ەلىمىزدە اناليتيكالىق ەكوجۇيە قۇرىلادى

ءىس-شارا اياسىندا قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي ديرەكتورى ەركىن تۇقىموۆ پەن قر پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى باسقارماسىنىڭ پرەزيدەنتى اقىلبەك كۇرىشباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي مەن قر پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى قر ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.

كەزدەسۋدى اشا وتىرىپ, قسزي ديرەكتورى عىلىم مەن عىلىمي-تەحنيكالىق ساياساتتى رەفورمالاۋ قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وسىدان ءۇش جىل بۇرىن باستاۋ العان الەۋمەتتىك-ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كەشەندى رەفورمالارىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

«مەملەكەت باسشىسى ەلدىڭ پروگرەسسيۆتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وزگەرىستەرگە تەز بەيىمدەلىپ, جاڭا ءوسۋ نۇكتەلەرىن ۇنەمى ىزدەستىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت بۇل ستراتەگيالىق مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدا عالىمدار مەن ساراپشىلارعا ەرەكشە مىندەت جۇكتەدى. بۇل پروتسەسكە پرەزيدەنت جانىنداعى جەتەكشى ەكى اناليتيكالىق جانە عىلىمي ورتالىق – قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى مەن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى جەتەكشىلىك ەتۋى كەرەك. ءبىزدىڭ زەرتتەۋلەرىمىز مەملەكەتتىك ساياساتتى ازىرلەۋگە, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەكولوگيا جانە باسقا دا نەگىزگى سالالار ماسەلەلەرىن شەشۋگە نەگىز بولۋى كەرەك», دەدى ەركىن تۇقىموۆ.

قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي ديرەكتورى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ باسشىلىعىنا عىلىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋعا ينتەگراتسيالاۋعا, ستراتەگيالىق شەشىمدەردى ازىرلەۋگە جانە ەلدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىن قولداۋعا باعىتتالعان جۇيەلىك تاسىلگە نەگىزدەلگەن ءتيىمدى سينەرگەتيكالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى قۇرۋدى ۇسىندى.

وسى ماقساتتا جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ دامۋ بولجامدارىن ازىرلەۋ ءۇشىن قسزي مەن قر ۇعا جانىنان عىلىمي ساراپتاما كەڭەسىن ۇيىمداستىرۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋ ءۇشىن دالەلدى ساياساتتىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن ازىرلەۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ساياسي ينستيتۋتتارعا قولجەتىمدى وزەكتى زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى ەنگىزىلگەن عىلىمي-ساراپتامالىق دەرەكقور قۇرۋ, مەملەكەتتىك ستراتەگيالار مەن باعدارلامالارعا مىندەتتى عىلىمي ساراپتاما جۇرگىزۋ مەحانيزمىن ەنگىزۋ, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن عىلىمي مونيتورينگتەۋ جانە جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە جەدەل ارەكەت ەتۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ ۇسىنىلادى. باستامالاردىڭ ءبىرى – حالىقارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى ساراپشىلاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى بازاسىندا تىلدىك دايارلىقتان وتكىزۋ.

ء«بىز قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەلدەر مەن وڭىرلەر – قىتاي, رەسەي, اقش, ورتالىق ازيا بويىنشا ماماندانعان ەلتانۋ مەكتەپتەرىن دامىتۋ قاجەتتىلىگىن بىرنەشە رەت اتاپ وتتىك. نەگىزگى ماسەلە – زەرتتەلەتىن ەلدەردىڭ ءتىلىن مەڭگەرگەن مامانداردىڭ ازدىعى. وسىعان بايلانىستى ەلتانۋ جانە ءوڭىرتانۋ سالاسىنداعى مامانداردى تىلدىك دايارلاۋ ءۇشىن قر ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ رەسۋرستارى مەن الەۋەتىنە ءۇمىت ارتامىز», دەدى ە. تۇقىموۆ.

قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قر ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى باسقارماسىنىڭ پرەزيدەنتى اقىلبەك كۇرىشباەۆ وز سوزىندە مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق بولجاۋ, بولجامدى تالداۋ جانە فورسايتتىق زەرتتەۋلەر ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋداردى.

