عۇلامالاردىڭ ءىزى قالعان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە ءبىلىم الىپ, ەڭبەك جولىن باستادى. ت.كاكىشەۆ, س.ورداليەۆ, ا.قىراۋباەۆا, ءا.بيسەباەۆ, ج.دادەباەۆ, ق.الپىسباەۆ, ت.ب. ءوز ۇستازدارىمەن قاناتتاسا ءجۇرىپ, عىلىمعا قادام باستى. اكادەميك ز.قابدولوۆقا شاكىرت بولدى. ۇلى ۇستازدىڭ بەكزات بولمىسىنان ۇلگى الدى. زەرەك شاكىرتىنىڭ قابىلەتىن بايقاعان ۇستاز وعان قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ مۇراسىن زەرتتەۋدى ۇسىندى. مىنە, تاقىرىبىن بەكىتكەن سول كۇننەن بەرى باۋىرجان جۇرگەنوۆتى جان-تانىمەن زەرتتەپ كەلەدى. ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسىندە «تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ ادەبي-پۋبليتسيستيكالىق مۇراسى» اتتى تاقىرىپتا ديسسەرتاتسيا قورعادى.
ول – عىلىمي دارەجەگە يە بولعاننان كەيىن قالامى سۋىپ قالعانداردىڭ قاتارىنان ەمەس. قاي قىزمەتتە جۇرسە دە ءوز تاقىرىبىمەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ, بىرگە تىنىستاپ كەلەدى. ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە. سيرەك قولجازبالار مەن مۇراعات قۇجاتتارىنداعى قۇندى دەرەكتەردى جۇيەلەپ, تالماي ىزدەندى. «تەمىر ناركوم» اتانعان تۇلعاعا قاتىستى تاريح قاتپارىندا جاتقان دەرەكتەردى ىزدەپ تاجىكستان, رەسەي, وزبەكستاننىڭ مۇراعاتتارىندا دا كوز مايىن تاۋىسىپ وتىرعانى بار. بۇل ءىسساپارلارىنان ولجالى ورالىپ, بۇرىن-سوڭدى كوپشىلىككە بەيمالىم بولىپ كەلگەن دەرەكتەردى, سيرەك فوتوسۋرەتتەردى عىلىمي اينالىمعا ءتۇسىردى. وسى ءبىر جانكەشتىلىكپەن جاساعان ەڭبەگى زايا كەتپەي, ۇلت كادەسىنە جارادى.
باۋىرجان ءسابيت ۇلىنىڭ بۇل سالاداعى زەرتتەۋلەرىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ت.جۇرگەنوۆتىڭ ۇلتتىق يدەولوگيانى قالىپتاستىرۋداعى وراسان زور ۇلەسىن ونىڭ ساياسي-قايراتكەرلىك قىزمەتىمەن ءبىرتۇتاس, ءوزارا ساباقتاستىقتا قاراستىرۋىندا. ونىڭ جازۋ ءستيلى دە ەرەكشە, ايتار ويىن عىلىمي تەرميندەرمەن تۇمشالاپ تاستامايدى, كەز كەلگەن وقىرمانعا تۇسىنىكتى. جۇرگەنوۆتىڭ ۇلتتىق ونەردى دامىتۋعا قوسقان ەڭبەگىن ناقتى دەرەكتەرمەن ايشىقتاي كورسەتكەن زەرتتەۋشىنىڭ ىزدەنىستەرى تاريح تۇكپىرىنەن جارىق ىزدەگەن ىزدەنۋشىلەرگە باعدار بولدى. ۇلى تۇلعانىڭ قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى مۋزىكالىق مۇرالارىن ناسيحاتتاۋداعى ەڭبەگىن, وسى سالاداعى قابىلداعان شەشىمدەرىن سول ۋاقىتتىڭ تىنىسىمەن تارازىلاعان باۋىرجاننىڭ پايىم-تۇيىندەرى جۇرگەنوۆتىڭ ۇلتتىق كادرلار قالىپتاستىرۋداعى ساياسي ءرولىن ايقىنداي تۇسەدى.
حالىق وقۋ-اعارتۋ كوميسسارىنىڭ تەاتر جانە كينو ونەرىن دامىتۋداعى ءرولى دە باۋىرجان ءسابيت ۇلىنىڭ زەرتتەۋلەرىندە كورىنىس تاپتى. زەرتتەۋشى ت.جۇرگەنوۆتىڭ قازاق اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتىپ, م.اۋەزوۆ, ع.مۇسىرەپوۆ, ب.مايلين سىندى ۇلى قالامگەرلەر شىعارمالارىنىڭ ساحنالانۋىنا جول اشقانىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارعان. تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ 1934 جىلى ماسكەۋدە وتكەن قازاق ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە قازاق ونەرىن ۇلكەن ساحناعا الىپ شىعۋى دا – تۇتاس ۇلتتىق كودتىڭ جاڭعىرتقان ساياسي ستراتەگيالىق قادام بولعانى دا ونىڭ ەڭبەكتەرىندە تياناقتى زەردەلەنگەن.
باۋىرجان تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ 7 كىتابىن, كوپتەگەن ەڭبەگىن تاۋىپ, عىلىمي اينالىمعا قوستى. ۇلتتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى تۋرالى تۇسىرىلگەن 2 دەرەكتى فيلمگە كەڭەسشى بولىپ, باعدار بەردى.
