تەلەكوپىر بارىسىندا قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنىڭ اكىمدەرى پرەزيدەنتكە ەلىمىزدىڭ جەدەلدەتىلگەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ بەس جىلدىق باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان جوبالاردىڭ ىسكە قوسىلۋى تۋرالى حابارلادى. جامبىل وبلىسىنداعى مىڭارال تسەمەنت زاۋىتى ءوندىرىسىنىڭ ىسكە قوسىلۋ ءراسىمى ءوتتى. بالقاش جەس قۇرىلىسى باستالدى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى باۋتينو ايلاعىندا كەمە جوندەۋ زاۋىتىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. “اقتوبەرەنتگەن” اق “دجەنەرال ەلەكتريك” كومپانياسىمەن بىرلەسىپ شىعارعان العاشقى قازاقستاندىق كومپيۋتەرلىك توموگراف كورسەتىلدى.
تەلەكوپىر بارىسىندا جالپى قۇنى 381 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 72 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى. 68 نىسان – جاڭا ءوندىرىس ورنى.
وڭىرلەرمەن ينتەراكتيۆتىك بايلانىستى قورىتىندىلاي كەلە, پرەزيدەنت قازاقستاندىقتار ەلىمىزدى جاڭعىرتۋدىڭ وراسان باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 2020 جىلعا قاراي ەكونوميكا 150 پايىزعا ارتادى. ونەركاسىپتەگى ەڭبەك ونىمدىلىگى 1,8 ەسە ۇلعايادى, ال اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەكى ەسەگە دەيىن ارتادى.
– بۇل ءبىزدىڭ تەك تابيعي رەسۋرستارعا سەنىپ قالماي, بالامالى ەكونوميكانى, جاڭا يندۋستريانى قۇرىپ وتىرعانىمىزدى بىلدىرەدى. قازاقستان ەشۋاقىتتا ءوز تاريحىندا الدىنا مۇنداي مىندەتتەر قويىپ كورگەن جوق جانە ەشۋاقىتتا ونى ىسكە اسىرا العان جوق. سوندىقتان مەن قازاقستاننىڭ باسشىلىعى اتىنان وبلىستاردىڭ, قالالار مەن اۋدانداردىڭ بارلىق اكىمدەرىن, بارلىق ەڭبەكشىلەردى, ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قۇرامدى, قۇرىلىسشىلاردى وسى مىندەتتىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ بارلىق اۋماعى – قۇرىلىس الاڭى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. الەمدە داعدارىس سالدارىنان كاسىپورىندار توقتاپ, بانكروتقا ۇشىراپ, ادامدار جۇمىسسىز قالىپ جاتقاندا, قازاقستان زاماناۋي ءوندىرىس ورىندارىن ىسكە قوسىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– مىنە, ءبىزدىڭ تاڭداعان ستراتەگيامىز وسىنداي, – دەپ قاداپ ايتتى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى جاڭا جوبالاردىڭ جۇزەگە اسقانىن قاداعالاپ وتىراتىنىن جانە بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىن جىلىنا ەكى رەت تىڭدايتىندىعىن جەتكىزدى.
– مەن بارلىق قازاقستاندىقتاردى, اسىرەسە جاستاردى, قازاقستاندى جاڭا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ەكونوميكالىق مەملەكەتكە اينالدىرۋ جولىنداعى وراسان مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدا كۇش-جىگەرلەرىن جۇمىلدىرۋعا شاقىرامىن. بۇل قازاقستاننىڭ الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋى ءۇشىن قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسقان تەلەكوپىر كەزىندە “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ وبلىستارداعى مەنشىكتى تىلشىلەرى ىسكە قوسىلعان نىسانداردا بولىپ, تىكەلەي بايلانىس شارالارىن ءوز كوزدەرىمەن كورگەن ەدى. سوعان وراي ولار تەلەكوپىردى گازەت بەتىندە جالعاستىرىپ وتىر.
الماتى قالاسىنان – قورعانبەك امانجول:
كەشە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بولعان تەلەكوپىر بارىسىندا الماتىدا ء“BىRUNىFARM” كومپانياسىنىڭ گەمودياليز ەرىتىندىلەرىن ءوندىرۋ جونىندەگى جاڭا زاۋىتى اشىلدى. ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قالا اكىمى احمەتجان ەسىموۆ قاتىستى.
اكىمنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, بۇل كاسىپورىن جاڭا زاۋىتتار مەن كومپانيالار بارعان سايىن كوپتەپ اشىلىپ, وتاندىق نارىقتا تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتقان الماتىنىڭ جەدەل دامۋى جونىندەگى جارقىن مىسال. وسى رەتتە گەمودياليزدىڭ قۇراما ەرىتىندىلەرىن ءوندىرۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ورتا ازيادا العاش رەت قولعا الىنىپ وتىر. جوبانىڭ جالپى قۇنى 370 ميلليون تەڭگە شاماسىندا. جارتى جىل ىشىندە سالىنىپ بىتكەن كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن 15 قىزمەتكەر قامتاماسىز ەتۋدە.
جوبا تولىقتاي جەرگىلىكتى ءونىمدەرگە سۇيەنگەن. ءوندىرىس تەحنولوگياسى سۋدى تازالاۋدىڭ كۇردەلى قۇرىلىمىن وتكەرىپ, ونى قاجەتتى ينگرەديەنتتەرمەن بايىتادى. دايىن ءونىم قۇيىلعان سىيىمدىلىقتار ەلدىڭ “جاساندى وكپە” اپپاراتى قويىلعان بارلىق ەمحانالارىنا جونەلتىلەتىن بولادى. كۇردەلى حيميالىق تەحنولوگيا جولىمەن الىناتىن ومىرلىك ماڭىزدى پرەپارات وتاندىق فارمرىنوكتىڭ قاجەتىن تۇگەلدەي وتەمەك. مۇندا جىل سايىن 600 مىڭ كومپلەكتى نەمەسە التى ميلليون ليتر ەرىتىندى وندىرىلەتىن بولادى.
ەلباسى حالايىقتى قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى زاۋىتتىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتادى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل زاۋىت ەلىمىزدىڭ فارماتسەۆتيكا سالاسىنىڭ زاماناۋي دامۋىنىڭ العاشقى قارلىعاشى.
باتىس قازاقستان وبلىسىنان – تەمىر قۇسايىن:
نوۆەنكي اۋىلىنىڭ ماڭايى بۇگىن قىزۋ قيمىل مەن قاربالاسقا تولى. ادامداردىڭ جارقىن جۇزدەرى مەن شالت تا ەركىن قيمىلدارى الدەبىر جاقسىلىق پەن قۋانىشتىڭ حابارىنان بەلگى بەرگەندەي. ءيا, بۇگىن مۇندا گازتۋربينالى ەلەكتر ستانساسىنىڭ العاشقى بلوگى ىسكە قوسىلماق. بۇل رەسپۋبليكالىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى بولاتىن.
مىنە, وسى نىساننىڭ ىسكە قوسىلۋ ءراسىمى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن “قۋاتتى قازاقستاندى بىرىگىپ قۇرامىز!” اتتى جالپىحالىقتىق تەلەكوپىردەن كورسەتىلمەك. اۋىل تۇسىنداعى قىزۋ دا قاربالاس قيمىلداردىڭ سىرى وسىندا بولىپ شىقتى.
ستانسانىڭ اۋلاسىندا كەڭ فورماتتى ۇلكەن تەلەديدار قويىلىپتى. وسى ارقىلى ءوز كەزەگى كەلگەندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن تىكەلەي تەلەجەلى بايلانىسىنا شىقتى. ول مەملەكەت باسشىسىنا وڭىردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءىرى جوبالار جونىندە ايتا كەلىپ, جاڭا الەمدىك وزىق تەحنولوگياعا سايكەس سالىنعان ستانسانى تانىستىردى.
– بۇگىن قۋاتى ەلۋ ءتورت مەگاۆاتتى قۇرايتىن گازتۋربينالى ەلەكتر ستانساسىنىڭ ءبىرىنشى بلوگى ءوز جۇمىسىن باستايدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 10,3 ميلليارد تەڭگە. مۇنداعى قازاقستاندىق ۇلەس الپىس پايىزدى قۇرايدى. سونداي-اق ءسىزدىڭ 2005 جىلدىڭ مامىر ايىندا بەرگەن تاپسىرماڭىزعا سايكەس وڭىردەگى ەڭ ءىرى الەۋمەتتىك جوبا – “قاراشىعاناق – ورال” گاز قۇبىرى دا ىسكە قوسىلماق. بۇگىندە وبلىستا جالپى سوماسى 271,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 49 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, – دەپ ءتىل قاتتى وبلىس باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا.
اقجايىق وڭىرىندە ىسكە اسىپ جاتقان مۇنداي ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جاي-كۇيىنەن حابارى بار ەكەنىن جەتكىزگەن ەلباسى وبلىس اكىمىنىڭ ەڭبەگىنە وڭ باعا بەردى. ءارى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنا سۇبەلى ۇلەستەرىن قوسىپ جۇرگەن بارشا باتىسقازاقستاندىقتارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
ىسكە قوسىلعان وندىرىستىك نىساندا 45 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلماق. ولاردىڭ دەنى ورال قالاسى مەن زەلەنوۆ اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى. مۇندا جۇمىسقا قابىلدانعان مامانداردىڭ ءبارى دە ارنايى ازىرلىكتەن وتكەن. بۇل ءۇردىس ولاردىڭ شەتەلدىك قوندىرعىلاردى تەز مەڭگەرىپ كەتۋىنە العىشارت قالاماق.
نوۆەنكي اۋىلىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن ستانسا قۇرىلىسىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ كەزىندە پايدا بولاتىن جىلۋ تەككە ىسىراپ بولمايدى. ول وبلىس ورتالىعىندا جاڭادان بوي تۇزەپ كەلە جاتقان سەگىزىنشى جانە توعىزىنشى شاعىن اۋدانداردى جىلۋمەن قامتۋعا جۇمسالماق. ياعني مۇنىڭ ءوزى قالدىقسىز ءوندىرىس جولعا قويىلادى دەگەن ءسوز. ەڭ باستىسى رەسپۋبليكا ەنەرگيا جۇيەسىنەن وقشاۋ جاتقان اقجايىق ءوڭىرى بۇدان بىلاي رەسەيگە تاۋەلدى بولماي, ءوز قاجەتتەرىن وزدەرى وتەمەك.
گازتۋربينالى ەلەكتر ستانساسىن سالتاناتتى جاعدايدا ىسكە قوسقان مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ساۋات مىڭباەۆ مۇنداي ماڭىزدى نىساننىڭ اشىلۋى حالىقتى ارزان ەلەكتر جانە جىلۋ قۋاتىمەن, ساپالى قىزمەت تۇرىمەن جانە تۇراقتى جالاقىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ مالىمدەدى. بۇدان سوڭ سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى فەدور سكوبيچكين وسى يگىلىكتى ءىستىڭ باسى-قاسىندا بولعانداردىڭ بارىنە باتىسقازاقستاندىقتار اتىنان العىس ايتتى.
سونداي-اق كەشە ورال وڭىرىندە ىسكە اسقان ءىرى الەۋمەتتىك جوباعا سايكەس سىرىم جانە قاراتوبە اۋداندارىنىڭ ورتالىعىنا گاز قۇبىرى جەتكىزىلدى. ال بۇگىن وبلىستا ميا تامىرلارىن وڭدەيتىن زاۋىت پەن ء“جۇز مەكتەپ, ءجۇز اۋرۋحانا” باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 120 ورىندىق اۋرۋحانانىڭ اشىلۋ ءراسىمى وتكىزىلمەك.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان – ءومىر ەسقالي:
بيىل سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق كارتا بويىنشا 27,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ 13 جوباسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن بولسا, ونىڭ 6-ۋى العاشقى جارتى جىلدىقتىڭ ەنشىسىندە. ولاردىڭ ىشىنەن “قۋاتتى قازاقستاندى بىرگە قۇرامىز!” اتتى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆپەن وتكەن جالپىحالىقتىق تەلەكوپىرگە “زيكستو” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ جاڭا ءونىمى – استىق تاسيتىن ۆاگوننىڭ ءتاجىريبەلىك ۇلگىسى ۇسىنىلىپ, تانىستىرىلدى. اق وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ جۇك ۆاگوندارىن قۇراستىرۋدى قولعا الىپ, سودان بەرى 600-گە جۋىق ءونىمدى ءوز تۇتىنۋشىلارىنا ءجونەلتتى. ۆاگوننىڭ جۇك كونتەينەرلەرىن تاسيتىن جارتىلاي, بيداي مەن تسەمەنت تاسۋعا ارنالعان جابىق تۇرلەرى يگەرىلدى. وسىلايشا وتاندىق ونىمدەر شىعارۋدا ساپالىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەن اق “وندىرىستىك ماقساتتاعى ەڭ ۇزدىك تاۋارلار” اتالىمىندا جەڭىمپاز اتانىپ, ءبىرىنشى دارەجەلى ديپلوممەن ماراپاتتالدى. مەملەكەت باسشىسى قىزىلجار وڭىرىندە بولعان جۇمىس ساپارى كەزىندە زاۋىتقا ارنايى كەلىپ, يگى باستامانى قولداعان بولاتىن.
وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ جوبالاردىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىندە, ماشينە جاساۋ ونەركاسىبىندە, مەتاللۋرگيادا, قۇرىلىس يندۋسترياسى مەن قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىسىندە جۇزەگە اسىپ جاتقانىن, 1700-دەن استام ادامنىڭ جۇمىسپەن تۇراقتى قامتىلاتىنىن, جىل اياعىنا دەيىن 9 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ پايدالانۋعا بەرىلەتىنىن باياندادى. استىق تاسيتىن ۆاگوننىڭ جاڭا ۇلگىسى ءونىمنىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتىن ارتتىرۋمەن قاتار, شەتەلدىكتەردىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا دەگەن باتىل قادام بولىپ تابىلادى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
“زيكستو” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باس ديرەكتورى يگور كوروۆين وتاندىق ونىمدەردىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋ جونىندەگى ەلباسى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋىن ايتىپ بەردى. “قازاقستان تەمىر جولى” جانە ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق قوردىڭ قولداۋىمەن ىسكە اسقان ۇشقىر جوبانىڭ قۇنى – 247,5 ميلليون تەڭگە. جىلىنا 1000 ۆاگون شىعارۋ جوسپارلانعان. ءونىم تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى جاعىنان رەسەي, بەلارۋس, ۋكراينامەن تايتالاسا الادى. 2015 جىلعا زاۋىت جىل سايىن 1500-گە دەيىن ۆاگون قۇراستىرۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. بۇگىندە جارتىلاي جۇك ۆاگونىن شىعارۋمەن 400-دەي ادام اينالىسادى. ولاردىڭ تورتتەن ءبىرى قۇراستىرۋ تسەحتارىندا ەڭبەك ەتەدى.