«بۇگىنگى تاڭدا ۇلىبريتانيا, اقش, جاپونيا جانە وڭتۇستىك كورەيا سياقتى الەمدەگى جەتەكشى ەلدەر مەملەكەتتىك ستراتەگيالاردى ازىرلەۋدە عىلىمي نەگىزدەلگەن بولجاۋ ادىستەرىن بەلسەندى قولدانادى. بريتاندىق Horizon Scanning Programme ۇكىمەتكە ۇزاق مەرزىمدى قيىندىقتاردى بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ال امەريكاندىق ساراپتامالىق ورتالىقتار, سونىڭ ىشىندە RAND Corporation جانە National Science Foundation Big Data Analytics ەكونوميكا, قاۋىپسىزدىك جانە يننوۆاتسيا ماسەلەلەرى بويىنشا ساراپتامالىق ۇسىنىستارىن بەرۋدە. جاپونيادا NISTEP باسقارۋىنداعى فورسايت جۇيەسى تەحنولوگيالىق ترەندتەردى ونداعان جىلدارعا الدىن الا تالداۋ جۇرگىزەدى, ال وڭتۇستىك كورەيا ناقتى ۋاقىت رەجيمىندە ساياسي شەشىمدەردى باقىلاۋ جانە بەيىمدەۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتتى ەنگىزىپ جاتىر» دەپ اتاپ ءوتتى قر ۇعا باسقارما پرەزيدەنتى.

اقىلبەك كۇرىشباەۆتىڭ پىكىرىنشە, وسىنداي تاجىريبەلەردى قازاقستانعا بەيىمدەۋ ۇكىمەتتى جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە جەدەل نازار اۋدارۋ جانە ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالاردى ازىرلەۋ ءۇشىن عىلىمي تەتىكتەرمەن قامتاماسىز ەتەتىن بولجاۋدىڭ زياتكەرلىك جۇيەسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «ساياساتقا ارنالعان عىلىم» جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ باستاماسى اياسىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى مەن قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ۇزدىك الەمدىك تاجىريبەلەر مەن تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, اناليتيكالىق ەكوجۇيە قۇرىلىپ, ول دەرەكتەردى تالداۋ مەن ستراتەگيالىق بولجاۋدىڭ وزىق ادىستەرىنە نەگىزدەلگەن ەلدىڭ ورنىقتى دامۋى جولىنداعى ماڭىزدى قادام بولماق.

«كيسي GPS» وتىرىسىنا سونداي-اق قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قر ۇعا-نىڭ باس عىلىمي حاتشىسى يسمايل توقبەرگەنوۆ قاتىستى. ول قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي مەن قر ۇعا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى ءوز كوزقاراسىن ءبىلدىردى.

اتاپ ايتقاندا, يسمايل توقبەرگەنوۆ جاھاندىق بەلگىسىزدىك جاعدايىندا جانە تەحنولوگيالىق, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك پروتسەستەردىڭ قارقىندى وزگەرۋى كەزەڭىندە قازاقستانعا تەرەڭدەتىلگەن جاعدايلىق تالداۋ جۇرگىزەتىن, ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ۇردىستەردى بولجايتىن, بولاشاق ستسەناريلەرىن فورسايتتىق مودەلدەۋدى ىسكە اسىراتىن, سونداي-اق مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىم قابىلداۋدى جەدەل قولداۋعا باعىتتالعان ينتەللەكتۋالدى جۇيەلەردى ەنگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

«ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىمەن بىرلەسىپ ينتەللەكتۋالدى جۇيە قۇرۋ كەشەندى عىلىمي تاسىلگە نەگىزدەلگەن اناليتيكانى قامتاماسىز ەتەدى, ول ماشينالىق وقىتۋ, ۇلكەن دەرەكتەردى وڭدەۋ جانە ساراپتامالىق مودەلدەۋدىڭ وزىق ادىستەرىنە سۇيەنەدى. وسىعان بايلانىستى ءبىز جاعدايلىق-پرەديكتيۆتىك اناليتيكا مەن فورسايتتىق زەرتتەۋلەر جۇيەسىن قۇرۋدا كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرۋدى ۇسىنامىز», دەدى قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قر ۇعا وكىلى.

قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي-دىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى ايگۇل ءزابيروۆا وز كەزەگىندە عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ باستى شارتى – اۆتونومدى جانە تاۋەلسىز عىلىمي قاۋىمداستىق قالىپتاستىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي مەن قر ۇعا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆتى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ جاڭعىرۋى جانە ۇلتتىق بىرەگەيلىك سياقتى ءىرى قولدانبالى تاقىرىپتاردى زەرتتەۋ», دەگەن ۇسىنىس ءبىلدىردى قسزي-دىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى.

قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قر ۇعا جەر, عارىش جانە كوممۋنيكاتسيالار عىلىمدارى ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ەلەنا شەۆچەنكو عىلىم اكادەمياسى جۇرگىزىپ جاتقان فورسايتتىق زەرتتەۋ جۇمىستارى تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇمىس عىلىمنىڭ ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى كەزەڭدەگى مىندەتتەرىن ايقىنداۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق, ول باسىم پانارالىق زەرتتەۋ باعىتتارىن انىقتاۋعا, عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ تاقىرىپتارىن بيزنەس قاجەتتىلىكتەرى مەن وڭىرلىك سۇرانىستارعا سايكەستەندىرۋگە, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق باعىتتارىن بەلگىلەۋگە جانە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن وزەكتەندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تالعات قاليەۆ جەتەكشى عىلىمي-تالداۋ ۇيىمدارى اراسىنداعى مەموراندۋمعا قول قويىلۋىن قۇپتاپ, بۇل باستامانىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ونىڭ پىكىرىنشە, قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي مەن قر ۇعا بىرلەسىپ قۇراتىن اناليتيكالىق ەكوجۇيە عىلىمي-ساراپتامالىق قاۋىمداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرىپ, ونىڭ شەشىم قابىلداۋ پروتسەسىنە ىقپالىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«بۇل ءتاسىل دالەلدى ساياسات (Evidence-Based Policy) پەن بولجاۋ ادىستەرىن مەملەكەتتىك ساياسات دەڭگەيىنە دەيىن ىلگەرىلەتىپ, مەملەكەتتىك باسقارۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جول اشادى», دەپ اتاپ ءوتتى بەلگىلى ساراپشى.

قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايگۇل سادۋاقاسوۆا وز كەزەگىندە الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق عىلىمداردى قولداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل باعىتتاردى دامىتۋ – ادامي كاپيتالدى, سونىڭ ىشىندە عىلىم سالاسىنداعى الەۋەتتى ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى شارتتارىنىڭ ءبىرى.

نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەملەكەتتىك ساياسات جوعارى مەكتەبى دەكانىنىڭ عىلىمي جۇمىس جونىندەگى ورىنباسارى دينا ءشارىپوۆا دا عالىمدار مەن ساراپشىلاردى مەملەكەتتىك ستراتەگيالار مەن سالالىق ساياساتتاردى ازىرلەۋگە تارتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. ول مۇنى ساراپتامالىق كەڭەستەر مەن باسقا دا كونسۋلتاتيۆتىك قۇرىلىمدار اياسىندا جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قر ۇعا پرەزيدەنتى باسقارماسىنىڭ كەڭەسشىسى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى جانىنداعى جاس عالىمدار كەڭەسىن ۇيلەستىرۋشى ماقسات جاباعين بىرلەسكەن جازعى اناليتيكا مەكتەبىن وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتەردى, باستامانى كيسي باسشىلىعى قىزۋ قولدادى.

كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قر پرەزيدەنتى جانىنداعى كيسي مەن قر پرەزيدەنتى جانىنداعى ۇعا اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇل قۇجات عىلىمي بولجامداۋ جانە اناليتيكا سالاسىندا ەكى ۇيىمنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋگە دەگەن نيەتىن بەكىتتى.