فوتو: اشىق دەرەككوزدەن
دەپۋتات وڭىرلەرگە ساپارى بارىسىندا قۋاتتىلىعى جونىنەن ەلىمىزدە الدىڭعى قاتاردا تۇرعان الماتىداعى «Green Recycle» قوقىس وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسقانىن ايتتى. جىلىنا 550 مىڭ توننا قوقىس قابىلدايتىن كاسىپورىندا قوقىستىڭ 20%-ى عانا وڭدەلىپ, 80%-ى جەرگە كومىلەدى.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە, ەلىمىزدە 2 973 قاتتى تۇرمىستىق قالدىق پوليگونى بار, الايدا ولاردىڭ تەك 20,4%-ى عانا سانيتارلىق جانە ەكولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس كەلەدى. جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 4,5 ملن توننا قوقىس جينالسا, ونىڭ تەك 22%-ى عانا سۇرىپتالىپ, وڭدەلەدى. قالعان قالدىقتار قورشاعان ورتانى لاستاپ جاتىر.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ماسەلەنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاۋى – ەكولوگيالىق كودەكستە بەلگىلەنگەن وندىرۋشىلەر مەن يمپورتتاۋشىلاردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرىن (وكم/روپ) ورىنداۋعا قاتىستى ناقتى جۇيەنىڭ جوقتىعىنان, سونىڭ ىشىندە «جاسىل دامۋ» اقتسيونەرلىك قوعامىنىڭ «وپەراتور» رەتىندە ءتيىمدى جۇمىس ىستەي الماۋىنان تۋىنداپ وتىر.
«ەكولوگيالىق كودەكستىڭ تالاپتارىنا سايكەس, وكم وپەراتورى قالدىقتاردى جيناۋ, سۇرىپتاۋ, وڭدەۋ جانە ۋتيليزاتسيالاۋ شىعىندارىن تولىق وتەۋى ءتيىس. الايدا, 2024 جىلى «جاسىل دامۋ» ۇيىمى جوسپارلانعان 7,5 ملرد تەڭگەنىڭ ورنىنا نەبارى 4,6 ملن تەڭگەگە عانا تولەم جاساعان. وسى سەكىلدى زاڭناما نورمالارىنىڭ ورىندالماۋى تۇرمىستىق قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىنداعى بيزنەستىڭ توقىراۋىنا, ەلدەگى قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ جانە قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ جاپپاي جابىلۋىنا, پوليگوندارعا تۇسەتىن قالدىق كولەمىنىڭ ارتۋىنا الىپ كەلدى», دەدى ول.
قازاقستاننىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ» تۇجىرىمداماسىنا ساي, 2030 جىلعا قاراي قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ دەڭگەيى 40%-عا جەتۋى ءتيىس. الايدا قازىرگى كورسەتكىشتەر – بۇل ماقساتقا جەتۋدىڭ قيىن بولاتىنىن كورسەتىپ وتىر. ويتكەنى, بۇرىن وكم وپەراتورى 300-دەن استام قالدىق جيناۋشى كاسىپورىنمەن جۇمىس ىستەگەن بولسا, قازىرگى تاڭدا «جاسىل دامۋ» تەك 32 كاسىپورىنمەن جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, كورشىلەس وزبەكستان مەملەكەتى بۇل سالادا ناقتى ناتيجەلەرگە جەتىپ, قايتا وڭدەۋ ۇلەسىن 31,6%-عا جەتكىزىپ, فرانتسيامەن بىرگە 30–31-ورىنداردى ءبولىسىپ وتىر. قازاقستان 3,8%-بەن 179 ەلدىڭ ىشىندە 175-ورىندا. بىزدەن وزىپ كەتكەن مەملەكەتتەر قاتارىندا نەپال, كامەرۋن, موزامبيك سەكىلدى ەلدەر بار. بۇل سالادا كورسەتكىشتەردى جاقسارتۋ ءۇشىن ناقتى مىندەتتەمەلەر كەرەك.
ەلىمىزدە وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدىڭ 2 ءتاسىلى قالىپتاسقان. ءبىرىنشىسى, وندىرۋشىلەردىڭ مەنشىكتى جۇيەسى جانە ەكىنشىسى, وندىرۋشىلەردىڭ وپەراتورعا ۋتيل تولەمىن تولەۋى.
«قازىرگى كۇنى, ءبىرىنشى ءتاسىل بويىنشا وندىرۋشىلەر قالدىقتاردىڭ 30%-ىن قايتا وڭدەيدى. الايدا, مينيسترلىك ونى 40%-عا كوتەرۋدى جوسپارلاپ وتىر. بىراق, ەشبىر تالداۋ جۇرگىزىلمەگەن جانە دالەلدەمەلەر جوق. بۇل رەتتە, قالدىقتاردىڭ تۇرىنە قاراي 20, 30, 40 پايىز مىندەتتەمەلەرى بولۋ كەرەك دەپ سانايمىز.
ەكىنشى تاسىلگە كەلەر بولساق, ايتىپ وتكەنىمىزدەي 2030 جىلعا قاراي قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ جانە كادەگە جاراتۋ بويىنشا ماقساتتى كورسەتكىش 40%-عا كوتەرىلەدى, ەگەر وڭدەگەن قالدىق بۇل كورسەتكىشكە جەتپەسە نەگە وندىرۋشىلەر مەن يمپورتتاۋشىلار تاۋاردىڭ 100% كولەمىنە ۋتيليزاتسيالىق تولەم تولەۋگە مىندەتتى؟ سول تۇسىنىكسىز», دەدى دەپۋتات.
ونىڭ پايىمداۋىنشا, كەيدە ەلىمىزدە قالىپتى جاعدايعا اينالعان زاڭىز قوقىس ۇيىندىلەرىنىڭ پايدا بولۋى دا – وسىنداي كەمشىلىگى كوپ جۇيەنىڭ سالدارى سەكىلدى.
«ماسەلەن, 2024 جىلى استانا قالاسىندا 414 ستيحيالىق قوقىس تاستاۋ ورىندارى انىقتالىپ, 270 مىڭ توننادان استام قوقىس شىعارىلعان. اتالعان ءىس-شارالارعا قالالىق بيۋدجەتتەن جىل سايىن 400 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنگەن. بۇل ءبىر عانا ءوڭىردىڭ ەسەبى, سوندا ەل كولەمىندە جىل سايىن قانشا قاراجات بولىنەدى, بۇعان نەگە جول بەرىلىپ وتىر الدە قولدان جاسالىپ وتىرعان بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋدىڭ ءتاسىلى مە؟ دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. وتكەن جىلى ەلىمىزدە 4 886 زاڭسىز قوقىس ۇيىندىلەرىنىڭ 4 423-ءى جويىلعان. بىراق, قالاي جويىلدى, قوقىستار قايدا كەتتى, قانشا قاراجات جۇمسالدى دەگەن سۇراققا جاۋاپ جوق», دەدى ول.
دەپۋتات بۇل سالادا ءدال وسىنداي جاۋابى جوق سۇراقتار كوپ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«باستى سۇراق قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىندا ۇكىمەت قانداي ستراتەگيالىق باعىت ۇستانادى؟ ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ۇستانىپ وتىرعان قوقىس جاعۋ باعىتىن با, الدە قالدىقتاردى بولەك جيناۋ مەن قايتا وڭدەۋ مە؟ وسى سەكىلدى وزگە دە قوردالانعان سۇراقتار مەن ۇسىنىستار جازباشا تولىق نۇسقادا قوسا بەرىلەتىن بولادى», دەدى ن.تاۋ.