تىكەلەي تەلەكوپىردە, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى گەننادي زەنچەنكو ءسوز الىپ, ەلباسىنا ماشينە جاساۋ سالاسىن وركەندەتۋدەگى شىنايى قامقورلىعىنا العىس ءبىلدىردى. بىلتىر قازاقستان رەكوردتى استىق جيناعانىمەن, تاسىمالداۋ ىسىندە ولقىلىقتاردىڭ ورىن العانى راس. ەندى مۇنداي كەمشىلىكتەرگە جول بەرىلمەيتىنىنە سەنىمدىمىز. پەتروپاۆل قالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان كاسىپورىن جارقىن باستامالاردىڭ باستاۋىنا اينالارى ءسوزسىز, دەدى ايگىلى اگرارشى.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ءسولتۇستىكقازاقستاندىقتارعا ەڭبەكتە تابىس, جۇمىستا ساتتىلىك تىلەدى.
جامبىل وبلىسىنان – كوسەمالى ساتتىباي ۇلى:
ەلىمىزدەگى سەرپىندى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جامبىل وبلىسىندا 19 ينۆەستيتسيالىق جوبا ءجۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ 9-ى بيىل ەل يگىلىگىنە پايدالانۋعا بەرىلمەك.
مويىنقۇم اۋدانىنداعى مىڭارال تسەمەنت زاۋىتى سول تەگەۋرىندى توعىزدىڭ ءبىرى. ول وبلىس ورتالىعىنان شالعاي ورنالاسقانىمەن, حالىقارالىق اۆتوكولىك جانە تەمىر جولدىڭ بويىندا جاتىر. استانا مەن قاراعاندى قالاسى دا قاشىق ەمەس. الماتى سياقتى ۇلكەن مەگاپوليس ءتيىپ تۇر دەسە دە بولادى. ايگىلى بالقاش كولى زاۋىتتىڭ تاپ ىرگەسىندە.
دەمەك, بۇل جوبانىڭ بولاشاعى زور. جوبا ىسكە اسىرىلعان تۇستا جىلىنا 500 مىڭ توننادان اسا تسەمەنت وندىرىلەتىن بولادى دەپ كۇتىلۋدە. جوبانىڭ قۇنى 8 ميلليارد 250 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. زاۋىت تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەن كەزدە مۇندا 300-دەن استام ادام جۇمىسقا تارتىلادى. بيۋدجەتكە تۇسەتىن قارجىنىڭ كولەمى 75 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى.
ءىس باسىنداعى ماماندار بۇگىندە بۇل تسەمەنت زاۋىتىندا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ دەنى اتقارىلدى دەپ وتىر. ونىڭ ىشىندە قۇرىلىسى تولىق اياقتالعان ءۇش قاباتتى زەرتحانا بار. سونداي-اق ءونىمدى كەپتىرەتىن كامەرالار مەن پەشتەر سالىندى. تەحنولوگيالىق جەلى قۇراستىرىلىپ, تەمىر جول تۇيىعىنىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنۋدا. سونىمەن بىرگە زاۋىتقا دەيىن 2,5 شاقىرىم سۋ قۇبىرى تارتىلىپ, ءتورت ناسوس بەكەتى قالپىنا كەلتىرىلدى.
ءبىز مۇندا تەلەكوپىر بولاردان ءبىراز بۇرىن كەلگەنبىز. سوندىقتان تسەمەنت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتقان ماماندار مەن قۇرىلىسشىلاردىڭ جاعدايىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك تۋدى. قوناق ءۇي, جاتاقحانا, اسحانا, كەڭسە – ءبارى دە ويداعىداي جابدىقتالعان. ىستىق جانە سۋىق سۋ, سالقىنداتقىش بار. اسىرەسە, قۇرىلىسشىلاردى تاماقتاندىرۋدى ءوز مويىندارىنا العان كومپانيانىڭ ادال ىسىنە مۇنداعى ءاربىر ادام ريزا. ويتكەنى داستارقاندارىندا تاماقتىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار ءارى مول جانە ءدامدى. اسحانا جۇمىسىنا جەرگىلىكتى جەردىڭ قىز-كەلىنشەكتەرىنىڭ تارتىلۋى دا كوڭىل قۋانتتى.
تەلەكوپىر ارقىلى ەلباسىمەن كەزدەسۋ كەزىندە زاۋىت جۇمىسشىلارى قولدارىنا “قۋاتتى قازاقستاندى بىرگە كوركەيتەمىز!”, “2020 – جاڭا يندۋستريالاندىرۋ!”, “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” – تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ” جانە “ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ – تابىس كىلتى” دەگەن سياقتى ۇراندار مەن جالاۋشالار ۇستاپ تۇردى. ولاردىڭ جۇزدەرىندەگى قۋانىشتان ەلدەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ساياساتتىڭ دۇرىس جۇرگىزىلۋى ارقاسىندا وزدەرىنىڭ ەڭبەكتەرى جانعانىن بىلۋگە بولعانداي.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وبلىستاعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جاي-جاپسارى تۋرالى جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ ايتىپ بەردى.
– بيىل ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا توعىز ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلادى. ولاردىڭ جالپى قۇنى – 62 ميلليارد تەڭگە. ءتورت مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. جوبالار مەتاللۋرگيا, جەڭىل ونەركاسىپ, مۇناي وڭدەۋ جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋ سالاسىندا قولعا الىنىپ وتىر. ونىڭ ەكەۋى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ىسكە قوسىلادى. بۇگىن ءبىز سىزگە مىڭارال تسەمەنت زاۋىتىن كورسەتىپ تۇرمىز. بۇل بيىلعى ەڭ ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا. ءسىز ەكى جىل بۇرىن فرانتسيادا بولعان ساپارىڭىزدا “ۆيكات” كومپانياسىن قازاقستانعا شاقىردىڭىز. ولار قازاقستانعا كەلىپ, حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسىمەن جانە جەرگىلىكتى ينۆەستورلارمەن بىرىگىپ وسى زاۋىتتى سالۋدا.
زاۋىتتىڭ قۋاتى – جىلىنا ءبىر ميلليون ەكى ءجۇز مىڭ توننا تسەمەنت شىعارۋعا جەتەدى. ءۇش ءجۇز ەلۋ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. تسەمەنت “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” جولى جانە بالقاش ەلەكتر ستانساسى قۇرىلىستارىنا پايدالانىلاتىن بولادى. بۇگىننەن باستاپ تەحنولوگيالىق كەشەندى سىناقتان وتكىزەمىز. ال ەكى ايدان كەيىن زاۋىت ءونىم شىعارا باستايتىن بولادى, – دەدى وبلىس اكىمى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بالقاش ەلەكتر ستانساسى قۇرىلىسى تۋرالى ويىن ايتقاندا, ونى سالۋعا قاجەتتى تسەمەنتتى جاقىن جەردەن, ياعني جامبىل وبلىسىنداعى مىڭارال تسەمەنت زاۋىتىنان تاسىمالداۋعا بولاتىنىن ەسكەرتىپ ءوتتى. بۇعان مىڭارالدىق تسەمەنت زاۋىتىنىڭ جۇمىسشىلارى قۋانىپ قالدى. ويتكەنى, تسەمەنت بىزدە تەك وسكەمەندە وندىرىلەدى. باسقالارى يمپورت – قىتاي, رەسەي جانە الىس شەت ەلدەردەن تاسىمالدانادى.
ءوندىرىس ىسكە قوسىلعان كەزدە تسەمەنتتىڭ ساپاسىن قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋ كوزدەلۋدە. مۇنى وبلىس اكىمىنىڭ ءوزى قاداعالاپ وتىرماقشى. ءويتكەنى, ساپالى ونىمگە دەگەن سۇرانىس قاي كەزدە دە جوعارى بولادى.
الماتى وبلىسىنان – كۇمىسجان بايجان:
قازىرگى كەزدە جەتىسۋلىقتار ءار كۇندى ەڭبەكتەگى ەرەن جەتىستىكتەرىمەن اتاپ ءوتىپ, ناقتى ىستەردىڭ تياناعىن كەلتىرىپ, جاڭاشىلدىق تانىتۋدا.
ەنەرگيالىق ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋگە قاتىستى سەرپىندى جوبالاردىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەرىنە بايلانىستى جۇمىستار ودان ءارى ورىستەتىلىپ, كەشە قاراتال وزەنىنىڭ اعىسىن بوگەۋ ارقىلى سالىنعان ءتورتىنشى شاعىن سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ تۇساۋى تىكەلەي تەلەكوپىر كەزىندە كەسىلدى. بيىلعى جارتىجىلدىققا ويلاستىرىلعان التى جوباعا بولىنگەن 8,4 ملرد. تەڭگە تولىق يگەرىلىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىس كەستەسى ساقتالعانى وسىنىڭ دالەلى.
تالدىقورعان مەن تەكەلى قالالارىنىڭ وڭتۇستىگىنەن سالىنعان نىسان جانىنا جينالعاندار “قۋاتتى قازاقستان ءۇشىن!”, “بىرلىگىمىز جاراسقان!”, ء“بىز ارقاشان ەلباسىمەن بىرگەمىز!” دەگەن ۇراندارمەن مەرەكە مەرەيىن تاسىتتى. قاراتالدىڭ ۇرىمتال تۇسىن بوگەۋ ارقىلى “اسپمك-519” كومپانيالار توبى جىل سايىن ءبىر شاعىن سۋ ەلەكتر ستانساسىن ىسكە قوسسا, بۇگىنگى نىساننىڭ جۇمىسىن ەلباسى تەلەكوپىر ارقىلى تاماشالادى. وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ 2016 جىلعا دەيىن وڭىردە قۋاتتىلىعى 326 مۆت بولاتىن 28 شاعىن سۋ ەلەكتر ستانسالارىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانعانىن, سونىڭ تاعى ءبىرى بۇگىن ەل يگىلىگىنە اينالعانىن جەتكىزدى.
بۇدان كەيىن “اسپمك-519” كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ۆ.سىچەۆ الداعى جىلدارى وسىنداي بىرنەشە شاعىن سۋ ەلەكتر ستانسالارى ىسكە قوسىلاتىنىن, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا وزىندىك ۇلەستەرىن قوساتىندىقتارىن جەتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭىردە اتقارىلعان جۇمىستارعا ءوز باعاسىن بەردى. ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ قولدانىستاعى اكتيۆتەرىن جەتىلدىرۋ مەن قايتا قۇرۋ, جاڭا قۋات كوزدەرىن ىسكە قوسۋ, ەلەكتر تاسىمالداۋدىڭ قوسىمشا جەلىلەرىنىڭ جۇيەسى, بالامالى جاڭا قۋات كوزدەرىن ەنگىزۋ مەن دامىتۋ ءتارىزدى اسا ماڭىزدى جوبالار وسىلايشا ومىرگە بەرىك ەنىپ كەلەدى.
ەسكەلدى اۋدانىنىڭ اۋماعىندا ىسكە قوسىلعان قاراتال №4 سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى وتكەن جىلى باستالىپ, ءوڭىردىڭ ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا وسىلايشا جول اشتى. باعدارلاما قۇرىلىسىنا 968.8 ملن. تەڭگە قارجى جۇمسالىپ, قۇرىلىس جۇمىستارىنا 60 ادام تارتىلىپتى. ستانسا قۇرىلىسىن “اسپمك-519” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى ءوز ەسەبىنەن جۇرگىزىپ, بەلگىلەنگەن مەرزىمدە تياناعىن كەلتىرگەنى دە جاقسى ءىستىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى. اتالعان نىسان 3,5 مۆت قۋات ءوندىرىپ, ءوز جۇمىسىن وسىلايشا باستاپ كەتتى.
اتىراۋ وبلىسىنان – جولداسبەك شوپەعۇل:
بۇرىن ونەركاسىبىمەن تانىلعان اتىراۋ ەندى مەديتسينا سالاسىندا قولدانىلاتىن ءبىر رەتتىك شپريتستەر شىعارۋمەن اتى شىقپاق. وتكەن جىلى اتىراۋدا وسىنداي ءونىم شىعاراتىن زاۋىتتىڭ تەحنولوگياسىن قۇراستىرۋ باستالعان بولاتىن. ونى ىسكە اسىرعان “براندو” جشس ديرەكتورى داۋلەت دوساليەۆتىڭ تۇسىندىرگەنىندەي, زاۋىتتىڭ جىلدىق قۋاتى 250 ميلليون دانا شپريتس شىعارۋعا نەگىزدەلگەن. سۇرانىس كوبەيگەن سايىن ونىڭ كولەمىن ەكى ەسەگە دەيىن ارتتىرۋعا بولادى ەكەن. ەلباسىمەن تىكەلەي جەلىدە ىسكە قوسىلعان 72 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قاتارىندا اتالعان زاۋىت تا تولىققاندى جۇمىس جاساي باستادى.
– ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى كەزەڭدە سان ءتۇرلى ونىمدەر شىعارىپ جاتىر. ءبىر رەتتىك شپريتس ءوندىرۋ جوباسى اتىراۋدا العاش رەت قولعا الىنىپ وتىر. بۇل اتىراۋداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ءبىرى, – دەدى وبلىس اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ ەلباسىنا اتالعان زاۋىتتىڭ ءونىم ءوندىرۋ ۇدەرىسى تۋرالى بايانداپ.
