توزعان اۋىلدى كوركەيتكەن كاسىپكەر

اۋىلدى اگروقالاشىققا اينالدىرماق

كاسىپكەر باس-اياعى التى جىلدىڭ ىشىن­دە توزىعى جەتىپ, جابىلىپ قالايىن دەپ تۇرعان ءبىر اۋىلدى قايتا تۇلەتىپ, ابات مە­كەنگە اينالدىردى. قوستانايدان 40 شاقىرىم قاشىقتا جاتقان جۋكوۆ اۋىلىنىڭ ادامدارى بۇگىندە مال ۇستا­مايدى, وت جاقپايدى. ويتكەنى تۇراقتى جۇمىسى, لايىقتى جالاقىسى بار. ۇيىنە گاز-سۋى كىرىپ تۇر. اۋىلدىڭ ءىشى-سىرتى تاپ-تۇيناقتاي, اسفالت كوشەلەردىڭ ءبارى تاپ-تازا. مەدپۋنكت, مەكتەپ, اۋىل كلۋبى, امبەباپ دۇكەنى جۇمىس ىستەپ تۇر. ءبىرىنشى مامىردا جاڭا بالاباقشا ىسكە قوسىلادى.

ىسكەر ازامات كەزىندە تۇرمىسى جۇدەپ, تىرشىلىگى توقىراپ قالعان شاعىن اۋىلدى تاياۋ جىلدارى ينفراقۇرىلىمى مەن تۇرمىس دەڭگەيى قالادان كەم تۇسپەيتىن زاماناۋي اگروقالاشىققا اينالدىرماق.

ۆالەري يۆانوۆيچ باسقاراتىن سەرىك­تەستىك 6 مىڭعا جۋىق القاپقا ەگىن ەگەدى. مۇنىڭ سىرتىندا, جۋكوۆ اۋىلىندا وڭىر­دەگى 300-گە جۋىق دۇكەنگە برويلەر ەتىن جەتكىزىپ وتىرعان قۇس فابريكاسى جۇمىس ىستەپ تۇر. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءبىرازى شارۋاشىلىقتا, ءبىرازى قۇس فابريكاسىندا جۇمىس ىستەيدى. كاسىپكەر وسى اۋىلعا كوشىپ كەلىپ, مادەنيەت پەن الەۋمەتتىك سالادا جۇمىس ىستەپ جاتقان تۇرعىندارعا دا جاڭا ءۇي سالىپ بەرىپ جاتىر.

ادەتتە, ەگىن ەگىپ وتىرعان شارۋا قوجا­لىقتارىنىڭ دەنى كوكتەمگى ەگىن ناۋقانى مەن كۇزگى وراقتا عانا جۇمىسشى جالداپ, جىلىنا ەكى رەت ماۋسىمدىق جالاقى تولەۋمەن عانا شەكتەلەدى. ال «ايان-وزات» اۋىل تۇرعىندارىن جىل ون ەكى اي بويى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. سەرىك­تەستىك جۇمىسشىلارىنىڭ جالاقىسى جوعارى ءارى تۇراقتى. ءار جۇمىسشىعا مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ, زەينەتاقى قورى ءتارىزدى الەۋمەتتىك كەپىلدىك تۇرلەرىنىڭ جارناسى تولىق تولەنەدى.

– جۋكوۆ اۋىلىندا قۇس فابريكاسى ىسكە قوسىلعان سوڭ, ەت باعىتىنداعى قۇس ەتى ءوندىرىسىن قولداۋ ءتۇرى رەتىندە مەملەكەت بىزگە تاعى 369 گەكتار جەر ءبولىپ بەردى. ول كەزدە, شىنىن ايتقاندا, اۋىل وتە ايانىشتى جاعدايدا ەدى. 32-اق وقۋشىسى قالعان جەرگىلىكتى مەكتەپ كەلەسى جىلى جابىلاتىن بولىپ جاتقان. جۇرتتىڭ كوبى كوشىپ, اۋىل ورتالىعىن قوقىس ۇيىندىلەرى باسىپ كەتىپتى. جارتىلاي قيراپ, قاڭىراپ قالعان ءۇي كوپ. قىسقاسى, اۋىل جابىلۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان. تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسىپ كورىپ ەدىم, كوبى مەكتەپتىڭ, اۋىلدىڭ جابىلعانىن قالامايدى. سول جەردە مەن «كوپ بولىپ اۋىلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرەيىك. مەكتەپتى ساقتاپ قالايىق. قارجىنى مەن تابايىن, سىزدەر يگى ىسكە بارىنشا اتسالىسىڭىزدار» دەگەندى ايتتىم. جۇرت قولدادى. وسىلايشا, وسىدان التى جىل بۇرىن «جۋكوۆ ەلدى مەكەنىن قايتا جاڭعىرتۋ» باعدارلاماسىن قۇردىق. ەڭ الدىمەن, اۋىلدىڭ ءىشى-سىرتىن تاۋ بولىپ ءۇيىلىپ قالعان قوقىستان تازارتىپ, جارتىلاي قيراعان ەسكى ۇيلەردىڭ ورنىنا جاڭا ءۇي سالدىق. وزگە وڭىرلەردى ارا­لاپ, كوپبالالى وتباسىلاردى ءبىزدىڭ اۋىل­عا قونىس اۋدارۋعا ۇگىتتەدىك. جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇردىق. جۋكوۆتىڭ تۇرعىندارى بۇعان دەيىن باسقا بولاتىن, ورتاق ىسكە قىرى جوق, بىردەڭە ايتساڭ, كەرى تارتىپ تۇراتىن. قازىر مۇلدە باسقاشا. اۋىل ادامدارىمەن كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسسەم, جانىم جادىراپ قالادى. قاي ىسكە بولسا دا بەلسەندى. اۋىل اجارلانىپ, كەلبەتى مۇلدە وزگەردى. تۇرعىندار, بالالار اۋداندىق, وبلىستىق دەڭگەيدە وتەتىن مادەني ءىس-شارا­لاردا الدىڭعى قاتاردان كورىنىپ, سپورت جارىستارىندا توپ جارىپ ءجۇر. وسىنىڭ ءبارى ادامعا ەرەكشە كۇش-قۋات بەرەدى. ەرىكسىز ءارى قاراي نە ىستەسەك ەكەن دەگەن ويعا جەتەلەيدى, – دەيدى ۆالەري يۆانوۆيچ.

