فوتو: mazhilis.parlam.kz
دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, ونىڭ ىشىندە, ايرىقشا, شوقتىعى بيىك وزگەرىستىڭ ءبىرى – كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ جاڭادان قۇرىلۋى.
«بىرىنشىدەن, كونستيتۋتسيانىڭ ۇستەمدىگىن تولىققاندى قامتاماسىز ەتۋدە بيلىك تارماقتارىنداعى تەجەمەلىلىك پەن تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن, مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا جول اشىلدى. دەموكراتيالىق جاڭعىرۋ مەن ادىلەتتى قوعام قۇرۋ جولىندا ماڭىزدى قادامدار جاسالا باستادى. پرەزيدەنت پەن پارلامەنت سايلاۋىن وتكىزۋدىڭ دۇرىستىعىن, ءتىپتى رەفەرەندۋمنىڭ بارىسىن باقىلايتىن تولىققاندى ينستيتۋتقا اينالدى.
ەكىنشىدەن, ادام قۇقىعىن قورعاۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق مەحانيزمىن كەڭەيتتى. بۇرىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە پرەزيدەنت, پرەمەر-مينيستر, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ سپيكەرى, دەپۋتاتتار سانىنىڭ بەستەن ءبىرى جانە سۋديالار عانا جۇگىنە الاتىن. قازىر بۇل اتالعانداردان باسقا ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورى, ادام قۇقىعى جونىندەگى ۋاكىل, سونىمەن قوسا بارلىق ازاماتتار جۇگىنىپ, ءوز ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك الدى.
ۇشىنشىدەن, قولدانىستاعى زاڭداردىڭ جانە ولاردىڭ جەكەلەگەن نورماسىن كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ قۇزىرەتى قارقىندى جۇمىس ىستەپ جاتىر. كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلعالى 9000 مىڭنان استام ازامات جۇگىنىپ, ونىڭ 8 پايىزعا جۋىعى كونستيتۋتسيالىق وندىرىستەن ءوتىپ, ءوز شەشىمىن تاپتى. ءسويتىپ, بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتىق مونيتورينگ اۋقىمى كەڭەيىپ, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ اتا زاڭعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ ناتيجەسى زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, زاڭنامانىڭ جەتىلدىرىلۋىنە نەگىز بولىپ وتىر», دەدى دەپۋتات.
60 مەملەكەت مۇشە بولىپ تابىلاتىن ەۋروپا كەڭەسى جانىنداعى ۆەنەتسيالىق كوميسسيا قۇرامىندا 8 جىل جۇمىس ىستەگەن ءۇنزيدلا شاپاق الەم ەلدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارى جۇمىسىن سالىستىرا تالداپ ايتا الاتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
«بۇگىندە الەمنىڭ 119 ەلىندە كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگانى جۇمىس ىستەيدى. كەيبىر ەلدەردە ونى سوت بيلىگى جۇزەگە اسىرادى, كەيبىرەۋلەرىندە پارلامەنت قابىلداعانعا نەمەسە قول قويىلعانعا دەيىن زاڭداردىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن تەكسەرۋمەن, ياعني الدىن الا باقىلاۋمەن عانا شەكتەلەدى. باسقا ەلدەردە كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارى قولدانىستاعى زاڭدارعا قاتىستى كەيىنگى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى. ەندى كەلەسى ءبىر ەلدەردە كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ۇلگىسى الدىن-الا جانە كەيىنگى باقىلاۋ ەلەمەنتتەرىن بىرىكتىرە وتىرىپ, ارالاس سيپاتقا يە», دەگەن ماجىلىسمەننىڭ ايتۋىنشا قازاقستاندا كوپتەگەن ەلدەردە تاراعان ءۇشىنشى ۇلگى ەنگىزىلدى, ياعني ادامدار كونستيتۋتسيالىق سوتقا تىكەلەي جۇگىنىپ, ءوزىنىڭ ازاماتتىق قۇقىعىن قورعاي الادى.
ءۇ.شاپاقتىڭ سوزىنشە كونستيتۋتسيالىق سوت ومىرىمىزگە ەنگەلى, ەل ازاماتتارىنىڭ سوت جۇيەسىن باعالاۋى بايقالىپ, بەلسەندىلىگى ارتتى. ونى ناقتى تسيفردان دا بايقاۋعا بولادى.
«ماسەلەن, كونستيتۋتسيالىق سوت وندىرىسىنە 9000 استام ءوتىنىش تۇسكەنى – سونىڭ ايقىن دالەلى. ۆەنەتسيالىق كوميسسيا مۇشەسى, فرانتسۋز كلەر بازي ءمالوريدىڭ پىكىرىنشە, كونستيتۋتسيالىق ءادىل سوت بويىنشا قازاقستان مودەلى ەۋروپالىق مودەلگە ەتەنە جاقىنداعان», دەدى دەپۋتات.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ارينە, ءبارىمىز دە قۇقىقتارىمىز بەن بوستاندىعىمىز ءادىل جانە كونستيتۋتسيالىق كەپىلدەندىرىلگەن قۇقىقتىق مەملەكەتتە ءومىر سۇرگىمىز كەلەدى.
«بۇل رەتتە, كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ شىعارىپ جاتقان شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋ مەحانيزمىن جەتىلدىرۋ وتە ماڭىزدى. ماسەلەن, كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلعان ساتتەن باستاپ 68 نورماتيۆتىك قاۋلى شىعاردى. ونىڭ ىشىندە 18 قاۋلى بويىنشا زاڭنامالىق وزگەرىستەر قابىلداندى, 20 قاۋلى ماجىلىستەگى زاڭ جوبالارى قۇرامىندا قارالىپ جاتىر», دەدى ماجىلىسمەن.
ء ۇنزيلا شاپاقتىڭ پىكىرىنشە, شەشىمدەردىڭ بارلىعى دەرلىك ادامداردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنا قاتىستى بولعاندىقتان, ولاردىڭ شۇعىل ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن مەحانيزمدى جەتىلدىرۋ كەرەك, سونىمەن قوسا, اتا زاڭعا قايشى دەپ تانىلعان شەشىمدەردىڭ كۇشىن دەرەۋ جويۋ, بۇزىلعان قۇقىقتى تەزىرەك قالپىنا كەلتىرۋ مەحانيزمىن وڭتايلاندىرۋ دا ماڭىزدى.
«بۇگىندە قابىلدانىپ جاتقان ءاربىر شەشىم – ەرتەڭگى ۇرپاقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالىپ جاتقان ماڭىزدى قادام.
ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – وسى رەفورمالاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىپ, ولاردىڭ حالىق ومىرىندە ناقتى ناتيجەسىن كورۋ.
مەن زاڭ سالاسىندا, ونىڭ ىشىندە كونستيتۋتسيالىق كەڭەستە قىزمەت اتقارعان ازامات رەتىندە اتا زاڭىمىزعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ وتە اۋقىمدى ءارى ءتيىمدى ەكەنىن ناقتى ايتا الامىن», دەپ پىكىرىن تۇيىندەدى دەپۋتات.
