قوعام • 01 ناۋرىز, 2025

اباي تىلىنە قۇرمەتى بولەك

120 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

قىرعىز رەسپۋبليكاسىمەن شەكارالاس جاتقان قورداي اۋدانىندا 160 مىڭعا جۋىق حالىق قونىستانعان. رەسمي دەرەككە جۇگىنسەك, اۋدان حالقىنىڭ 30 پايىزدان استامىن دۇنگەن ۇلتىنىڭ وكىلدەرى قۇرايدى. بىرنەشە اۋىلدا دۇنگەن حالقى جەرگىلىكتى جۇرتپەن بىتە قايناسىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ولاردىڭ قازاق حالقىنا دەگەن قۇرمەتى مەن ىقىلاسى قاشاندا زور. قوردايلىقتاردىڭ كوپشىلىگى دۇنگەندەردىڭ ەڭبەكقورلىعىن, كىشىلىك پەن كىسىلىك قاسيەتىن جوعارى باعالايدى.

اباي تىلىنە قۇرمەتى بولەك

جەرگىلىكتى حالىقپەن تون­نىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسىپ كەتكەن دۇنگەن جۇرتىنىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ءداستۇرىن بەرىك ۇستاناتىندار دا جەتكىلىكتى. ءتىپتى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ناۋرىز مەرەكەسىن قازاقتارمەن بىرگە تويلاپ جاتقاندارىن دا سان مارتە كورگەنبىز. ولاردىڭ قاتارىندا قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭ­گەرگەن ازاماتتار بارشىلىق. دۇنگەن اۋىلدارىنداعى قازاق مەك­تەپ­تەرىندە مەملەكەتتىك تىلدەن سا­باق بەرىپ جۇرگەن ۇستازداردىڭ اي­تۋىن­شا, جاسوسپىرىمدەردىڭ تالابى مەن ىنتاسى زور. ءتىپتى قازاق ءتىلىن قازاقتاردان ءبىر مىس­قال كەم بىلمەيتىندەرى دە جەتكىلىكتى.

ەكى بىردەي جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن ۆانگار ۆوينتسە مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن. ارا-تۇرا قازاقتىڭ ماقالدارىن قوسىپ ءسوز ساپتاعاندا, ونىڭ تەرەڭ­دىگىنە ءتانتى بولاسىڭ. بىلگە­نىن بالالارعا ۇيرەتۋدەن جالىق­پايتىن ول قازىرگى كەزدە سورتوبە اۋىلىنداعى مەكتەپتە قازاق ءتىلى جانە ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.

«اۋەلى شىمكەنت قالاسىن­داعى قازاق-اراب ۋنيۆەرسيتە­تىندە جوعارى ءبىلىم الدىم. اراب ءتىلى مۇعالىمى جانە ءدىنتانۋشى ماماندىعى بو­يىنشا جوعارى وقۋدى اياقتاعان سوڭ, تاعى دا وقۋعا ءتۇستىم. بۇرىنعى تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينس­تيتۋتىندا قازاق ءتىلى مەن ادە­بيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ما­مان­دىعى بويىنشا ەكىنشى جوعارى وقۋ ورنىن اياقتادىم. مەم­لە­كەتتىك ءتىلدى ءبىر كىسىدەي مەڭ­گەر­گەننەن كەيىن پەداگوگ بو­لۋعا بەت بۇردىم. اۋىل جاستارىنا قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋدى ءوزىمنىڭ باس­تى بورىشىم دەپ ەسەپتەدىم. ويتكەنى مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – ارقايسىسىمىزدىڭ پارىزىمىز», دەيدى ۆ.ۆوينتسە.

اۋىلدان الىستاماعان ازامات قازىر سورتوبە اۋىلىنداعى №16 ميحايل لەرمونتوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ۆانگاردىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدا ءتورت مەكتەپ بار بولسا, ءبىلىم ورداسىنىڭ ءبىرى – تازا قازاق مەكتەبى. مۇندا دۇنگەن ۇلتىنىڭ بالالارى قازاق تىلىندە ءبىلىم الىپ ءجۇر. ال قالعان ۇشەۋى ارا­لاس مەكتەپتەر ساناتىنا جاتادى. م.لەرمونتوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە 1 134 وقۋشى بار. ولاردىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە دەن قويعان.

«سورتوبەلىك بالالاردىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋگە دەگەن ىن­تاسى زور. جەرگىلىكتى جاسوسپى­رىمدەرمەن جۇمىس ىستەۋ مەنى قاناتتاندىرادى, شا­بىت­تاندى­رادى. ولاردىڭ زەيىنىن اشۋ ءۇشىن قولدان كەلگەنشە جاڭا­شىلدىق­پەن جۇمىس ىستەپ جاتىر­مىن. راسىندا, قازاق ءتىلىن ءبىلۋ, مەڭگەرۋ – ەلگە, مەملەكەتكە دەگەن قۇرمەت. ء«بىر ءتىل بىلسەڭ – ءبىر ادامسىڭ, ەكى ءتىل بىلسەڭ – ەكى ادامسىڭ» دەگەن ءسوز – مەنىڭ ومىرلىك ۇستانىمىم», دەيدى كەيىپكەرىمىز.

دۇنگەن ۇلتىنىڭ بالالارىنا قازاق تىلىنەن ساباق بەرىپ جۇرگەن ۆانگار ۆوينتسەنىڭ ءتورت بالاسى دا مەملەكەتتىك ءتىلدى جاتىق مەڭگەرگەن. اكەسىنىڭ ىزدەنىم­پا­دىعىنا ءتانتى بولىپ وسكەن ولار قاي كەزدە دە ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدى باستى ماقساتى دەپ سانايدى.

ء«بىز ءۇشىن – العىس ايتۋ كۇ­نىنىڭ ءمانى زور دەۋگە بولادى. قاي كەزدە دە باۋىرمالدىعى­­مەن باۋرايتىن جەرگىلىكتى حالىق­قا دەگەن ريزاشىلىعىمىز شەك­سىز. بىرلىگى مىعىم ەلدى جاۋ دا, داۋ دا المايدى. سوندىقتان دا جاراتقان ىنتىماعىمىزدان ايىر­­ماسىن دەگەن تىلەك كوكەيدە اتويلاپ تۇرادى. تاتۋلىقتى تۋ ەتكەن مەملەكەتىمىزدىڭ باعىن­دىرار بيىگى مەن الار اسۋى الدا ەكەنىنە ەش كۇمان جوق. قاي كەزدە قولدان كەلگەنشە قول­داۋ كورسەتەتىن قازاق حالقىنا العىس­تان باسقا ايتارىمىز جوق», دەيدى ۆ.ۆوينتسە.

 

جامبىل وبلىسى,

قورداي اۋدانى,

سورتوبە اۋىلى

سوڭعى جاڭالىقتار