كوپەتنوستى اۋىلدىڭ بالالارى قازاق مەكتەبىندە وقيدى

كەيىنگى جىلدارى ەڭسە تىكتەپ, اجارى كىرە باستاعان شاعىن ەلدى مەكەنگە سىرتتان 12 كوپبالالى وتباسى كوشىپ كەلگەن. سەرىكتەستىك قونىس اۋدارۋشىلارعا ارناپ ءوز قارجىسىنا 120 شارشى مەترلىك 16 جاڭا ءۇي سالىپ قويدى. بۇل ءۇيدىڭ ءبارى گازبەن جىليدى, سۋى كىرىپ تۇر, جيھازى دايىن, اۋلاسى كەڭ. جايلى ءۇيدىڭ بىرىندە قاپ­شاعايدان قونىس اۋدارعان كوپبالالى فايز­راحمانوۆتار وتباسى تۇرىپ جاتىر. ەرلى-زايىپتى ءالفيز بەن مايا بەس بالا تار­بيەلەپ وتىر. ءالفيز اۋىل كلۋبىندا مۋزى­كا اسپاپتارىندا وينايدى, مايا – ءانشى. كىشكەنتاي ەميل قازاق سىنىبىنا بارىپ ءجۇر.

– جۋكوۆ اۋىلىن قايتا جاڭعىرتۋ تۋرالى باعدارلاما بار ەكەنىن قۇربىمنان ەستىپ, جوبانى ۇيلەستىرۋشى ءاسيا يۋسۋپو­ۆاعا حابارلاستىم. ول كىسى كاسىپكەر ۆالە­ري ءيۆانوۆيچتىڭ اۋىلدى دامىتۋعا قوماق­تى قارجى سالىپ جاتقانىن ايتىپ, كوشىپ بارساق, كوپبالالى وتباسى رەتىندە تەگىن ءۇي, الەۋمەتتىك كومەك, تۇراقتى جۇ­مىس بەرىلەتىنىن ايتتى. تاۋەكەلگە بەل بايلاپ كوشىپ كەلدىك. بۇعان ەش وكىنبەيمىز. قاپشاعايدا پاتەر جالداپ تۇردىق. ال بۇل جەرگە كەلگەن سوڭ بىردەن كەڭ سارايداي ۇلكەن ۇيگە كىردىك. ءبىز شارۋاشىلىققا قاتىسى جوق ادامدارمىز, اۋىل كلۋبىندا قىزمەت ەتەمىز. سوعان قاراماستان, ءۇي بەرىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرىپ, ونىڭ سىر­تىندا, بالالارىما ۇنەمى قارجىلاي قولد­اۋ كورسەتىپ وتىرعان سەرىكتەستىك باس­شىس­ىنا العىسىمىز شەكسىز, – دەيدى ءالفيز.

ءدال وسىنداي جايلى ءۇيدىڭ بىرىنە شالعاي جانگەلدين اۋدانىنان قونىس اۋدارعان جاقسىباەۆ وتباسى كىرگەن. باۋىرجان مەن سالتانات ءتورت بالا تار­بيەلەپ وتىر. كوپبالالى وتباسىلار كوشىپ كەلگەلى اۋىل مەكتەبىنىڭ دە جاعدايى تۇزەلگەن. وسىدان التى جىل بۇرىن جابىلۋدىڭ الدىندا تۇرعان مەكتەپتە قازىر 70-تەن اسا بالا ءبىلىم الىپ جاتىر.