ەلباسىنا تىكەلەي جەلى ارقىلى ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن جاڭا زاۋىتتىڭ ديرەكتورى داۋلەت دوساليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قۇنى – 6 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. بۇل وتاندىق ينۆەستوردىڭ قارجىسى. زاۋىتقا ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن قاجەتتى شيكىزاتتار كورەيا, بەلگيا, رەسەي ەلدەرىنەن اكەلىنەدى. شيكىزات العاشقى ساتىدا ارنايى اپپاراتپەن وڭدەلەدى. سونان سوڭ شپريتستەردىڭ قالىبى جاسالىپ, باسقا دا بولىكتەرى دايىندالادى. زاۋىتتا جۇمىس جاسايتىن 25 مامان مەديتسينالىق شپريتس ءوندىرۋدىڭ بارلىق ۇدەرىسىن قاتاڭ باقىلايدى. ارنايى جابدىقتار ارقىلى شىعىپ جاتقان شپريتستەر قالىپتارىن ماماندار ميكروسكوپپەن تەكسەرىپ, جارامدىلىعىنا كوز جەتكىزىپ بارىپ جيناقتاۋ تسەحىنا جىبەرەدى. سوڭىنان 3, 5, 10, 20 گرامدىق شپريتستەردىڭ بارلىق بولشەگى قۇراستىرىلىپ, زالالسىزداندىرۋ ماشينەسىندە 10 ساعاتقا دەيىن ساقتالادى. ماماندار ءشپريتستى وسىنداي زالالسىزداندىرۋدان سوڭ عانا پايدالانۋعا بولاتىنىن ايتادى. ءونىم ءوندىرۋ ۇدەرىسى تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان.
– زاۋىتتىڭ بارلىق قوندىرعىلارى كورەيادان الىندى. سونىمەن بىرگە بۇل زاۋىتتاعى ءونىم شىعارۋدىڭ بارلىق ۇدەرىستەرى حالىقارالىق ءىSO-9001 جانە ءىSO-14001 ستاندارتتارىنا سايكەس اتقارىلادى. سول سەبەپتەن 6 ماماندى كورەياعا جىبەرىپ, ارنايى كۋرستا وقىتتىق. ولار سونداعى زاۋىتتا ءونىم ءوندىرۋ ۇدەرىستەرىن اتقارۋ, باسقارۋ ءتاسىلدەرى تەحنولوگياسىن مەڭگەرىپ كەلدى. ەندى وسىنداعى مامانداردى ءۇيرەتۋدە, – دەدى ديرەكتور د.دوساليەۆ.
زاۋىتتا كورەيا تەحنولوگتارى قازاقستاندىق ماماندارعا باعىت-باعدار بەرىپ, ءوز تاجىريبەلەرىمەن بولىسكەن. سولاردىڭ ءبىرى – چان ۋ لي قازاقستاندىق جاستاردىڭ جاڭا ماماندىقتى كورەيادا جەدەل مەڭگەرىپ, ەندى جاڭا ءوندىرىس ورنىندا تاجىريبە جيناقتاۋدا بىلىكتىلىك تانىتقانىن ايتادى. مۇندا جۇمىسقا الىنعانداردىڭ بارلىعى جەرگىلىكتى جاستار. ءبىر ساعاتتا 60 مىڭ دانا, جىلىنا 250 ميلليون دانا ءار مولشەردەگى شپريتستەردى شىعاراتىن زاۋىتتىڭ ەكولوگياعا زيانى جوعىنا سەندىرەدى ماماندار. تەك شپريتس شىعارۋعا قاجەتتى شيكىزات – پوليپروپيلەن ازىرگە قازاقستاندا ءوندىرىلمەيدى. وسى ءونىمدى اتىراۋدان شىعاراتىن جوبالار كەشەۋىلدەپ جاتىر. سول سەبەپتەن شيكىزات كورەيا, بەلگيا جانە رەسەي سەكىلدى الىس-جاقىن ەلدەردەن الىنادى. سوعان قاراماستان 5 گرامدىق ءشپريتستىڭ وزىندىك قۇنى 5 تەڭگەدەن اسپايدى, وزگەلەرىنىڭ قۇنى مولشەرىنە بايلانىستى بۇدان ءسال قىمباتتاۋ. دەگەنمەن, بۇل شپريتستەر باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىمەن ەرەكشەلەنەدى, دەپ پايىم جاسايدى زاۋىت باسشىلارى.
اتىراۋدا وندىرىلگەن وتاندىق شپريتستەردىڭ العاشقى لەگى ساراپتامادان ءساتتى وتكىزىلگەن. تەگىندە ءوزىمىز كۋا بولىپ جۇرگەن اتىراۋداعى ءدارىحانالاردا وزگە ەلدەردەن, سونىڭ ىشىندە الىستاعى گەرمانيادان جەتكىزىلگەن 5 گرامدىق شپريتس 15 تەڭگەدەن ساتىلۋدا ەكەنىن ەسكەرسەك, تۇتىنۋشى ءۇشىن ءدال وسىنداي جوعارى ساپالى وتاندىق ءونىمنىڭ باعاسى ودان الدەقايدا ارزانعا تۇسەدى.
قىزىلوردا وبلىسىنان – ەركىن ءابىل:
كەشە ەلىمىز بويىنشا وتكەن “كۇشتى قازاقستاندى بىرىگىپ قۇرامىز!” اتتى جالپىحالىقتىق تەلەكوپىردە قىزىلوردا وبلىسىنداعى اقشابۇلاق كەنىشىندە ىلەسپە گازدى وڭدەۋ كەشەنىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى پايدالانۋعا بەرىلدى.
سىر ءوڭىرىنىڭ جالپىحالىقتىق تەلەكوپىرگە قوسىلۋى “قازگەرمۇناي” بىرىككەن كاسىپورنىنا قاراستى اقشابۇلاق كەنىشى اۋماعىنان تاڭدالۋى تەگىن ەمەس ەدى. تاۋەلسىز قازاقستان ءۇشىن ەنەرگەتيكالىق ساياساتتىڭ سالماعى انىق سەزىلە باستاعان 2000-شى جىلدارى رەسپۋبليكا ۇكىمەتى وڭتۇستىك تورعاي ويپاتىنىڭ ىلەسپە گازىن يگەرۋ جانە قىزىلوردا قالاسىن گازداندىرۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى. وسى قاۋلىعا سايكەس ايدالادا الاۋ بولىپ جانىپ جاتقان “كوگىلدىر وتىندى” ەل يگىلىگىنە جاراتۋعا العاش قادام جاساعان وسى “قازگەرمۇناي” كومپانياسى بولاتىن. وسىلايشا 5 جىل بۇرىن اقشابۇلاقتا گاز وڭدەۋ قوندىرعىسى ورناتىلىپ, جىلىنا 420 ملن. تەكشە مەتر گاز وتكىزەتىن 124 شاقىرىمدىق “اقشابۇلاق-قىزىلوردا” گاز قۇبىرى جۇرگىزىلدى.
ال جالپى قۇنى 10 ملرد. 275 ملن. تەڭگە بولاتىن مىنا ەكىنشى گاز وڭدەۋ زاۋىتى وڭىردە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا سالىنعان ىرگەلى ءوندىرىس ورنى. قۇرىلىسىن “نگسك كازسترويسەرۆيس” اق جۇرگىزگەن جاڭا زاۋىت وبلىس ورتالىعىنا جەتكىزىلەر “كوگىلدىر وتىن” كولەمىن جىلىنا 550 ملن. تەكشە مەترگە دەيىن ۇلعايتادى. وعان قوسا 30-عا جۋىق ادامعا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.
وسى ءوندىرىس باسىندا وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ ەلباسىن ەرەن ەڭبەگىمەن ەل دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان سىر جۇرتىنىڭ تابىسىمەن تانىستىردى.
– ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن اقشابۇلاق كەنىشىندە ىلەسپە گازدى وڭدەۋ كەشەنىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى قىسقا ۋاقىتتا ىسكە قوسىلدى, – دەدى وبلىس باسشىسى. – وسىنىڭ ناتيجەسىندە تۇرعىنداردىڭ جىلۋعا كەتەتىن شىعىندارى ەسەلەي ازايىپ, بيزنەستىڭ دامۋىنا قولايلى جاعداي جاسالدى. سونىمەن قاتار وسى جوبا بيىل قۋاتتىلىعى 87 مۆت گازتۋربينالىق ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ءبىز ول ستانتسيانىڭ قۇرىلىسىن كەلەر جىلى ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي تارتۋ ەتەمىز.
بيىل ايماقتا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما بويىنشا جالپى قۇنى 21,6 ملرد. تەڭگە بولاتىن 10 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, جاڭادان 615 جۇمىس ورنى اشىلادى.
وبلىس باسشىسىنان كەيىن “قازگەرمۇناي بك” باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءبىرجان دۇيسەمبەكوۆ ءسوز الىپ, قىزىلوردا قالاسىن گازداندىرۋ ىسىنە باستاماشى بولعان كومپانيانىڭ جاڭا ءوندىرىس ورنى ارقىلى وبلىس ورتالىعىنا “كوگىلدىر وتىن” جەتكىزۋ 2 ەسەگە ۇلعايعانىن ايتتى.
وسىدان كەيىن وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ جاڭا ءوندىرىس ورنىن ىسكە قوستى. جىلىنا 300 ملن. تەكشە مەتر گاز وندىرەتىن زاۋىتتىڭ اشىلۋ سالتاناتى قولدارىنا جالاۋشالار ۇستاعان مۇنايشىلاردىڭ قۋانىشتى ۇنىنە ۇلاستى.
زاۋىت اۋلاسىنا جينالعاندار سىرداعى جاڭا ءوندىرىس ورنى جايلى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ پىكىرىن تىڭدادى.
مەملەكەت باسشىسى ەل دامۋىندا وزىندىك ورنى بار سىر جەرىندە اشىلىپ وتىرعان گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىمەن قاتار, قورشاعان ورتانى قورعاۋداعى قىزمەتىن ەرەكشە ايتتى. سوڭعى 5 جىلدىڭ بەدەرىندە كەنىشتە جانىپ جاتقان “كوگىلدىر وتىن” ەل يگىلىگىنە اينالۋدا. مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قابىلدانعان باعدارلامالاردىڭ جەرگىلىكتى جەردە جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ ارقاسىندا قازىر وبلىس ورتالىعى تۇرعىندارىنىڭ جىلۋعا جۇمسايتىن شىعىندارى ەداۋىر ازايعان. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەندى ىلەسپە گازدى ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە باعىتتاپ وتىرعان وبلىس باسشىلىعىنىڭ باستاماسىنا تابىس تىلەپ, سىر بويى جۇرتشىلىعىنا جىلى لەبىزىن ارنادى.
وسىدان كەيىن وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ جاڭا ءوندىرىستىڭ اشىلۋىنا قاتىسۋشىلار الدىندا “قازگەرمۇناي” كومپانياسى باسشىلىعىنا ءوڭىردىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا قوسقان ۇلكەن ۇلەسى ءۇشىن العىس ايتتى. ايماقتاعى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ قاتارىنا قوسىلعان جاڭا كاسىپورىن جايلى كومپانيانىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى ليۋ چجي مەن قۇرىلىستى جۇرگىزگەن باس مەردىگەر “نگسك كازسترويسەرۆيس” اق باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى شاسمايل گاسانوۆتار دا قىسقاشا لەبىز ءبىلدىردى.
ءوندىرىس ورنىنىڭ اشىلۋىنان كەيىن ايماق باسشىسى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە ارناپ سۇحبات بەردى.
– يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوباعا سايكەس پايدالانۋعا بەرىلىپ وتىرعان بۇل ءوندىرىس ورنى وبلىس ورتالىعىن گازداندىرۋ ءىسىن تولىق اياقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى بولاتبەك بايان ۇلى. – جالپى وبلىستا وسى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا بيىلعا جوسپارلانعان 10 جوبانىڭ 7-ءى تۇساۋىن كەسەدى. سونىڭ العاشقىسىنىڭ قاتارىندا اشىلعان بيتۋم زاۋىتى تاۋلىگىنە 500 توننا ءونىم ءوندىرىپ وتىر. وسىلايشا ايماعىمىزدان وتەتىن “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” اۆتوبانىنا قاجەتتى بيتۋمنىڭ ۇشتەن ءبىرىن وزىمىزدە شىعارۋعا قول جەتكىزدىك. سونىمەن قاتار تاۋلىگىنە 15 توننا نان وندىرەتىن زاۋىت ەل يگىلىگىنە بەرىلەدى. جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قازالى اۋدانىنداعى تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى اشىلىپ, وبلىس بويىنشا وسى رىنوكتاعى ونىمدەر باعاسى ەداۋىر تۇسەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
سەمەي قالاسىنان – داۋلەت سەيسەن ۇلى:
سەمەيدە كابەل وندىرىسىمەن اينالىساتىن جاڭا كاسىپورىن قاتارعا قوسىلعالى جاتىر ەكەن دەگەن حاباردى ەستىگەنىمىزگە كوپ ۋاقىت وتكەن جوق ەدى. سول كاسىپورىن كەشە ەلباسىمىزدىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن “قۋاتتى قازاقستاندى بىرگە كوركەيتەمىز!” اتتى جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر بارىسىندا سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل رەسپۋبليكالىق يندۋستريالىق كارتاعا ەنگىزىلگەن 22 جوبانىڭ ءبىرى ەكەن.
بۇگىنگى كۇنى قازاقستان نارىعىنداعى كابەل ونىمىنە قاجەتتىلىك 105,0 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, ال سونىڭ جارتىسىنا جۋىعى شەت ەلدەردەن اكەلىنەتىن كورىنەدى. جاڭا جوبانىڭ ەرەكشەلىگى سول, ونىڭ ەڭ الدىمەن جەرگىلىكتى شيكىزاتتان جاسالاتىنى جانە حالىقارالىق ستاندارتقا سايكەستىگى. ال كاسىپورىن قۋاتىنا كەلەتىن بولساق, مۇندا جىلىنا جالپى قۇنى 22,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن ۇزىندىعى 33,6 مىڭ شاقىرىم كابەل وندىرىلمەك. وبلىس اكىمى ەلباسىنا مالىمدەگەنىندەي, جاڭا ءوندىرىستىڭ ىسكە قوسىلۋى سىرتتان كەلەتىن ونىمدەردىڭ 75 پايىزىن ورتكە شىدامدى كابەلدەرمەن, سونىمەن بىرگە كەرنەۋلىك جانە باقىلاۋ كابەلدەرىمەن, سونداي-اق ساپالى وتكىزگىشتەرمەن الماستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تەلەكوپىر بارىسىندا اتالعان كاسىپورىننىڭ باسشىسى كەمەلبەك قۇلتاەۆ تا ءسوز الىپ, زاۋىتتىڭ بولاشاعى تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنا قىسقاشا تۇسىنىكتەمە بەردى. وسىلايشا قىسقاشا سۇحباتتاسۋدان سوڭ جاڭا كاسىپورىن سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى.
