدى. سەنات دەپۋتاتى ءوز كەزە­گىن­دە ەۋروپاداعى مۇسىل­مانداردىڭ جاي-كۇيىنە قاتىستى ءبىراز قۇندى ءمالى­مەت­تەردى ورتاعا سالدى. ونىڭ اي­تۋىنشا, بۇگىندە ەۋروپاداعى مۇ­سىل­مانداردىڭ سانى 38 ملن.-عا جەتكەن. جىل سايىن ەۋروپا ەلدە­رىنە 1 ملن. شاماسىندا مۇسىلمان­دار كەلەدى ەكەن. ال 50 جىلدان كەيىن مۇسىل­مان­دار ەۋرو­پا­نىڭ 20 پايىزعا جۋىعىن قۇراي­تىن كورى­نەدى. “سول سەبەپتى, كوپ مادەنيەتتى قوعامعا ازىرگە بالاما جوق. مۇن­داي قوعام بارلىق جەردە بار. ءما­سە­لەن, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 46 ءدىني كونفەس­سيا بار. 130-عا تارتا ەتنوس وكىلدە­رى ءبىر شاڭىراق اس­تىن­دا ءومىر سۇرۋدە. بۇل وتە نازىك ءما­سە­لە. سوندىقتان وعان اسا ساقتىقپەن قاراۋىمىز قاجەت. بۇل رەتتە باق-تىڭ ءرولى ايرىقشا”, دەدى ءا.احمەتوۆ. ال ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسىنىڭ انتيسەميتيزمگە قار­سى كۇرەس جونىندەگى جەكە وكىلى ەن­دريۋ بەيكەر ءوز كەزەگىندە بۇل كون­فەرەنتسيانىڭ ەقىۇ-نىڭ دامۋ ساتىسىنىڭ ءبىر كورىنىسى دەگەن ويىن جەتكىزدى. “بۇل ۇيىم 2003 جىلدان باس­تاپ قانا انتيسەميتيزم, ءتوزىم­سىز­دىك, كسەنوفوبيا, مۇسىلمانداردى كەم­سى­تۋشىلىككە قارسى ماسەلەلەردى ءوز نازارىندا ۇستاپ كەلەدى. العا­شىن­دا بۇل ماسەلەلەر فورۋم اياسىندا تال­قىلانىپ كەلدى. قازىر بۇل ديا­لوگقا 56 مەملەكەت ۇكىمەتى قاتىسىپ وتىر. ولاردىڭ ارقاي­سىنىڭ ءوز مىندەتى, ءوز جاۋاپ­كەر­شىلىگى بار. كوپتەگەن باسقوسۋ­لارداعى باياندا­ما­لاردان اڭعار­عانىمىز, ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر ۇكىمەتتەرى وسى ءمىن­دەتتەردى اتقارۋداعى جاۋاپ­كەر­شىلىكتەرىن ءالى دە تولىق سەزىنبەي وتىر. ۇكىمەت وسى مىندەتتەردىڭ ورىن­دالۋىن دا قاداعالاپ وتىرۋى قاجەت. بۇل ماسەلە جال­پى­عا ورتاق ستراتەگيانى, باعدار­لا­مانى قاجەت ەتەدى”, دەدى ە.بەيكەر. ءباسپاسوز كونفەرەن­تسياسى با­رى­سىندا ءسوز تىزگىنىن ال­عان ماريو ماۋرو الەمگە الاڭداۋ­شى­لىق تۋعى­زىپ وتىرعان مۇنداي كولەڭ­كە­لى ءما­سەلەلەر ەجەلدەن كەلە جات­قا­نىمەن, بۇگىندە ولار جاڭا زامانعا ساي ءتۇرلى سيپاتتا, ءتۇرلى قالىپتا كورىنىس تابا باستاعانىن اتاپ ءوتتى. “ال بۇل الەم­نىڭ ءار قيى­رىنداعى ءتۇرلى قوعامنىڭ بەيبىت­شىلىكتە, تۇسىنىستىكتە تىرشىلىك ەتۋى­نە كەدەرگى كەلتىرۋدە”, دەدى م.ماۋ­رو. “ەقىۇ ءوڭى­رىندەگى كەز كەلگەن فورماداعى كەم­سىتۋشىلىك پەن توزىمسىزدىككە قاسقايا قارسى تۇرۋىمىز قاجەت. سەبەبى, ناسىلدىك الالاۋشىلىققا, ءتوزىم­سىزدىككە, كەمسىتۋشىلىككە قارسى كۇرەس – ول ەڭ الدىمەن دىندەر بوستاندىعى مەن سەنىم بوستاندىعى ءۇشىن كۇرەس”, دەدى ماريو ماۋرو ءوز سوزىندە. باسقوسۋ سوڭىندا وعان قاتى­سۋ­شىلار شەتەلدىك جانە وتاندىق جۋر­ناليستەردىڭ بىرقاتار ساۋال­دارى­نا جاۋاپ بەردى. ءلايلا ەدىلقىزى.