جۋكوۆ اۋىلىندا ون شاقتى ۇلتتىڭ وكىلى تۇرادى. الايدا تۇرعىندار كەيىنگى ءۇش جىلدان بەرى بالالارىن تەك قازاق سىنىبىنا بەرىپ جاتىر. بۇل دا – ۆالەري ءيۆانوۆيچتىڭ ىقپالىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان شارۋا.

– ەندى ءبارىمىز ءبىر ەلدە, ءبىر شاڭىراق­تىڭ استىندا تۇرىپ جاتىرمىز عوي. كونستي­تۋتسيامىزدا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى قازاق ءتىلى دەپ اپ-انىق جازۋلى تۇر. ءوزىن-ءوزى قۇرمەتتەيتىن ادام ءوزى تۇرىپ جاتقان ەلدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن ءبىلۋى كەرەك. بۇل – ەڭ الدىمەن, سول ازاماتتىڭ وزىنە كەرەك ءتىل. ءبىز ءتىل ۇيرەنەتىن جاستان ءوتىپ كەتتىك. بىراق قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاق قازاق ءتىلىن ءبىلىپ ءوسۋى كەرەك. مۇنى اۋىل تۇرعىندارىنا دا ءتۇسىندىرىپ ايتتىم. ءبارى قولدادى. قازىر اۋىل مەكتەبىنىڭ ءبىرىنشى, ەكىنشى, ءۇشىنشى سىنىپتارى تەك قازاق تىلىندە ءبىلىم الادى. 6-7 جىلدان كەيىن مەكتەپ تولىقتاي مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ كەرەك, – دەيدى كاسىپكەر.

اۋىل اتاۋىن «بىرلىك» دەپ وزگەرتكىسى كەلەدى

اۋىل تۇرعىندارى ۆالەري يۆانوۆيچ باس بولىپ بىرىگىپ قول جيناپ, قۇزىرلى ورىندارعا جۋكوۆ اتاۋىن بىرلىك دەپ وزگەرتۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرىپتى. بىراق جەر-سۋ اتاۋلارىن وزگەرتۋگە موراتوري جاريالانعاندىقتان, بۇل ماسەلە قازىرشە شەشىلمەي تۇر. موراتوري ماڭگى تۇرا بەرمەس, كەلەشەكتەن ءۇمىت كوپ, ءوزىمىز تۇرىپ جاتقان ەلدى مەكەننىڭ اتى زاتىنا ساي بولعانى جاقسى. ءبىزدىڭ تالاپ-تىلەگىمىز ورىندالاتىن كۇن دە الىس ەمەس سياقتى دەيدى جەرگىلىكتى تۇرعىندار.

قازىر جۋكوۆ اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى اپتاسىنا ەكى رەت جاپپاي سەنبىلىككە شى­عادى. تازالىق كۇنى تۇرعىندار الدىمەن اۋىل كلۋبىنا جينالىپ, ءوز مىن­دەت­تەرىن اتقارۋعا كىرىسەدى.

– اۋىل كلۋبىنىڭ ورنىنا بۇرىن ءۇيىلىپ قوقسىق جاتاتىن. وسى جۇمىستاردىڭ ءبارى – اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اتسالىسۋىمەن اتقارىلعان شارۋا. ءوزىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جۇمىسشىلارىمىز بار, اۋىل­دىڭ تازالىعىن كۇن سايىن قاداعالاپ, كوشەلەردى سىپىرىپ, گۇلزارلاردى كۇتەدى. قازىر اعاش كوشەتتەرى مەن گۇل وتىرعىزىپ جاتىرمىز. بىلتىر 3 500 تال ەكتىك. ءبارىن ۆالەري يۆانوۆيچ ءوز قارجىسىنا ساتىپ الادى. بيىل 4 مىڭ كوشەت ەگۋدى  جوسپارلاپ قويدىق. الداعى ءبىر-ەكى كۇن ىشىندە
1 مىڭ الما, ورىك, المۇرت اعاشى كەلەدى دەپ كۇتىپ وتىرمىز, – دەيدى جۋكوۆ اۋىلىنىڭ توراعاسى الەكساندرا روگوجينا.

كەزىندە جۇدەپ, جۇتىلىپ كەتۋگە شاق قالعان جۋكوۆ اۋىلىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن مۇلدە باسقا ارناعا بۇرىپ, التى جىلدىڭ ىشىندە بەرەكە-بىرلىگى جاراسقان الدىڭعى قاتارلى ەلدى مەكەنگە اينالدىرعان ەلشىل ازاماتتىڭ ىسكەرلىگى – كوپكە ونەگە. بىرلىگى مەن تىرلىگى جاراسقان جۋكوۆ اۋىلىندا بيىل مال بورداقىلاۋ الاڭى, ونىڭ جانىنان سويۋ تسەحى اشىلماق. جاڭا نىسان ىسكە قوسىلسا, تاعى 130-عا جۋىق ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسادى.

قوستاناي وبلىسى