ءبىز بۇدان كەيىن “يست ينداستري كومپاني لتد” (شىعىس يندۋستريالاندىرۋ كومپانياسى) جشس باس تەحنولوگى التىناي قۋاندىقوۆامەن تىلدەسكەنبىز. ول وسىدان ءۇش جىل بۇرىن قۇرىلعان ءوز سەرىكتەستىكتەرىنىڭ قازاقستان دامۋ بانكىنەن 625 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ ىسكە كىرىسىپ كەتكەندەرىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇلاردىڭ ءونىمدەرى ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس, ەنەرگەتيكا, تەمىر جول سالالارىندا كەڭىنەن پايدالانىلماق. ازىرگە مۇندا جاڭادان 35 جۇمىس ورنى اشىلىپتى. كەلەر جىلى ول ءجۇز جۇمىس ورنىنا دەيىن ۇلعايتىلماق. ال كادر ماسەلەسىنە كەلسەك, تاپشىلىق جوق ەكەن. ويتكەنى, توقتاپ قالعان بۇرىنعى كابەل زاۋىتىنىڭ كادرلارى جاڭا كاسىپورىنعا كوپتەپ كەلۋدە.
جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر سوڭى مۇندا تاعى ءبىر جاقسى جاڭالىققا ۇلاستى. ياعني, استانا كۇنى قارساڭىندا سەمەيدە 72 پاتەرلىك توعىز قاباتتى تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا قاتارعا قوسىلعان بۇل ۇيگە نەگىزىنەن جاس وتباسىلار, مەملەكەتتىك جانە مەكەمە, ۇيىم قىزمەتكەرلەرى جايعاستى. پاتەر يەلەرىنە كىلتتەردى تابىستاعان وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ سەمەيدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى زور قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقانىن ءمالىمدەدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان – باقتيار تايجان:
بۇل كۇنى وڭتۇستىكتە ءۇش ءىرى كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. ء“Hىll” جشس قازاقستانداعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جوعارى دارەجەلى, ساپالى موتور مايلارىن شىعاراتىن تۇڭعىش ءوندىرىس ورنى. 2005 جىلى باستالىپ, ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما اياسىندا جۇزەگە اسقان زاۋىتى تەحنيكالىق مايلاردى وندىرەتىن قوندىرعىلارمەن جانە ارالاستىرۋ تەحنولوگيالارىمەن قامتاماسىز ەتكەن اقش-تىڭ “FMC تەحنولودجي” كومپانياسى.
زاۋىتتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى راقىمجان نۇپباەۆ قازاقستاندىق ءونىم – “فاسترويل” مايىنىڭ ساپاسى “موبيل”, “ەسسو”, “شەلل” سياقتى الەمگە تانىمال كومپانيا ونىمدەرىنەن كەم تۇسپەيدى دەيدى.
2005 جىلى ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن ماقتا كلاستەرىن دامىتۋ ماقساتىندا “وڭتۇستىك” ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى قۇرىلعان بولاتىن. قازاقستان ديقاندارى وسىرگەن اق التىنىن شەتەلگە شيكىزات كۇيىندە سۋ تەگىنگە بەرىپ, دايىن ءونىم رەتىندە ءتورت-بەس ەسە قىمبات باعاعا كەلەتىندىكتەن مەملەكەتىمىزدىڭ ەسەسى كەتىپ جۇرگەن جاعدايى بار ەدى. قازىر “وڭتۇستىك” ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ قازىعى قاعىلىپ, الدى ىسكە قوسىلدى. سونىڭ ءبىرى “حلوپكوپروم-تسەلليۋلوزا” جشس “گيدروسكوپيالىق ماقتا-ماقتا تسەلليۋلوزاسى مەن تەحنيكالىق كاربوكسيمەتيلتسەلليۋلوزا ءوندىرىسىن” جولعا قويدى. سەرىكتەستىك بۇرىن قىتايعا ساتىلىپ كەلگەن قالدىق ماقتادان 40 ءتۇرلى وتاندىق ءونىم الىپ وتىر.
ەلباسىمەن تىكەلەي ەفير ارقىلى تىلدەسۋ “Oxy-ءTextىle” جشس عيماراتىندا ءوتتى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ءسوز الدى. – ءسىزدىڭ ەلىمىزدى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرماڭىزدى ورىنداۋ بويىنشا بيىلعى جىلى وبلىسىمىزدان رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن 16 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان بولاتىن. سولاردىڭ 6-ۋى ىسكە قوسىلدى, ال 3 ينۆەستيتسيالىق جوبا بۇگىن جۇزەگە اسقالى وتىر. ولار: “وڭتۇستىك” ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاعى “Oxy ءTextىle” مەن “حلوپكوپروم تسەليۋللوزا” فابريكالارى جانە مايلاۋ ماتەريالدارىن وندىرەتىن ء“Hىll” زاۋىتى. سونىمەن قاتار, اعىمداعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا 7 يندۋستريالىق نىساندار اشىلاتىن بولادى. اتالعان جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 51,5 ملرد. تەڭگە. جاڭادان 2781 جۇمىس ورنى اشىلادى. بۇل كاسىپورىنداردىڭ ىسكە قوسىلۋى ءبىزدىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قوماقتى ۇلەس قوساتىن بولادى, – دەي كەلىپ وبلىس باسشىسى ەلباسىعا تۇرعىنداردىڭ ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
ماقتا تالشىعىنان جىلىنا 6 مىڭ توننا 20-80 ءنومىرلى ساپالى ءجىپ دايىنداي الاتىن سەرىكتەستىكتىڭ ديرەكتورى قاناەۆ نيەتبەك سەرىكتەستىكتەگى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى باياندادى.
قازاقستان ەكونوميكانىڭ قارقىندى دامۋ جولىنا ءتۇستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا وسىنداي الىپ كاسىپورىندار جۇمىس جاساي باستادى.
قاراعاندى وبلىسىنان – ايقىن نەسىپباي:
بۇقار جىراۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى بوتاقارا كەنتىندە جاڭادان اشىلىپ جاتقان ءوندىرىس ورىندارى جىلدان جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. مۇندا كەشە ەلباسىنىڭ كوز الدىندا تاعى ءبىر كاسىپورىن ساپقا قوسىلدى. “قازتەرم” كومبيناتى قۇرعان بولات پانەلدى جىلىتۋ رادياتورلارى زاۋىتى جۇمىس ىستەي باستادى. اتىنان بەلگىلى بولىپ تۇرعانداي, تۇرعىن ۇيلەرگە جىلۋ تاراتاتىن زاتتار جاسالادى. قۇرىلىس كەڭ قانات جايعان ايماق ءۇشىن بۇل وتە قاجەتتى ءونىم. وبلىس اكىمى سەرىك احمەتوۆ ءمالىم ەتكەندەي, قازىردىڭ وزىندە تۇتىنۋشىلار تاراپىنان 50 ميلليون تەڭگەگە تاپسىرىس ءتۇسكەن. ونىڭ كولەمى الداعى ۋاقىتتا ۇلعايا بەرمەك.
رەسپۋبليكالىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن 18 جوبانىڭ جىل اياعىنا دەيىن 10-ى ىسكە اسىرىلۋعا ءتيىس. مۇنىڭ الدىندا جاڭاارقا, شەت اۋداندارىندا كومىر جانە تەمىر كونتسەنتراتىن وندىرەتىن كەنىشتەر اشىلعان بولاتىن. ەندى بۇقار جىراۋ اۋدانىندا بوي كوتەرگەن جاڭا كاسىپورىن ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جۇمىسقا قامتىلۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى.
اقمولا وبلىسىنان – باقبەرگەن امالبەك:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن وتكىزىلگەن تەلەكوپىر اقمولا وبلىسىنىڭ باستى ونەركاسىپتى ورتالىعى ستەپنوگور قالاسىنداعى جاڭا جىلىجاي جايلى بايانمەن باستالدى. مۇندا قازىر ءتورت گەكتارعا جۋىق الاڭدى الىپ جاتقان ماڭىزدى جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ باستاماشىسى دا, ىسكە اسىرۋشىسى دا “قازاقستاننىڭ تەحنيكالىق تەحنولوگياسى” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسىمەن تىكەلەي بايلانىستا اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي دياچەنكو مەن اتالعان جشس ديرەكتورى الەكساندر گريبالوۆ سولتۇستىك وڭىردەگى زامانالىق جىلىجاي تۋرالى كەڭىنەن اقپارات بەرىپ, جاڭا ءوندىرىس ورنىن تانىستىردى. مۇندا قيار, قىزاناق, تاعامدىق جاسىل وسكىندەر وبلىس تۇرعىندارىنىڭ داستارقان ءمازىرىن تولىقتىراتىن بولادى. ونىمدەردىڭ جىلدىق كولەمى 1832 توننانى قۇراماق. جوبانىڭ جالپى قۇنى 1 ميلليارد 49 ميلليون تەڭگەگە باعالانعان. قازىر جاڭا كاسىپورىندا گوللانديا مەن رەسەيدەن جەتكىزىلگەن زامانالىق جابدىقتار قۇراستىرىلۋدا. ستەپنوگور قالاسىنىڭ 60 تۇرعىنىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىعان جىلىجاي جانىنان بولاشاقتا بالىق شارۋاشىلىعى دا قولعا الىنباق.
وبلىس اكىمى س.دياچەنكو ەلباسىنا سونداي-اق مەملەكەتتىك يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى باياندادى. اقمولالىقتار باعدارلاما اياسىندا 83 ميلليارد تەڭگەنىڭ سەگىز جوباسىن تابىستى يگەرۋدە.
قوستاناي وبلىسىنان – ءنازيرا جارىمبەتوۆا:
سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىندەگى تاياۋدا عانا ىسكە قوسىلعان مەتالل پروكاتى زاۋىتىنىڭ اتشاپتىرىم تسەحىنا تەلەارنالاردىڭ ءتۇسىرۋ كامەرالارى ورنالاستىرىلعان. قىزىل وتتان بوسانىپ شىعىپ جاتقان سوم تەمىردىڭ قىزۋى بەتكە ۇرىپ, تسەحتىڭ ءىشى ىسىپ تۇر. ەلىمىزدە تاپسىرىلىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالار تۋرالى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تىكەلەي ەفيردە اڭگىمەلەپ بەرۋ ءۇشىن قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي كۋلاگين جانە ءوندىرىس باسشىسى مۇحامەدجان تۇرداحۋنوۆ مەتالل شىعىپ جاتقان تسەحقا كەلدى. بالقىتۋ جانە قۇيۋ پەشىنەن شاشىراعان وت مەرەكەلەردەگى وتشاشۋدى كوزگە ەلەستەتەدى.
وسى ۋاقىتقا دەيىن جىنىستاردى قوپارىپ, كەن شىعارىپ كەلگەن ءوندىرىستىڭ ەندى مەتالل قۇياتىن ءوز زاۋىتى بار. وندا ۇزدىك تەحنولوگيا قولدانىلادى. سونىڭ ارقاسىندا كاسىپورىن تەك كەن بايىتىپ قانا قويماي, مەتالل وندىرۋگە قول جەتكىزدى. مۇندا شىعارىلاتىن شاعىن پروكات تەمىر, قۇرىلىس ارماتۋرالارى “سوكولوۆ-سارىباي وندىرىستىك بىرلەستىگى” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ىشكى قاجەتتىلىكتەرىن وتەيدى. جىل تاۋلىگىنە وندىرىلەتىن 75 مىڭ توننا مەتالل قازاقستاندىق مازمۇندى بايىتا تۇسەدى. وسىعان دەيىن سسكوب ءوزى شيكىزات جىبەرەتىن رەسەيدەن جىلىنا 100 مىڭ توننا مەتالل پروكاتىن ساتىپ الاتىن. ال بۇل وندىرىسكە 60 ميلليون دوللارعا تۇسەتىن!
وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين ەلباسىعا وبلىس ەكونوميكاسى تۋرالى باياندادى.
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, وبلىس ەكونوميكاسى ىرعاقتى دامىپ كەلەدى, – دەدى سەرگەي ۆيتالەۆيچ. – ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ارالىعىندا ونەركاسىپ ءونىمىن ءوندىرۋ كولەمى 163 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. فيزيكالىق كولەم يندەكسى 130 پايىزدان استى. ءۇستىمىزدەگى جىلى ونەركاسىپكە تارتىلعان ينۆەستيتسيا 19,5 ميلليارد تەڭگە نەمەسە وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 159 پايىزدى قۇرايدى. مۇنداي كورسەتكىش وڭىردەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ قارقىن الۋىنا ىقپال ەتەدى. ۇستىمىزدەگى جىلى قوستاناي وبلىسىندا 11 ينۆەستيتسيالىق نىسان پايدالانۋعا بەرىلمەك. ءبىز سونىڭ بىرىندە تۇرمىز. مۇنداي جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى ۇقساتۋ ونەركاسىبى ۇلەسىن ارتتىرا تۇسەدى.
مۇنان كەيىن “سسكوب” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى مۇحامەدجان تۇرداحۋنوۆ ەلباسىنا تىكەلەي ەفير ارقىلى تەمىر كەنى شيكىزاتىن وندىرەتىن سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىنىڭ تەك قازاقستانداعى عانا ەمەس, بۇكىل دوستاستىق ەلدەرى كولەمىندەگى ەڭ ءىرى كاسىپورىن ەكەنىن ايتتى.
– بىرلەستىك بايىتىپ شىعاراتىن تەمىر كەنى جەنتەگى مەن كونتسەنتراتى نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە. بىرلەستىك ءوز ءونىمىن قاراعاندى مەن ماگنيتوگورسك مەتاللۋرگيا كومبيناتتارىنا ارتادى. سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ ونىمىمىزگە قىتاي دا مول سۇرانىس جاساپ وتىر. بۇگىن سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى ءوندىرىستىڭ جوعارى ساتىسىنا كوتەرىلىپ كەلەدى, ول ءوندىرىستى مەتالل پروكاتپەن قامتاماسىز ەتەدى. ءبىزدىڭ جاڭا زاۋىتىمىز ينۆەستيتسيالىق جوبالارداعى قازاقستاندىق مازمۇندى تولىقتىرا ءتۇستى. ساتىپ العان قىمبات, ءوزىڭ وندىرگەن ارزان ەكەنىن دالەلدەپ بەردى.
