ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىر ماگيستراتۋرادا 39 172, دوكتورانتۋرادا 7 633 ادام ءبىلىم الىپ جاتىر. ال ولاردىڭ قاتارىنا قوسىلا الماي جۇرگەندەر قانشاما. سەبەپ – بىرەۋ: اعىلشىن ءتىلى دەڭگەيىنەن اسا الماۋ.
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور راقىمجان تۇرىسبەك بۇل تالاپتى قايتا قاراۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى:
«اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ – زامان تالابى. الايدا ىزدەنىس ىزىندە جۇرگەن كەي جاستاردىڭ اياعىنا تۇساۋ بولىپ وتىرعانى دا جاسىرىن ەمەس. كوز الدىمىزدا ءتورت جىل بويى جۇيەلى ەڭبەك ەتىپ, زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ تاقىرىبىنا تەرەڭ بويلاپ, رەسپۋبليكالىق ءتىپتى حالىقارالىق جيناقتارعا ماقالاسىن جولداعان ستۋدەنت اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرمەۋى سەبەبىنەن وقۋىنىڭ كەلەسى بەلەسىنە شىعا الماي جاتادى. بۇرىن ماگيستراتۋراعا قابىلدايتىن كەزدە وقىتۋشىلار ءبىلىم الۋشىمەن سويلەسىپ, تانىم كوكجيەگىن ءتۇسىنىپ, ءبىلىم دەڭگەيىن باعامداي قوياتىن. كوزىندە وتى, كوكىرەگىندە ءبىلىمى بار جاس بىردەن اڭعارىلادى. بۇل جۇيەدە تانىستىق-تامىرلاستىق اراگىدىك كەزدەسكەنىمەن, مۇنىڭ دا جاقسى تۇستارى كوپ-تۇعىن. قازىر ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرانىڭ پارتاسىندا ءوز سالاسىنان ماردىمدى ەشتەڭە بىلمەسە دە, اعىلشىنشا سايراپ تۇراتىن بالالار وتىراتىن بولدى», دەيدى عالىم.
وسى جاعدايدى باستان وتكەرىپ جۇرگەن جالعاس ەسىمدى جاس ادەبيەتشى ءۇش جىلدان بەرى ماگيستراتۋراعا تۇسە الماي ءجۇر.
«تەستىلەۋ باللىن ءوز سالامنان جوعارى دەڭگەيدە الىپ جۇرسەم دە, اعىلشىن تىلىنەن شەكتىك مەجەدەن اسۋ مۇڭ بولىپ تۇر. ءسويتىپ مەن دە كوپ قاتارلاستارىم سەكىلدى ءتىل ۇيرەتەتىن كۋرسقا جازىلدىم. قوسىمشا جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. ويتكەنى كۋرستاردىڭ باعاسى ارزان ەمەس», دەيدى ول.
ءيا, اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتەتىن مامانداردىڭ تاسى ورگە دومالاپ تۇر. ماسەلەن, Edustream وقىتۋ ورتالىعى ماگيستراتۋراعا دايىندايمىز دەپ رەسمي پاراقشاسىنا جارناما ورنالاستىرعان. ايتۋىنشا, ۇيرەنەم دەگەن ادامدى ا2 دەڭگەيىنەن ۆ1 دەڭگەيىنە جەتكىزىپ بەرەدى. بۇكىل وقىتۋ كۋرسى 75 اكادەميالىق ساعاتتان تۇرادى. اقشاعا اينالدىرساق بۇل – 120 000 تەڭگە.
اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ پىكىرىنشە, تەحنولوگيا دامىعان زاماندا عالىمدار ماقالاسىن جي كومەگىمەن-اق ساپالى اۋدارىپ, شەت ەل عالىمدارىمەن يىق تىرەستىرە الادى.
«بۇل جاعدايدا IELTS-ءتىڭ 5.0 نە 6.5 باللى ماسەلەنى شەشپەيدى. ەڭ قيىنى – قازاق ادەبيەتى, ەتنوگرافيا سياقتى سالالارعا تۇسپەك بولعان جاستاردىڭ جولى وسى تالاپپەن بوگەلىپ تۇر», دەيدى دەپۋتات. ونىڭ ايتۋىنشا, وقىتۋ ءتىلى قازاق نە ورىس تىلىندە جۇرگىزىلەتىن باعدارلامالاردا اعىلشىن تىلىنەن ەمتيحاندى ءتۇسۋ كەزىندە ەمەس, وقۋ سوڭىندا تاپسىرۋ قاراستىرىلۋى كەرەك. سوندا عانا ناقتى ناتيجە كورىنەدى. سونىمەن قاتار, Scopus تالاپتارى, زەرتتەۋ ۇسىنىسى (research proposal), سارالانعان تالاپتار سياقتى باستامالار دا كۇن تارتىبىنە شىعۋى ءتيىس.
الايدا دەپۋتاتتىڭ بۇل پىكىرىنە كەلىسە قويمايتىن جاندار دا بار. ماسەلەن, بيوتەحنولوگيا سالاسىنىڭ ماگيسترانتى ايبار تولەۋباي «شەگىرتكەدەن قورىقساڭ, ەگىن ەكپە» دەگەن ۇستانىمدى العا تارتادى:
«اعىلشىندى بىلمەيمىن ەكەن دەپ قول قۋسىرىپ وتىرا بەرمەۋ كەرەك. ءبارىبىر الدان شىعادى. IELTS تاپسىرۋ ماعان دا وڭاي جۇمىس بولعان جوق. بىراق قازىر اعىلشىن ءتىلىنىڭ ارقاسىندا شەتەلدىك عالىمدارمەن تەرەزەمىز تەڭ جۇمىس ىستەي الامىن. كوپتەگەن ماتەريال تەك اعىلشىن تىلىندە. ەگەر ونى تۇسىنبەسەڭ, عىلىمنان شەتتەپ قالاسىڭ. بۇعان قوسا, ءوز زەرتتەۋىڭدى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە الەمگە ۇسىنا المايسىڭ».
ءيا, قوعامنىڭ ەندىگى ويى ەكىۇداي. ءبىرى اعىلشىندى مۇمكىندىك دەپ تۇسىنسە, ءبىرى اۋرەشىلىك دەپ سانايدى. «عىلىم دا, ونەر دە, مال دا – ورىستا تۇر» دەپ اباي ايتپاقشى, دۇنيەنىڭ كىلتى – اعىلشىن دەپ بىلەتىن جاندار كوپ. الايدا وعان جۇمساعان ۋاقىتتى عالىمدار زەرتتەۋ نىسانىنا ارناسا بۇدان دا ۇلكەن ناتيجەگە قول جەتكىزەر ەدىك دەگەن تاراپتىڭ دا پىكىرى ءۋاجدى. نە دە بولسا عىلىمدى تۇرالتپاي, العا جىلجىتاتىن جان-جاقتى سارالانعان, يكەمدى ەرەجە كەرەك-اق.
