تىڭ ىزدەنىسكە بارىپ, زاماناۋي جاساندى جابىق باسسەين ورناتىپ, توبىل-تورعايدا كەزدەسە قويمايتىن باعالى بالىق ءوسىرىپ جاتقاندار دا بار. توبىل قالاسىنداعى «قوستاناي بەكىرەسى» سەرىكتەستىگى جابىق عيماراتتاعى 16 باسسەيندە بەكىرە ءوسىرىپ جاتىر.
كاسىپكەر ۆالەنتين يششەنكو جەتى جىل بۇرىن شاعىن توعاندا بەكىرە شاباعىن ءوسىرىپ كورگەن. بىراق اشىق اسپان استىندا باعالى بالىقتىڭ بابىن كەلىستىرە الماي, اقىرى مەملەكەت قولداۋىنا ارقا سۇيەپ, بارلىق تالاپقا ساي قۇرال-جابدىعى بار جابىق فەرما سالۋعا بەل بۋعان.
«باستاپقى جوبانى 180 ملن تەڭگەگە باعالاپ ەدىك, جەر راسىمدەپ, عيمارات تۇرعىزعانشا 300 ملن تەڭگە شىعىندالدىق. عيمارات سالىپ, ءوندىرىستى ىسكە قوسۋعا مەملەكەتتەن 25 پايىزدىق ينۆەستسۋبسيديا قاراستىرىلعان. الايدا ول سۋبسيديانى الۋ ءۇشىن جىلىنا 45 مىڭ توننادان جوعارى ءونىم شىعارۋ كەرەك. وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن وندىرىسكە تاعى 300 ملن تەڭگە قارجى سالۋ قاجەت بولادى. بۇدان تىس بالىق وسىرەتىن باسسەين مەن جەمگە, سۋ قۇبىرىن تارتۋعا سۋبسيديا بەرىلەدى. بىراق ونى الۋ ءۇشىن الدىمەن باسسەين نەمەسە ازىق ساتىپ الىپ نەمەسە بالىقتى ءوسىرىپ, ونى ساتقان سوڭ عانا ءتيىستى قۇجاتتاردى راسىمدەپ, قۇزىرلى ورىنعا كورسەتۋىڭىز كەرەك. سوندىقتان نەسيە پايىزىن جابۋعا بولىنگەن سۋبسيديادان باسقا دەمەۋقارجى العان جوقپىز. قازىر بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردى, ونىڭ بۋداندارىن وسىرەمىز. مۇندا ءوسىپ جاتقان بالىقتىڭ ءبارىن استراحاننان ۋىلدىرىق تۇرىندە ساتىپ اكەلەمىز. مايدا جۇمىرتقا جاسۋشالاردى وسى جەردە ينكۋباتورعا سالامىز. بالىقتى تابيعي جولمەن كوبەيتۋ ءۇشىن كەم دەگەندە 4-5 جىل كەرەك. الداعى ۋاقىتتا انالىققا جارايتىن بالىقتاردى ىرىكتەپ بولەك ءوسىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ءبىر قيىندىعى انالىق بالىقتى انىقتاۋ قيىن. ول ءۇشىن ارنايى ۋلترادىبىستىق اپپارات كەرەك. سوندىقتان بالىقتى الدىمەن ءوسىرىپ الىپ, انالىق, ءيا انالىق ەمەس ەكەنىن ودان كەيىن عانا انىقتاۋ كەرەك», دەيدى.
كاسىپتى باستاعاندا وبلىس باسشىلارى ۇلكەن كومەك كورسەتكەن. اۋدان اكىمدىگى ارنايى جەر ءبولىپ, عيماراتقا ەلەكتر جەلىسىن تارتقان. مەملەكەت جەڭىلدىكپەن العان نەسيەنىڭ پايىزدىق مولشەرىن سۋبسيديالاپ, كاسىپورىن اياققا تۇرىپ كەتكەنشە دەمەۋ جاساپ جاتىر. فەرما قازىر بەكىرەنىڭ بەس ءتۇرىن – 28 مىڭ شاباق, ساۋداعا شىعارۋعا دايىن 3 مىڭنان استام ءىرى بالىق وسىرەدى. ءاۋ باستا جىلىنا 20 توننا بالىق ءوندىرۋدى مەجەلەگەن كاسىپورىن تولىققاندى مەملەكەت قولداۋىنا يە بولۋ ءۇشىن بيىلدان باستاپ جىلدىق ءونىم كولەمىن 45 تونناعا دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. بەكىرە تابيعي جاعدايدا 2-3 جىلدا ءوسىپ, جەتىلەدى. ال فەرمادا ءبىر جىلدىڭ ىشىندە تاۋارلى بالىققا اينالادى.
«جابىق باسسەيندەگى بالىق ويداعىداي ءوسىپ-جەتىلۋ ءۇشىن سۋدى ۇنەمى تازارتىپ, وتتەگىمەن بايىتىپ وتىرۋ كەرەك. سۋدى جاي تازارتۋ ازدىق ەتەدى. ونداي سۋدا بالىق وسپەيدى. مىندەتتى تۇردە وتتەگى قوسپاسىن قوسۋ ماڭىزدى», دەيدى فەرما باسشىسى.
«قوستاناي بەكىرەسى» تاياۋدا توبىل قالاسىنان دۇكەن اشتى. جانىندا شاعىن تسەح جۇمىس ىستەپ جاتىر. دۇكەن-تسەح تەك بالىق ساتپاي, ودان ءتۇرلى ونىمدەر دايىندايدى. كاسىپورىن تەحنولوگى رومان گەربەرساگيننىڭ سوزىنشە, قازىر كۇنىنە 500 كيلو بالىق وڭدەلەدى. كەلەشەكتە بەكىرەدەن 100-گە جۋىق ءونىم ءتۇرىن شىعارۋ جوسپاردا بار.
توبىل – تورعاي وبلىسارالىق باسسەيندىك بالىق شارۋاشىلىعى ينسپەكتسياسىنىڭ ءبولىم باسشىسى مارجانگۇل داندىباەۆانىڭ سوزىنشە, ايماقتا 266 سۋ ايدىنى جەكە پايدالانۋشىلارعا بەرىلگەن. سونىڭ 70-ءسى تاۋارلى بالىق وسىرۋمەن اينالىسادى. ولار بىلتىر 500 تونناعا جۋىق بالىق وندىرگەن.
«بالىق وسىرۋمەن اينالىساتىن اكۆاشارۋشىلىقتارعا مەملەكەت تاراپىنان 50% مولشەرىندە سۋبسيديا قاراستىرىلعان. ينۆەستيتسيالىق سالىمدار كەزىندە كاسىپكەر شىعىنىنىڭ 25%-ى سۋبسيديالانادى. ودان كەيىن مەملەكەت تاراپىنان دا 2,5% جىلدىق وسىممەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلەدى», دەيدى ءبولىم باسشىسى.
ۆالەنتين يششەنكونىڭ ايتۋىنشا, باعالى بالىقتى شەتەلدەن تاسىماي وزىمىزدە ءوسىرىپ, وڭدەۋدىڭ ءوزى – ۇلكەن جەتىستىك. «باستى ماقسات – ءوڭىردى تازا ەكولوگيالىق ونىممەن قامتاماسىز ەتۋ. وتاندىق ونىمگە قازىردىڭ وزىندە سۇرانىس جوعارى», دەيدى ول. سەرىكتەستىك ونىمدەرىنە وبلىستان تىس, استانا قالاسى مەن قىزىلجار وڭىرىندە سۇرانىس جوعارى.
قوستاناي وبلىسى