اقتوبە وبلىسىنان – ساتىبالدى ءساۋىرباي:
اقتوبە وبلىسىنىڭ ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋعا قوسقان ۇلەسىنەن حاباردار ەتەتىن تىكەلەي جەلى بايلانىسى قازاقستانداعى مەديتسينالىق جانە ونەركاسىپتىك رەنتگەن اپپاراتىن شىعاراتىن بىردەن-ءبىر كاسىپورىن – “اقتوبەرەنتگەن” اق بازاسىندا ورنالاسقان-دى. قاشاندا جاقسىلىققا جانى قۇمار اقتوبەلىكتەر وسى ءبىر ءساتتى اسىعا كۇتكەنى جۇزدەرىنەن اڭعارىلىپ تۇردى. مۇندا رەنتگەن اپپاراتىنىڭ 28 ءتۇرى شىعارىلادى, ولار الەمنىڭ 23 ەلى
تەلەكوپىر بارىسىندا جالپى قۇنى 381 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 72 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى. 68 نىسان – جاڭا ءوندىرىس ورنى.
وڭىرلەرمەن ينتەراكتيۆتىك بايلانىستى قورىتىندىلاي كەلە, پرەزيدەنت قازاقستاندىقتار ەلىمىزدى جاڭعىرتۋدىڭ وراسان باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 2020 جىلعا قاراي ەكونوميكا 150 پايىزعا ارتادى. ونەركاسىپتەگى ەڭبەك ونىمدىلىگى 1,8 ەسە ۇلعايادى, ال اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەكى ەسەگە دەيىن ارتادى.
– بۇل ءبىزدىڭ تەك تابيعي رەسۋرستارعا سەنىپ قالماي, بالامالى ەكونوميكانى, جاڭا يندۋستريانى قۇرىپ وتىرعانىمىزدى بىلدىرەدى. قازاقستان ەشۋاقىتتا ءوز تاريحىندا الدىنا مۇنداي مىندەتتەر قويىپ كورگەن جوق جانە ەشۋاقىتتا ونى ىسكە اسىرا العان جوق. سوندىقتان مەن قازاقستاننىڭ باسشىلىعى اتىنان وبلىستاردىڭ, قالالار مەن اۋدانداردىڭ بارلىق اكىمدەرىن, بارلىق ەڭبەكشىلەردى, ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قۇرامدى, قۇرىلىسشىلاردى وسى مىندەتتىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ بارلىق اۋماعى – قۇرىلىس الاڭى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. الەمدە داعدارىس سالدارىنان كاسىپورىندار توقتاپ, بانكروتقا ۇشىراپ, ادامدار جۇمىسسىز قالىپ جاتقاندا, قازاقستان زاماناۋي ءوندىرىس ورىندارىن ىسكە قوسىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– مىنە, ءبىزدىڭ تاڭداعان ستراتەگيامىز وسىنداي, – دەپ قاداپ ايتتى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى جاڭا جوبالاردىڭ جۇزەگە اسقانىن قاداعالاپ وتىراتىنىن جانە بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىن جىلىنا ەكى رەت تىڭدايتىندىعىن جەتكىزدى.
– مەن بارلىق قازاقستاندىقتاردى, اسىرەسە جاستاردى, قازاقستاندى جاڭا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ەكونوميكالىق مەملەكەتكە اينالدىرۋ جولىنداعى وراسان مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدا كۇش-جىگەرلەرىن جۇمىلدىرۋعا شاقىرامىن. بۇل قازاقستاننىڭ الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋى ءۇشىن قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسقان تەلەكوپىر كەزىندە “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ وبلىستارداعى مەنشىكتى تىلشىلەرى ىسكە قوسىلعان نىسانداردا بولىپ, تىكەلەي بايلانىس شارالارىن ءوز كوزدەرىمەن كورگەن ەدى. سوعان وراي ولار تەلەكوپىردى گازەت بەتىندە جالعاستىرىپ وتىر.
الماتى قالاسىنان – قورعانبەك امانجول:
كەشە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بولعان تەلەكوپىر بارىسىندا الماتىدا ء“BىRUNىFARM” كومپانياسىنىڭ گەمودياليز ەرىتىندىلەرىن ءوندىرۋ جونىندەگى جاڭا زاۋىتى اشىلدى. ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قالا اكىمى احمەتجان ەسىموۆ قاتىستى.
اكىمنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, بۇل كاسىپورىن جاڭا زاۋىتتار مەن كومپانيالار بارعان سايىن كوپتەپ اشىلىپ, وتاندىق نارىقتا تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتقان الماتىنىڭ جەدەل دامۋى جونىندەگى جارقىن مىسال. وسى رەتتە گەمودياليزدىڭ قۇراما ەرىتىندىلەرىن ءوندىرۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ورتا ازيادا العاش رەت قولعا الىنىپ وتىر. جوبانىڭ جالپى قۇنى 370 ميلليون تەڭگە شاماسىندا. جارتى جىل ىشىندە سالىنىپ بىتكەن كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن 15 قىزمەتكەر قامتاماسىز ەتۋدە.
جوبا تولىقتاي جەرگىلىكتى ءونىمدەرگە سۇيەنگەن. ءوندىرىس تەحنولوگياسى سۋدى تازالاۋدىڭ كۇردەلى قۇرىلىمىن وتكەرىپ, ونى قاجەتتى ينگرەديەنتتەرمەن بايىتادى. دايىن ءونىم قۇيىلعان سىيىمدىلىقتار ەلدىڭ “جاساندى وكپە” اپپاراتى قويىلعان بارلىق ەمحانالارىنا جونەلتىلەتىن بولادى. كۇردەلى حيميالىق تەحنولوگيا جولىمەن الىناتىن ومىرلىك ماڭىزدى پرەپارات وتاندىق فارمرىنوكتىڭ قاجەتىن تۇگەلدەي وتەمەك. مۇندا جىل سايىن 600 مىڭ كومپلەكتى نەمەسە التى ميلليون ليتر ەرىتىندى وندىرىلەتىن بولادى.
ەلباسى حالايىقتى قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى زاۋىتتىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتادى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل زاۋىت ەلىمىزدىڭ فارماتسەۆتيكا سالاسىنىڭ زاماناۋي دامۋىنىڭ العاشقى قارلىعاشى.
باتىس قازاقستان وبلىسىنان – تەمىر قۇسايىن:
نوۆەنكي اۋىلىنىڭ ماڭايى بۇگىن قىزۋ قيمىل مەن قاربالاسقا تولى. ادامداردىڭ جارقىن جۇزدەرى مەن شالت تا ەركىن قيمىلدارى الدەبىر جاقسىلىق پەن قۋانىشتىڭ حابارىنان بەلگى بەرگەندەي. ءيا, بۇگىن مۇندا گازتۋربينالى ەلەكتر ستانساسىنىڭ العاشقى بلوگى ىسكە قوسىلماق. بۇل رەسپۋبليكالىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى بولاتىن.
مىنە, وسى نىساننىڭ ىسكە قوسىلۋ ءراسىمى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن “قۋاتتى قازاقستاندى بىرىگىپ قۇرامىز!” اتتى جالپىحالىقتىق تەلەكوپىردەن كورسەتىلمەك. اۋىل تۇسىنداعى قىزۋ دا قاربالاس قيمىلداردىڭ سىرى وسىندا بولىپ شىقتى.
ستانسانىڭ اۋلاسىندا كەڭ فورماتتى ۇلكەن تەلەديدار قويىلىپتى. وسى ارقىلى ءوز كەزەگى كەلگەندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن تىكەلەي تەلەجەلى بايلانىسىنا شىقتى. ول مەملەكەت باسشىسىنا وڭىردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءىرى جوبالار جونىندە ايتا كەلىپ, جاڭا الەمدىك وزىق تەحنولوگياعا سايكەس سالىنعان ستانسانى تانىستىردى.
– بۇگىن قۋاتى ەلۋ ءتورت مەگاۆاتتى قۇرايتىن گازتۋربينالى ەلەكتر ستانساسىنىڭ ءبىرىنشى بلوگى ءوز جۇمىسىن باستايدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 10,3 ميلليارد تەڭگە. مۇنداعى قازاقستاندىق ۇلەس الپىس پايىزدى قۇرايدى. سونداي-اق ءسىزدىڭ 2005 جىلدىڭ مامىر ايىندا بەرگەن تاپسىرماڭىزعا سايكەس وڭىردەگى ەڭ ءىرى الەۋمەتتىك جوبا – “قاراشىعاناق – ورال” گاز قۇبىرى دا ىسكە قوسىلماق. بۇگىندە وبلىستا جالپى سوماسى 271,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 49 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, – دەپ ءتىل قاتتى وبلىس باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا.
اقجايىق وڭىرىندە ىسكە اسىپ جاتقان مۇنداي ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جاي-كۇيىنەن حابارى بار ەكەنىن جەتكىزگەن ەلباسى وبلىس اكىمىنىڭ ەڭبەگىنە وڭ باعا بەردى. ءارى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنا سۇبەلى ۇلەستەرىن قوسىپ جۇرگەن بارشا باتىسقازاقستاندىقتارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
ىسكە قوسىلعان وندىرىستىك نىساندا 45 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلماق. ولاردىڭ دەنى ورال قالاسى مەن زەلەنوۆ اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى. مۇندا جۇمىسقا قابىلدانعان مامانداردىڭ ءبارى دە ارنايى ازىرلىكتەن وتكەن. بۇل ءۇردىس ولاردىڭ شەتەلدىك قوندىرعىلاردى تەز مەڭگەرىپ كەتۋىنە العىشارت قالاماق.
نوۆەنكي اۋىلىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن ستانسا قۇرىلىسىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ كەزىندە پايدا بولاتىن جىلۋ تەككە ىسىراپ بولمايدى. ول وبلىس ورتالىعىندا جاڭادان بوي تۇزەپ كەلە جاتقان سەگىزىنشى جانە توعىزىنشى شاعىن اۋدانداردى جىلۋمەن قامتۋعا جۇمسالماق. ياعني مۇنىڭ ءوزى قالدىقسىز ءوندىرىس جولعا قويىلادى دەگەن ءسوز. ەڭ باستىسى رەسپۋبليكا ەنەرگيا جۇيەسىنەن وقشاۋ جاتقان اقجايىق ءوڭىرى بۇدان بىلاي رەسەيگە تاۋەلدى بولماي, ءوز قاجەتتەرىن وزدەرى وتەمەك.
گازتۋربينالى ەلەكتر ستانساسىن سالتاناتتى جاعدايدا ىسكە قوسقان مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ساۋات مىڭباەۆ مۇنداي ماڭىزدى نىساننىڭ اشىلۋى حالىقتى ارزان ەلەكتر جانە جىلۋ قۋاتىمەن, ساپالى قىزمەت تۇرىمەن جانە تۇراقتى جالاقىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ مالىمدەدى. بۇدان سوڭ سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى فەدور سكوبيچكين وسى يگىلىكتى ءىستىڭ باسى-قاسىندا بولعانداردىڭ بارىنە باتىسقازاقستاندىقتار اتىنان العىس ايتتى.
سونداي-اق كەشە ورال وڭىرىندە ىسكە اسقان ءىرى الەۋمەتتىك جوباعا سايكەس سىرىم جانە قاراتوبە اۋداندارىنىڭ ورتالىعىنا گاز قۇبىرى جەتكىزىلدى. ال بۇگىن وبلىستا ميا تامىرلارىن وڭدەيتىن زاۋىت پەن ء“جۇز مەكتەپ, ءجۇز اۋرۋحانا” باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 120 ورىندىق اۋرۋحانانىڭ اشىلۋ ءراسىمى وتكىزىلمەك.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان – ءومىر ەسقالي:
بيىل سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق كارتا بويىنشا 27,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ 13 جوباسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن بولسا, ونىڭ 6-ۋى العاشقى جارتى جىلدىقتىڭ ەنشىسىندە. ولاردىڭ ىشىنەن “قۋاتتى قازاقستاندى بىرگە قۇرامىز!” اتتى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆپەن وتكەن جالپىحالىقتىق تەلەكوپىرگە “زيكستو” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ جاڭا ءونىمى – استىق تاسيتىن ۆاگوننىڭ ءتاجىريبەلىك ۇلگىسى ۇسىنىلىپ, تانىستىرىلدى. اق وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ جۇك ۆاگوندارىن قۇراستىرۋدى قولعا الىپ, سودان بەرى 600-گە جۋىق ءونىمدى ءوز تۇتىنۋشىلارىنا ءجونەلتتى. ۆاگوننىڭ جۇك كونتەينەرلەرىن تاسيتىن جارتىلاي, بيداي مەن تسەمەنت تاسۋعا ارنالعان جابىق تۇرلەرى يگەرىلدى. وسىلايشا وتاندىق ونىمدەر شىعارۋدا ساپالىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەن اق “وندىرىستىك ماقساتتاعى ەڭ ۇزدىك تاۋارلار” اتالىمىندا جەڭىمپاز اتانىپ, ءبىرىنشى دارەجەلى ديپلوممەن ماراپاتتالدى. مەملەكەت باسشىسى قىزىلجار وڭىرىندە بولعان جۇمىس ساپارى كەزىندە زاۋىتقا ارنايى كەلىپ, يگى باستامانى قولداعان بولاتىن.
وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ جوبالاردىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىندە, ماشينە جاساۋ ونەركاسىبىندە, مەتاللۋرگيادا, قۇرىلىس يندۋسترياسى مەن قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىسىندە جۇزەگە اسىپ جاتقانىن, 1700-دەن استام ادامنىڭ جۇمىسپەن تۇراقتى قامتىلاتىنىن, جىل اياعىنا دەيىن 9 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ پايدالانۋعا بەرىلەتىنىن باياندادى. استىق تاسيتىن ۆاگوننىڭ جاڭا ۇلگىسى ءونىمنىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتىن ارتتىرۋمەن قاتار, شەتەلدىكتەردىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا دەگەن باتىل قادام بولىپ تابىلادى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
“زيكستو” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باس ديرەكتورى يگور كوروۆين وتاندىق ونىمدەردىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋ جونىندەگى ەلباسى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋىن ايتىپ بەردى. “قازاقستان تەمىر جولى” جانە ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق قوردىڭ قولداۋىمەن ىسكە اسقان ۇشقىر جوبانىڭ قۇنى – 247,5 ميلليون تەڭگە. جىلىنا 1000 ۆاگون شىعارۋ جوسپارلانعان. ءونىم تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى جاعىنان رەسەي, بەلارۋس, ۋكراينامەن تايتالاسا الادى. 2015 جىلعا زاۋىت جىل سايىن 1500-گە دەيىن ۆاگون قۇراستىرۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. بۇگىندە جارتىلاي جۇك ۆاگونىن شىعارۋمەن 400-دەي ادام اينالىسادى. ولاردىڭ تورتتەن ءبىرى قۇراستىرۋ تسەحتارىندا ەڭبەك ەتەدى.