قازاق رۋحانياتىندا وشپەس ءىز قالدىرعان, مادەني-اعارتۋشىلىق مايداننىڭ تەمىرقازىعى بولعان نار تۇلعانىڭ 125 جىلدىعى قارساڭىندا «ناركوم تەمىربەك جۇرگەنوۆ» اتتى جيناعى جارىققا شىقتى. بەرەرى كوپ بۇل ەڭبەكتە تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ ۇلت بولاشاعىن باعدارلاپ جازعان عىلىمي-پۋبليتسيستيكالىق ماقالالارى مەن وچەركتەرى, ءار جىلدارداعى ەڭبەكتەرىنەن ۇزىندىلەر بەرىلگەن. عالىم ءار ماقالانىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىردەگى ماڭىزىنا ءمان بەرىپ, تىڭ تۇجىرىم جاسادى. ۇلت مادەنيەتى مەن ونەرىنە سۇبەلى ۇلەس قوسقان ت.جۇرگەنوۆ تۋرالى دەرەكتەردى دە ىقتيارمەن جيناپ, سارالادى. وسىلايشا, جۇرگەنوۆتانۋ عىلىمىنىڭ نەگىزىن قالاعان العاشقى عالىمداردىڭ بىرىنە اينالدى.
باۋىرجان ءسابيت ۇلى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-الەۋمەتتىك دامۋىنا دا زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ءبىر ەرەكشەلىگى, ول قاي جەردە ەڭبەك ەتسە دە, قانداي قىزمەتتە جۇرسە دە عىلىمنان, ءوز تاقىرىبىنان, عىلىمعا ادالدىعىنان, جۇرەگىنە جاقىن تاقىرىبىنان اينىعان جوق. الماتى قالاسى ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى, بوستاندىق اۋدانى اكىمىنىڭ اپپارات باسشىسى قىزمەتتەرىن اتقارىپ جۇرگەن شاعىندا دا, وعان تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ تۇعىرلى ويلارى تەمىرقازىق بولدى. كەيىن ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى-ءباسپاسوز حاتشىسى رەتىندە ابىروي بيىگىنەن تۇسكەن جوق. س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءباسپاسوز ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وقۋ-تاربيە جۇمىستارى جونىندەگى پرورەكتور, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندە باس ساراپشى قىزمەتتەرىن اتقارعان شاعىندا دا ءوزى زەرتتەگەن ۇلت زيالىلارىنىڭ رۋحاني اماناتىنا ادالدىعىنان اينىمادى. كەيىنگى جىلدارى ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىندە دوتسەنت, «ورلەۋ» پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ينستيتۋتىندا كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىندا دەپارتامەنت ديرەكتورى قىزمەتىن دە ابىرويمەن اتقاردى.
ول قانداي ورتادا, قىزمەتتىڭ قاي سالاسىندا جۇرسە دە ت.جۇرگەنوۆتىڭ مۇراسىن ەل جادىندا جاڭعىرتۋدى ومىرلىك مۇراتىنا اينالدىردى. «جۇرگەنوۆتانۋ» ءپانىنىڭ باعدارلاماسىن, وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەنىن جاساپ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلۋىنا مۇرىندىق بولدى. ءباسپاساوز بەتتەرىندە جاريالاناتىن عىلىمي-پۋبليتسيستيكالىق ماقالالارى دا وقىرمانعا وي سالاتىن تاعىلىمدى تۋىندىلار. تەمىربەكتەي تەكتى تۇلعاعا قاتىستى قاي ءىس-شارانىڭ دا ۇيىمداستىرۋشىسى رەتىندە باۋىرجان ءسابيت ۇلىنىڭ ءجۇرۋى – ونىڭ ۇلت تاريحىنا دەگەن شىنايى جاناشىرلىعىن ايقىن اڭعارتسا كەرەك.
باۋىرجان ءسابيت ۇلى يمانعاليەۆتىڭ ءومىرى – سانالى عۇمىرىن عىلىم مەن بىلىمگە ارناعان, ءار شاكىرتىنىڭ جۇرەگىندە ءىز قالدىرعان شىنايى ۇستازدىقتىڭ ۇلگىسى. قازىرگى تاڭدا ءوزى تۇلەپ ۇشقان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ عىلىمي-يننوۆاتسيالىق جانە حالىقارالىق بايلانىستار جونىندەگى دەكان ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارادى. ءوزى دە ۇستازدار وتباسىندا تاربيەلەنىپ, قاسيەتتى سىر توپىراعىنان رۋحاني ءنار العان باۋىرجان يمانعاليەۆتىڭ ءار ساباعىن ستۋدەنتتەر قاۋىمى اسىعا كۇتەدى.
باۋىرجان يمانعاليەۆ – قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, رەسپۋبليكالىق «ۇزدىك ۇستاز» كونكۋرسىنىڭ جەڭىمپازى. قىزىلوردا وبلىسى جالاعاش اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. بۇل – عالىمنىڭ, ازاماتتىڭ كوپ جىل كوز مايىن تاۋىسقان قاجىرلى ەڭبەگىنە بەرىلگەن لايىقتى ماراپات. قوعام بەلسەندىسى رەتىندە ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارى قاۋىمداستىعىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا توراعاسى بولىپ سايلاندى.
تاجىريبەلى ۇستاز, بەلگىلى عالىم, جالىندى جاستىق شاقتىڭ قىزىعىن بىرگە كەشكەن ارىپتەس دوس باۋىرجان يمانعاليەۆ تۋرالى جۇرەكجاردى ءسوزدى وسىلاي ساباقتادىق. ومىرلىك ۇستانىمىمەن اعا بۋىننىڭ اماناتىن جەتكىزىپ, جاس ۇرپاققا جان ازىعىن بەرىپ كەلە جاتقان جانى جايساڭ ازاماتقا ۇلت رۋحانياتى, ۇرپاق تاربيەسى جولىندا اتقارار ىستەرىڭ باياندى بولسىن دەيمىز.
سامال دارىباي ۇلى,
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