تىكەلەي تەلەكوپىردە, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى گەننادي زەنچەنكو ءسوز الىپ, ەلباسىنا ماشينە جاساۋ سالاسىن وركەندەتۋدەگى شىنايى قامقورلىعىنا العىس ءبىلدىردى. بىلتىر قازاقستان رەكوردتى استىق جيناعانىمەن, تاسىمالداۋ ىسىندە ولقىلىقتاردىڭ ورىن العانى راس. ەندى مۇنداي كەمشىلىكتەرگە جول بەرىلمەيتىنىنە سەنىمدىمىز. پەتروپاۆل قالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان كاسىپورىن جارقىن باستامالاردىڭ باستاۋىنا اينالارى ءسوزسىز, دەدى ايگىلى اگرارشى.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ءسولتۇستىكقازاقستاندىقتارعا ەڭبەكتە تابىس, جۇمىستا ساتتىلىك تىلەدى.
جامبىل وبلىسىنان – كوسەمالى ساتتىباي ۇلى:
ەلىمىزدەگى سەرپىندى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جامبىل وبلىسىندا 19 ينۆەستيتسيالىق جوبا ءجۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ 9-ى بيىل ەل يگىلىگىنە پايدالانۋعا بەرىلمەك.
مويىنقۇم اۋدانىنداعى مىڭارال تسەمەنت زاۋىتى سول تەگەۋرىندى توعىزدىڭ ءبىرى. ول وبلىس ورتالىعىنان شالعاي ورنالاسقانىمەن, حالىقارالىق اۆتوكولىك جانە تەمىر جولدىڭ بويىندا جاتىر. استانا مەن قاراعاندى قالاسى دا قاشىق ەمەس. الماتى سياقتى ۇلكەن مەگاپوليس ءتيىپ تۇر دەسە دە بولادى. ايگىلى بالقاش كولى زاۋىتتىڭ تاپ ىرگەسىندە.
دەمەك, بۇل جوبانىڭ بولاشاعى زور. جوبا ىسكە اسىرىلعان تۇستا جىلىنا 500 مىڭ توننادان اسا تسەمەنت وندىرىلەتىن بولادى دەپ كۇتىلۋدە. جوبانىڭ قۇنى 8 ميلليارد 250 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. زاۋىت تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەن كەزدە مۇندا 300-دەن استام ادام جۇمىسقا تارتىلادى. بيۋدجەتكە تۇسەتىن قارجىنىڭ كولەمى 75 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى.
ءىس باسىنداعى ماماندار بۇگىندە بۇل تسەمەنت زاۋىتىندا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ دەنى اتقارىلدى دەپ وتىر. ونىڭ ىشىندە قۇرىلىسى تولىق اياقتالعان ءۇش قاباتتى زەرتحانا بار. سونداي-اق ءونىمدى كەپتىرەتىن كامەرالار مەن پەشتەر سالىندى. تەحنولوگيالىق جەلى قۇراستىرىلىپ, تەمىر جول تۇيىعىنىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنۋدا. سونىمەن بىرگە زاۋىتقا دەيىن 2,5 شاقىرىم سۋ قۇبىرى تارتىلىپ, ءتورت ناسوس بەكەتى قالپىنا كەلتىرىلدى.
ءبىز مۇندا تەلەكوپىر بولاردان ءبىراز بۇرىن كەلگەنبىز. سوندىقتان تسەمەنت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتقان ماماندار مەن قۇرىلىسشىلاردىڭ جاعدايىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك تۋدى. قوناق ءۇي, جاتاقحانا, اسحانا, كەڭسە – ءبارى دە ويداعىداي جابدىقتالعان. ىستىق جانە سۋىق سۋ, سالقىنداتقىش بار. اسىرەسە, قۇرىلىسشىلاردى تاماقتاندىرۋدى ءوز مويىندارىنا العان كومپانيانىڭ ادال ىسىنە مۇنداعى ءاربىر ادام ريزا. ويتكەنى داستارقاندارىندا تاماقتىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار ءارى مول جانە ءدامدى. اسحانا جۇمىسىنا جەرگىلىكتى جەردىڭ قىز-كەلىنشەكتەرىنىڭ تارتىلۋى دا كوڭىل قۋانتتى.
تەلەكوپىر ارقىلى ەلباسىمەن كەزدەسۋ كەزىندە زاۋىت جۇمىسشىلارى قولدارىنا “قۋاتتى قازاقستاندى بىرگە كوركەيتەمىز!”, “2020 – جاڭا يندۋستريالاندىرۋ!”, “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” – تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ” جانە “ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ – تابىس كىلتى” دەگەن سياقتى ۇراندار مەن جالاۋشالار ۇستاپ تۇردى. ولاردىڭ جۇزدەرىندەگى قۋانىشتان ەلدەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ساياساتتىڭ دۇرىس جۇرگىزىلۋى ارقاسىندا وزدەرىنىڭ ەڭبەكتەرى جانعانىن بىلۋگە بولعانداي.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وبلىستاعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جاي-جاپسارى تۋرالى جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ ايتىپ بەردى.
– بيىل ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا توعىز ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلادى. ولاردىڭ جالپى قۇنى – 62 ميلليارد تەڭگە. ءتورت مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. جوبالار مەتاللۋرگيا, جەڭىل ونەركاسىپ, مۇناي وڭدەۋ جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋ سالاسىندا قولعا الىنىپ وتىر. ونىڭ ەكەۋى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ىسكە قوسىلادى. بۇگىن ءبىز سىزگە مىڭارال تسەمەنت زاۋىتىن كورسەتىپ تۇرمىز. بۇل بيىلعى ەڭ ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا. ءسىز ەكى جىل بۇرىن فرانتسيادا بولعان ساپارىڭىزدا “ۆيكات” كومپانياسىن قازاقستانعا شاقىردىڭىز. ولار قازاقستانعا كەلىپ, حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسىمەن جانە جەرگىلىكتى ينۆەستورلارمەن بىرىگىپ وسى زاۋىتتى سالۋدا.
زاۋىتتىڭ قۋاتى – جىلىنا ءبىر ميلليون ەكى ءجۇز مىڭ توننا تسەمەنت شىعارۋعا جەتەدى. ءۇش ءجۇز ەلۋ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. تسەمەنت “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” جولى جانە بالقاش ەلەكتر ستانساسى قۇرىلىستارىنا پايدالانىلاتىن بولادى. بۇگىننەن باستاپ تەحنولوگيالىق كەشەندى سىناقتان وتكىزەمىز. ال ەكى ايدان كەيىن زاۋىت ءونىم شىعارا باستايتىن بولادى, – دەدى وبلىس اكىمى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بالقاش ەلەكتر ستانساسى قۇرىلىسى تۋرالى ويىن ايتقاندا, ونى سالۋعا قاجەتتى تسەمەنتتى جاقىن جەردەن, ياعني جامبىل وبلىسىنداعى مىڭارال تسەمەنت زاۋىتىنان تاسىمالداۋعا بولاتىنىن ەسكەرتىپ ءوتتى. بۇعان مىڭارالدىق تسەمەنت زاۋىتىنىڭ جۇمىسشىلارى قۋانىپ قالدى. ويتكەنى, تسەمەنت بىزدە تەك وسكەمەندە وندىرىلەدى. باسقالارى يمپورت – قىتاي, رەسەي جانە الىس شەت ەلدەردەن تاسىمالدانادى.
ءوندىرىس ىسكە قوسىلعان كەزدە تسەمەنتتىڭ ساپاسىن قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋ كوزدەلۋدە. مۇنى وبلىس اكىمىنىڭ ءوزى قاداعالاپ وتىرماقشى. ءويتكەنى, ساپالى ونىمگە دەگەن سۇرانىس قاي كەزدە دە جوعارى بولادى.
الماتى وبلىسىنان – كۇمىسجان بايجان:
قازىرگى كەزدە جەتىسۋلىقتار ءار كۇندى ەڭبەكتەگى ەرەن جەتىستىكتەرىمەن اتاپ ءوتىپ, ناقتى ىستەردىڭ تياناعىن كەلتىرىپ, جاڭاشىلدىق تانىتۋدا.
ەنەرگيالىق ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋگە قاتىستى سەرپىندى جوبالاردىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەرىنە بايلانىستى جۇمىستار ودان ءارى ورىستەتىلىپ, كەشە قاراتال وزەنىنىڭ اعىسىن بوگەۋ ارقىلى سالىنعان ءتورتىنشى شاعىن سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ تۇساۋى تىكەلەي تەلەكوپىر كەزىندە كەسىلدى. بيىلعى جارتىجىلدىققا ويلاستىرىلعان التى جوباعا بولىنگەن 8,4 ملرد. تەڭگە تولىق يگەرىلىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىس كەستەسى ساقتالعانى وسىنىڭ دالەلى.
تالدىقورعان مەن تەكەلى قالالارىنىڭ وڭتۇستىگىنەن سالىنعان نىسان جانىنا جينالعاندار “قۋاتتى قازاقستان ءۇشىن!”, “بىرلىگىمىز جاراسقان!”, ء“بىز ارقاشان ەلباسىمەن بىرگەمىز!” دەگەن ۇراندارمەن مەرەكە مەرەيىن تاسىتتى. قاراتالدىڭ ۇرىمتال تۇسىن بوگەۋ ارقىلى “اسپمك-519” كومپانيالار توبى جىل سايىن ءبىر شاعىن سۋ ەلەكتر ستانساسىن ىسكە قوسسا, بۇگىنگى نىساننىڭ جۇمىسىن ەلباسى تەلەكوپىر ارقىلى تاماشالادى. وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ 2016 جىلعا دەيىن وڭىردە قۋاتتىلىعى 326 مۆت بولاتىن 28 شاعىن سۋ ەلەكتر ستانسالارىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانعانىن, سونىڭ تاعى ءبىرى بۇگىن ەل يگىلىگىنە اينالعانىن جەتكىزدى.
بۇدان كەيىن “اسپمك-519” كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ۆ.سىچەۆ الداعى جىلدارى وسىنداي بىرنەشە شاعىن سۋ ەلەكتر ستانسالارى ىسكە قوسىلاتىنىن, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا وزىندىك ۇلەستەرىن قوساتىندىقتارىن جەتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭىردە اتقارىلعان جۇمىستارعا ءوز باعاسىن بەردى. ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ قولدانىستاعى اكتيۆتەرىن جەتىلدىرۋ مەن قايتا قۇرۋ, جاڭا قۋات كوزدەرىن ىسكە قوسۋ, ەلەكتر تاسىمالداۋدىڭ قوسىمشا جەلىلەرىنىڭ جۇيەسى, بالامالى جاڭا قۋات كوزدەرىن ەنگىزۋ مەن دامىتۋ ءتارىزدى اسا ماڭىزدى جوبالار وسىلايشا ومىرگە بەرىك ەنىپ كەلەدى.
ەسكەلدى اۋدانىنىڭ اۋماعىندا ىسكە قوسىلعان قاراتال №4 سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى وتكەن جىلى باستالىپ, ءوڭىردىڭ ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا وسىلايشا جول اشتى. باعدارلاما قۇرىلىسىنا 968.8 ملن. تەڭگە قارجى جۇمسالىپ, قۇرىلىس جۇمىستارىنا 60 ادام تارتىلىپتى. ستانسا قۇرىلىسىن “اسپمك-519” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى ءوز ەسەبىنەن جۇرگىزىپ, بەلگىلەنگەن مەرزىمدە تياناعىن كەلتىرگەنى دە جاقسى ءىستىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى. اتالعان نىسان 3,5 مۆت قۋات ءوندىرىپ, ءوز جۇمىسىن وسىلايشا باستاپ كەتتى.
اتىراۋ وبلىسىنان – جولداسبەك شوپەعۇل:
بۇرىن ونەركاسىبىمەن تانىلعان اتىراۋ ەندى مەديتسينا سالاسىندا قولدانىلاتىن ءبىر رەتتىك شپريتستەر شىعارۋمەن اتى شىقپاق. وتكەن جىلى اتىراۋدا وسىنداي ءونىم شىعاراتىن زاۋىتتىڭ تەحنولوگياسىن قۇراستىرۋ باستالعان بولاتىن. ونى ىسكە اسىرعان “براندو” جشس ديرەكتورى داۋلەت دوساليەۆتىڭ تۇسىندىرگەنىندەي, زاۋىتتىڭ جىلدىق قۋاتى 250 ميلليون دانا شپريتس شىعارۋعا نەگىزدەلگەن. سۇرانىس كوبەيگەن سايىن ونىڭ كولەمىن ەكى ەسەگە دەيىن ارتتىرۋعا بولادى ەكەن. ەلباسىمەن تىكەلەي جەلىدە ىسكە قوسىلعان 72 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قاتارىندا اتالعان زاۋىت تا تولىققاندى جۇمىس جاساي باستادى.
– ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى كەزەڭدە سان ءتۇرلى ونىمدەر شىعارىپ جاتىر. ءبىر رەتتىك شپريتس ءوندىرۋ جوباسى اتىراۋدا العاش رەت قولعا الىنىپ وتىر. بۇل اتىراۋداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ءبىرى, – دەدى وبلىس اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ ەلباسىنا اتالعان زاۋىتتىڭ ءونىم ءوندىرۋ ۇدەرىسى تۋرالى بايانداپ.
ەلباسىنا تىكەلەي جەلى ارقىلى ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن جاڭا زاۋىتتىڭ ديرەكتورى داۋلەت دوساليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قۇنى – 6 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. بۇل وتاندىق ينۆەستوردىڭ قارجىسى. زاۋىتقا ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن قاجەتتى شيكىزاتتار كورەيا, بەلگيا, رەسەي ەلدەرىنەن اكەلىنەدى. شيكىزات العاشقى ساتىدا ارنايى اپپاراتپەن وڭدەلەدى. سونان سوڭ شپريتستەردىڭ قالىبى جاسالىپ, باسقا دا بولىكتەرى دايىندالادى. زاۋىتتا جۇمىس جاسايتىن 25 مامان مەديتسينالىق شپريتس ءوندىرۋدىڭ بارلىق ۇدەرىسىن قاتاڭ باقىلايدى. ارنايى جابدىقتار ارقىلى شىعىپ جاتقان شپريتستەر قالىپتارىن ماماندار ميكروسكوپپەن تەكسەرىپ, جارامدىلىعىنا كوز جەتكىزىپ بارىپ جيناقتاۋ تسەحىنا جىبەرەدى. سوڭىنان 3, 5, 10, 20 گرامدىق شپريتستەردىڭ بارلىق بولشەگى قۇراستىرىلىپ, زالالسىزداندىرۋ ماشينەسىندە 10 ساعاتقا دەيىن ساقتالادى. ماماندار ءشپريتستى وسىنداي زالالسىزداندىرۋدان سوڭ عانا پايدالانۋعا بولاتىنىن ايتادى. ءونىم ءوندىرۋ ۇدەرىسى تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان.
– زاۋىتتىڭ بارلىق قوندىرعىلارى كورەيادان الىندى. سونىمەن بىرگە بۇل زاۋىتتاعى ءونىم شىعارۋدىڭ بارلىق ۇدەرىستەرى حالىقارالىق ءىSO-9001 جانە ءىSO-14001 ستاندارتتارىنا سايكەس اتقارىلادى. سول سەبەپتەن 6 ماماندى كورەياعا جىبەرىپ, ارنايى كۋرستا وقىتتىق. ولار سونداعى زاۋىتتا ءونىم ءوندىرۋ ۇدەرىستەرىن اتقارۋ, باسقارۋ ءتاسىلدەرى تەحنولوگياسىن مەڭگەرىپ كەلدى. ەندى وسىنداعى مامانداردى ءۇيرەتۋدە, – دەدى ديرەكتور د.دوساليەۆ.
زاۋىتتا كورەيا تەحنولوگتارى قازاقستاندىق ماماندارعا باعىت-باعدار بەرىپ, ءوز تاجىريبەلەرىمەن بولىسكەن. سولاردىڭ ءبىرى – چان ۋ لي قازاقستاندىق جاستاردىڭ جاڭا ماماندىقتى كورەيادا جەدەل مەڭگەرىپ, ەندى جاڭا ءوندىرىس ورنىندا تاجىريبە جيناقتاۋدا بىلىكتىلىك تانىتقانىن ايتادى. مۇندا جۇمىسقا الىنعانداردىڭ بارلىعى جەرگىلىكتى جاستار. ءبىر ساعاتتا 60 مىڭ دانا, جىلىنا 250 ميلليون دانا ءار مولشەردەگى شپريتستەردى شىعاراتىن زاۋىتتىڭ ەكولوگياعا زيانى جوعىنا سەندىرەدى ماماندار. تەك شپريتس شىعارۋعا قاجەتتى شيكىزات – پوليپروپيلەن ازىرگە قازاقستاندا ءوندىرىلمەيدى. وسى ءونىمدى اتىراۋدان شىعاراتىن جوبالار كەشەۋىلدەپ جاتىر. سول سەبەپتەن شيكىزات كورەيا, بەلگيا جانە رەسەي سەكىلدى الىس-جاقىن ەلدەردەن الىنادى. سوعان قاراماستان 5 گرامدىق ءشپريتستىڭ وزىندىك قۇنى 5 تەڭگەدەن اسپايدى, وزگەلەرىنىڭ قۇنى مولشەرىنە بايلانىستى بۇدان ءسال قىمباتتاۋ. دەگەنمەن, بۇل شپريتستەر باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىمەن ەرەكشەلەنەدى, دەپ پايىم جاسايدى زاۋىت باسشىلارى.
اتىراۋدا وندىرىلگەن وتاندىق شپريتستەردىڭ العاشقى لەگى ساراپتامادان ءساتتى وتكىزىلگەن. تەگىندە ءوزىمىز كۋا بولىپ جۇرگەن اتىراۋداعى ءدارىحانالاردا وزگە ەلدەردەن, سونىڭ ىشىندە الىستاعى گەرمانيادان جەتكىزىلگەن 5 گرامدىق شپريتس 15 تەڭگەدەن ساتىلۋدا ەكەنىن ەسكەرسەك, تۇتىنۋشى ءۇشىن ءدال وسىنداي جوعارى ساپالى وتاندىق ءونىمنىڭ باعاسى ودان الدەقايدا ارزانعا تۇسەدى.
قىزىلوردا وبلىسىنان – ەركىن ءابىل:
كەشە ەلىمىز بويىنشا وتكەن “كۇشتى قازاقستاندى بىرىگىپ قۇرامىز!” اتتى جالپىحالىقتىق تەلەكوپىردە قىزىلوردا وبلىسىنداعى اقشابۇلاق كەنىشىندە ىلەسپە گازدى وڭدەۋ كەشەنىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى پايدالانۋعا بەرىلدى.
سىر ءوڭىرىنىڭ جالپىحالىقتىق تەلەكوپىرگە قوسىلۋى “قازگەرمۇناي” بىرىككەن كاسىپورنىنا قاراستى اقشابۇلاق كەنىشى اۋماعىنان تاڭدالۋى تەگىن ەمەس ەدى. تاۋەلسىز قازاقستان ءۇشىن ەنەرگەتيكالىق ساياساتتىڭ سالماعى انىق سەزىلە باستاعان 2000-شى جىلدارى رەسپۋبليكا ۇكىمەتى وڭتۇستىك تورعاي ويپاتىنىڭ ىلەسپە گازىن يگەرۋ جانە قىزىلوردا قالاسىن گازداندىرۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى. وسى قاۋلىعا سايكەس ايدالادا الاۋ بولىپ جانىپ جاتقان “كوگىلدىر وتىندى” ەل يگىلىگىنە جاراتۋعا العاش قادام جاساعان وسى “قازگەرمۇناي” كومپانياسى بولاتىن. وسىلايشا 5 جىل بۇرىن اقشابۇلاقتا گاز وڭدەۋ قوندىرعىسى ورناتىلىپ, جىلىنا 420 ملن. تەكشە مەتر گاز وتكىزەتىن 124 شاقىرىمدىق “اقشابۇلاق-قىزىلوردا” گاز قۇبىرى جۇرگىزىلدى.
ال جالپى قۇنى 10 ملرد. 275 ملن. تەڭگە بولاتىن مىنا ەكىنشى گاز وڭدەۋ زاۋىتى وڭىردە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا سالىنعان ىرگەلى ءوندىرىس ورنى. قۇرىلىسىن “نگسك كازسترويسەرۆيس” اق جۇرگىزگەن جاڭا زاۋىت وبلىس ورتالىعىنا جەتكىزىلەر “كوگىلدىر وتىن” كولەمىن جىلىنا 550 ملن. تەكشە مەترگە دەيىن ۇلعايتادى. وعان قوسا 30-عا جۋىق ادامعا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.
وسى ءوندىرىس باسىندا وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ ەلباسىن ەرەن ەڭبەگىمەن ەل دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان سىر جۇرتىنىڭ تابىسىمەن تانىستىردى.
– ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن اقشابۇلاق كەنىشىندە ىلەسپە گازدى وڭدەۋ كەشەنىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى قىسقا ۋاقىتتا ىسكە قوسىلدى, – دەدى وبلىس باسشىسى. – وسىنىڭ ناتيجەسىندە تۇرعىنداردىڭ جىلۋعا كەتەتىن شىعىندارى ەسەلەي ازايىپ, بيزنەستىڭ دامۋىنا قولايلى جاعداي جاسالدى. سونىمەن قاتار وسى جوبا بيىل قۋاتتىلىعى 87 مۆت گازتۋربينالىق ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ءبىز ول ستانتسيانىڭ قۇرىلىسىن كەلەر جىلى ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي تارتۋ ەتەمىز.
بيىل ايماقتا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما بويىنشا جالپى قۇنى 21,6 ملرد. تەڭگە بولاتىن 10 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, جاڭادان 615 جۇمىس ورنى اشىلادى.
وبلىس باسشىسىنان كەيىن “قازگەرمۇناي بك” باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءبىرجان دۇيسەمبەكوۆ ءسوز الىپ, قىزىلوردا قالاسىن گازداندىرۋ ىسىنە باستاماشى بولعان كومپانيانىڭ جاڭا ءوندىرىس ورنى ارقىلى وبلىس ورتالىعىنا “كوگىلدىر وتىن” جەتكىزۋ 2 ەسەگە ۇلعايعانىن ايتتى.
وسىدان كەيىن وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ جاڭا ءوندىرىس ورنىن ىسكە قوستى. جىلىنا 300 ملن. تەكشە مەتر گاز وندىرەتىن زاۋىتتىڭ اشىلۋ سالتاناتى قولدارىنا جالاۋشالار ۇستاعان مۇنايشىلاردىڭ قۋانىشتى ۇنىنە ۇلاستى.
زاۋىت اۋلاسىنا جينالعاندار سىرداعى جاڭا ءوندىرىس ورنى جايلى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ پىكىرىن تىڭدادى.
مەملەكەت باسشىسى ەل دامۋىندا وزىندىك ورنى بار سىر جەرىندە اشىلىپ وتىرعان گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىمەن قاتار, قورشاعان ورتانى قورعاۋداعى قىزمەتىن ەرەكشە ايتتى. سوڭعى 5 جىلدىڭ بەدەرىندە كەنىشتە جانىپ جاتقان “كوگىلدىر وتىن” ەل يگىلىگىنە اينالۋدا. مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قابىلدانعان باعدارلامالاردىڭ جەرگىلىكتى جەردە جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ ارقاسىندا قازىر وبلىس ورتالىعى تۇرعىندارىنىڭ جىلۋعا جۇمسايتىن شىعىندارى ەداۋىر ازايعان. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەندى ىلەسپە گازدى ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە باعىتتاپ وتىرعان وبلىس باسشىلىعىنىڭ باستاماسىنا تابىس تىلەپ, سىر بويى جۇرتشىلىعىنا جىلى لەبىزىن ارنادى.
وسىدان كەيىن وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ جاڭا ءوندىرىستىڭ اشىلۋىنا قاتىسۋشىلار الدىندا “قازگەرمۇناي” كومپانياسى باسشىلىعىنا ءوڭىردىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا قوسقان ۇلكەن ۇلەسى ءۇشىن العىس ايتتى. ايماقتاعى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ قاتارىنا قوسىلعان جاڭا كاسىپورىن جايلى كومپانيانىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى ليۋ چجي مەن قۇرىلىستى جۇرگىزگەن باس مەردىگەر “نگسك كازسترويسەرۆيس” اق باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى شاسمايل گاسانوۆتار دا قىسقاشا لەبىز ءبىلدىردى.
ءوندىرىس ورنىنىڭ اشىلۋىنان كەيىن ايماق باسشىسى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە ارناپ سۇحبات بەردى.
– يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوباعا سايكەس پايدالانۋعا بەرىلىپ وتىرعان بۇل ءوندىرىس ورنى وبلىس ورتالىعىن گازداندىرۋ ءىسىن تولىق اياقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى بولاتبەك بايان ۇلى. – جالپى وبلىستا وسى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا بيىلعا جوسپارلانعان 10 جوبانىڭ 7-ءى تۇساۋىن كەسەدى. سونىڭ العاشقىسىنىڭ قاتارىندا اشىلعان بيتۋم زاۋىتى تاۋلىگىنە 500 توننا ءونىم ءوندىرىپ وتىر. وسىلايشا ايماعىمىزدان وتەتىن “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” اۆتوبانىنا قاجەتتى بيتۋمنىڭ ۇشتەن ءبىرىن وزىمىزدە شىعارۋعا قول جەتكىزدىك. سونىمەن قاتار تاۋلىگىنە 15 توننا نان وندىرەتىن زاۋىت ەل يگىلىگىنە بەرىلەدى. جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قازالى اۋدانىنداعى تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى اشىلىپ, وبلىس بويىنشا وسى رىنوكتاعى ونىمدەر باعاسى ەداۋىر تۇسەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
سەمەي قالاسىنان – داۋلەت سەيسەن ۇلى:
سەمەيدە كابەل وندىرىسىمەن اينالىساتىن جاڭا كاسىپورىن قاتارعا قوسىلعالى جاتىر ەكەن دەگەن حاباردى ەستىگەنىمىزگە كوپ ۋاقىت وتكەن جوق ەدى. سول كاسىپورىن كەشە ەلباسىمىزدىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن “قۋاتتى قازاقستاندى بىرگە كوركەيتەمىز!” اتتى جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر بارىسىندا سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل رەسپۋبليكالىق يندۋستريالىق كارتاعا ەنگىزىلگەن 22 جوبانىڭ ءبىرى ەكەن.
بۇگىنگى كۇنى قازاقستان نارىعىنداعى كابەل ونىمىنە قاجەتتىلىك 105,0 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, ال سونىڭ جارتىسىنا جۋىعى شەت ەلدەردەن اكەلىنەتىن كورىنەدى. جاڭا جوبانىڭ ەرەكشەلىگى سول, ونىڭ ەڭ الدىمەن جەرگىلىكتى شيكىزاتتان جاسالاتىنى جانە حالىقارالىق ستاندارتقا سايكەستىگى. ال كاسىپورىن قۋاتىنا كەلەتىن بولساق, مۇندا جىلىنا جالپى قۇنى 22,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن ۇزىندىعى 33,6 مىڭ شاقىرىم كابەل وندىرىلمەك. وبلىس اكىمى ەلباسىنا مالىمدەگەنىندەي, جاڭا ءوندىرىستىڭ ىسكە قوسىلۋى سىرتتان كەلەتىن ونىمدەردىڭ 75 پايىزىن ورتكە شىدامدى كابەلدەرمەن, سونىمەن بىرگە كەرنەۋلىك جانە باقىلاۋ كابەلدەرىمەن, سونداي-اق ساپالى وتكىزگىشتەرمەن الماستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تەلەكوپىر بارىسىندا اتالعان كاسىپورىننىڭ باسشىسى كەمەلبەك قۇلتاەۆ تا ءسوز الىپ, زاۋىتتىڭ بولاشاعى تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنا قىسقاشا تۇسىنىكتەمە بەردى. وسىلايشا قىسقاشا سۇحباتتاسۋدان سوڭ جاڭا كاسىپورىن سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى.
ءبىز بۇدان كەيىن “يست ينداستري كومپاني لتد” (شىعىس يندۋستريالاندىرۋ كومپانياسى) جشس باس تەحنولوگى التىناي قۋاندىقوۆامەن تىلدەسكەنبىز. ول وسىدان ءۇش جىل بۇرىن قۇرىلعان ءوز سەرىكتەستىكتەرىنىڭ قازاقستان دامۋ بانكىنەن 625 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ ىسكە كىرىسىپ كەتكەندەرىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇلاردىڭ ءونىمدەرى ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس, ەنەرگەتيكا, تەمىر جول سالالارىندا كەڭىنەن پايدالانىلماق. ازىرگە مۇندا جاڭادان 35 جۇمىس ورنى اشىلىپتى. كەلەر جىلى ول ءجۇز جۇمىس ورنىنا دەيىن ۇلعايتىلماق. ال كادر ماسەلەسىنە كەلسەك, تاپشىلىق جوق ەكەن. ويتكەنى, توقتاپ قالعان بۇرىنعى كابەل زاۋىتىنىڭ كادرلارى جاڭا كاسىپورىنعا كوپتەپ كەلۋدە.
جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر سوڭى مۇندا تاعى ءبىر جاقسى جاڭالىققا ۇلاستى. ياعني, استانا كۇنى قارساڭىندا سەمەيدە 72 پاتەرلىك توعىز قاباتتى تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا قاتارعا قوسىلعان بۇل ۇيگە نەگىزىنەن جاس وتباسىلار, مەملەكەتتىك جانە مەكەمە, ۇيىم قىزمەتكەرلەرى جايعاستى. پاتەر يەلەرىنە كىلتتەردى تابىستاعان وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ سەمەيدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى زور قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقانىن ءمالىمدەدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان – باقتيار تايجان:
بۇل كۇنى وڭتۇستىكتە ءۇش ءىرى كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. ء“Hىll” جشس قازاقستانداعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جوعارى دارەجەلى, ساپالى موتور مايلارىن شىعاراتىن تۇڭعىش ءوندىرىس ورنى. 2005 جىلى باستالىپ, ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما اياسىندا جۇزەگە اسقان زاۋىتى تەحنيكالىق مايلاردى وندىرەتىن قوندىرعىلارمەن جانە ارالاستىرۋ تەحنولوگيالارىمەن قامتاماسىز ەتكەن اقش-تىڭ “FMC تەحنولودجي” كومپانياسى.
زاۋىتتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى راقىمجان نۇپباەۆ قازاقستاندىق ءونىم – “فاسترويل” مايىنىڭ ساپاسى “موبيل”, “ەسسو”, “شەلل” سياقتى الەمگە تانىمال كومپانيا ونىمدەرىنەن كەم تۇسپەيدى دەيدى.
2005 جىلى ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن ماقتا كلاستەرىن دامىتۋ ماقساتىندا “وڭتۇستىك” ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى قۇرىلعان بولاتىن. قازاقستان ديقاندارى وسىرگەن اق التىنىن شەتەلگە شيكىزات كۇيىندە سۋ تەگىنگە بەرىپ, دايىن ءونىم رەتىندە ءتورت-بەس ەسە قىمبات باعاعا كەلەتىندىكتەن مەملەكەتىمىزدىڭ ەسەسى كەتىپ جۇرگەن جاعدايى بار ەدى. قازىر “وڭتۇستىك” ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ قازىعى قاعىلىپ, الدى ىسكە قوسىلدى. سونىڭ ءبىرى “حلوپكوپروم-تسەلليۋلوزا” جشس “گيدروسكوپيالىق ماقتا-ماقتا تسەلليۋلوزاسى مەن تەحنيكالىق كاربوكسيمەتيلتسەلليۋلوزا ءوندىرىسىن” جولعا قويدى. سەرىكتەستىك بۇرىن قىتايعا ساتىلىپ كەلگەن قالدىق ماقتادان 40 ءتۇرلى وتاندىق ءونىم الىپ وتىر.
ەلباسىمەن تىكەلەي ەفير ارقىلى تىلدەسۋ “Oxy-ءTextىle” جشس عيماراتىندا ءوتتى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ءسوز الدى. – ءسىزدىڭ ەلىمىزدى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرماڭىزدى ورىنداۋ بويىنشا بيىلعى جىلى وبلىسىمىزدان رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن 16 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان بولاتىن. سولاردىڭ 6-ۋى ىسكە قوسىلدى, ال 3 ينۆەستيتسيالىق جوبا بۇگىن جۇزەگە اسقالى وتىر. ولار: “وڭتۇستىك” ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاعى “Oxy ءTextىle” مەن “حلوپكوپروم تسەليۋللوزا” فابريكالارى جانە مايلاۋ ماتەريالدارىن وندىرەتىن ء“Hىll” زاۋىتى. سونىمەن قاتار, اعىمداعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا 7 يندۋستريالىق نىساندار اشىلاتىن بولادى. اتالعان جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 51,5 ملرد. تەڭگە. جاڭادان 2781 جۇمىس ورنى اشىلادى. بۇل كاسىپورىنداردىڭ ىسكە قوسىلۋى ءبىزدىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قوماقتى ۇلەس قوساتىن بولادى, – دەي كەلىپ وبلىس باسشىسى ەلباسىعا تۇرعىنداردىڭ ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
ماقتا تالشىعىنان جىلىنا 6 مىڭ توننا 20-80 ءنومىرلى ساپالى ءجىپ دايىنداي الاتىن سەرىكتەستىكتىڭ ديرەكتورى قاناەۆ نيەتبەك سەرىكتەستىكتەگى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى باياندادى.
قازاقستان ەكونوميكانىڭ قارقىندى دامۋ جولىنا ءتۇستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا وسىنداي الىپ كاسىپورىندار جۇمىس جاساي باستادى.
قاراعاندى وبلىسىنان – ايقىن نەسىپباي:
بۇقار جىراۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى بوتاقارا كەنتىندە جاڭادان اشىلىپ جاتقان ءوندىرىس ورىندارى جىلدان جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. مۇندا كەشە ەلباسىنىڭ كوز الدىندا تاعى ءبىر كاسىپورىن ساپقا قوسىلدى. “قازتەرم” كومبيناتى قۇرعان بولات پانەلدى جىلىتۋ رادياتورلارى زاۋىتى جۇمىس ىستەي باستادى. اتىنان بەلگىلى بولىپ تۇرعانداي, تۇرعىن ۇيلەرگە جىلۋ تاراتاتىن زاتتار جاسالادى. قۇرىلىس كەڭ قانات جايعان ايماق ءۇشىن بۇل وتە قاجەتتى ءونىم. وبلىس اكىمى سەرىك احمەتوۆ ءمالىم ەتكەندەي, قازىردىڭ وزىندە تۇتىنۋشىلار تاراپىنان 50 ميلليون تەڭگەگە تاپسىرىس ءتۇسكەن. ونىڭ كولەمى الداعى ۋاقىتتا ۇلعايا بەرمەك.
رەسپۋبليكالىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن 18 جوبانىڭ جىل اياعىنا دەيىن 10-ى ىسكە اسىرىلۋعا ءتيىس. مۇنىڭ الدىندا جاڭاارقا, شەت اۋداندارىندا كومىر جانە تەمىر كونتسەنتراتىن وندىرەتىن كەنىشتەر اشىلعان بولاتىن. ەندى بۇقار جىراۋ اۋدانىندا بوي كوتەرگەن جاڭا كاسىپورىن ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جۇمىسقا قامتىلۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى.
اقمولا وبلىسىنان – باقبەرگەن امالبەك:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن وتكىزىلگەن تەلەكوپىر اقمولا وبلىسىنىڭ باستى ونەركاسىپتى ورتالىعى ستەپنوگور قالاسىنداعى جاڭا جىلىجاي جايلى بايانمەن باستالدى. مۇندا قازىر ءتورت گەكتارعا جۋىق الاڭدى الىپ جاتقان ماڭىزدى جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ باستاماشىسى دا, ىسكە اسىرۋشىسى دا “قازاقستاننىڭ تەحنيكالىق تەحنولوگياسى” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسىمەن تىكەلەي بايلانىستا اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي دياچەنكو مەن اتالعان جشس ديرەكتورى الەكساندر گريبالوۆ سولتۇستىك وڭىردەگى زامانالىق جىلىجاي تۋرالى كەڭىنەن اقپارات بەرىپ, جاڭا ءوندىرىس ورنىن تانىستىردى. مۇندا قيار, قىزاناق, تاعامدىق جاسىل وسكىندەر وبلىس تۇرعىندارىنىڭ داستارقان ءمازىرىن تولىقتىراتىن بولادى. ونىمدەردىڭ جىلدىق كولەمى 1832 توننانى قۇراماق. جوبانىڭ جالپى قۇنى 1 ميلليارد 49 ميلليون تەڭگەگە باعالانعان. قازىر جاڭا كاسىپورىندا گوللانديا مەن رەسەيدەن جەتكىزىلگەن زامانالىق جابدىقتار قۇراستىرىلۋدا. ستەپنوگور قالاسىنىڭ 60 تۇرعىنىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىعان جىلىجاي جانىنان بولاشاقتا بالىق شارۋاشىلىعى دا قولعا الىنباق.
وبلىس اكىمى س.دياچەنكو ەلباسىنا سونداي-اق مەملەكەتتىك يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى باياندادى. اقمولالىقتار باعدارلاما اياسىندا 83 ميلليارد تەڭگەنىڭ سەگىز جوباسىن تابىستى يگەرۋدە.
قوستاناي وبلىسىنان – ءنازيرا جارىمبەتوۆا:
سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىندەگى تاياۋدا عانا ىسكە قوسىلعان مەتالل پروكاتى زاۋىتىنىڭ اتشاپتىرىم تسەحىنا تەلەارنالاردىڭ ءتۇسىرۋ كامەرالارى ورنالاستىرىلعان. قىزىل وتتان بوسانىپ شىعىپ جاتقان سوم تەمىردىڭ قىزۋى بەتكە ۇرىپ, تسەحتىڭ ءىشى ىسىپ تۇر. ەلىمىزدە تاپسىرىلىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالار تۋرالى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تىكەلەي ەفيردە اڭگىمەلەپ بەرۋ ءۇشىن قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي كۋلاگين جانە ءوندىرىس باسشىسى مۇحامەدجان تۇرداحۋنوۆ مەتالل شىعىپ جاتقان تسەحقا كەلدى. بالقىتۋ جانە قۇيۋ پەشىنەن شاشىراعان وت مەرەكەلەردەگى وتشاشۋدى كوزگە ەلەستەتەدى.
وسى ۋاقىتقا دەيىن جىنىستاردى قوپارىپ, كەن شىعارىپ كەلگەن ءوندىرىستىڭ ەندى مەتالل قۇياتىن ءوز زاۋىتى بار. وندا ۇزدىك تەحنولوگيا قولدانىلادى. سونىڭ ارقاسىندا كاسىپورىن تەك كەن بايىتىپ قانا قويماي, مەتالل وندىرۋگە قول جەتكىزدى. مۇندا شىعارىلاتىن شاعىن پروكات تەمىر, قۇرىلىس ارماتۋرالارى “سوكولوۆ-سارىباي وندىرىستىك بىرلەستىگى” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ىشكى قاجەتتىلىكتەرىن وتەيدى. جىل تاۋلىگىنە وندىرىلەتىن 75 مىڭ توننا مەتالل قازاقستاندىق مازمۇندى بايىتا تۇسەدى. وسىعان دەيىن سسكوب ءوزى شيكىزات جىبەرەتىن رەسەيدەن جىلىنا 100 مىڭ توننا مەتالل پروكاتىن ساتىپ الاتىن. ال بۇل وندىرىسكە 60 ميلليون دوللارعا تۇسەتىن!
وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين ەلباسىعا وبلىس ەكونوميكاسى تۋرالى باياندادى.
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, وبلىس ەكونوميكاسى ىرعاقتى دامىپ كەلەدى, – دەدى سەرگەي ۆيتالەۆيچ. – ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ارالىعىندا ونەركاسىپ ءونىمىن ءوندىرۋ كولەمى 163 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. فيزيكالىق كولەم يندەكسى 130 پايىزدان استى. ءۇستىمىزدەگى جىلى ونەركاسىپكە تارتىلعان ينۆەستيتسيا 19,5 ميلليارد تەڭگە نەمەسە وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 159 پايىزدى قۇرايدى. مۇنداي كورسەتكىش وڭىردەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ قارقىن الۋىنا ىقپال ەتەدى. ۇستىمىزدەگى جىلى قوستاناي وبلىسىندا 11 ينۆەستيتسيالىق نىسان پايدالانۋعا بەرىلمەك. ءبىز سونىڭ بىرىندە تۇرمىز. مۇنداي جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى ۇقساتۋ ونەركاسىبى ۇلەسىن ارتتىرا تۇسەدى.
مۇنان كەيىن “سسكوب” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى مۇحامەدجان تۇرداحۋنوۆ ەلباسىنا تىكەلەي ەفير ارقىلى تەمىر كەنى شيكىزاتىن وندىرەتىن سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىنىڭ تەك قازاقستانداعى عانا ەمەس, بۇكىل دوستاستىق ەلدەرى كولەمىندەگى ەڭ ءىرى كاسىپورىن ەكەنىن ايتتى.
– بىرلەستىك بايىتىپ شىعاراتىن تەمىر كەنى جەنتەگى مەن كونتسەنتراتى نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە. بىرلەستىك ءوز ءونىمىن قاراعاندى مەن ماگنيتوگورسك مەتاللۋرگيا كومبيناتتارىنا ارتادى. سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ ونىمىمىزگە قىتاي دا مول سۇرانىس جاساپ وتىر. بۇگىن سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى ءوندىرىستىڭ جوعارى ساتىسىنا كوتەرىلىپ كەلەدى, ول ءوندىرىستى مەتالل پروكاتپەن قامتاماسىز ەتەدى. ءبىزدىڭ جاڭا زاۋىتىمىز ينۆەستيتسيالىق جوبالارداعى قازاقستاندىق مازمۇندى تولىقتىرا ءتۇستى. ساتىپ العان قىمبات, ءوزىڭ وندىرگەن ارزان ەكەنىن دالەلدەپ بەردى.
اقتوبە وبلىسىنان – ساتىبالدى ءساۋىرباي:
اقتوبە وبلىسىنىڭ ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋعا قوسقان ۇلەسىنەن حاباردار ەتەتىن تىكەلەي جەلى بايلانىسى قازاقستانداعى مەديتسينالىق جانە ونەركاسىپتىك رەنتگەن اپپاراتىن شىعاراتىن بىردەن-ءبىر كاسىپورىن – “اقتوبەرەنتگەن” اق بازاسىندا ورنالاسقان-دى. قاشاندا جاقسىلىققا جانى قۇمار اقتوبەلىكتەر وسى ءبىر ءساتتى اسىعا كۇتكەنى جۇزدەرىنەن اڭعارىلىپ تۇردى. مۇندا رەنتگەن اپپاراتىنىڭ 28 ءتۇرى شىعارىلادى, ولار الەمنىڭ 23 ەلى
