كىتاپ كورمەسىنىڭ «اققان جۇلدىز» اتتى ءبىرىنشى بولىمىندە شوقاننىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى ەنتسيكلوپەديالار, بيبليوگرافيالىق انىقتامالار مەن ادەبيەتتەر قويىلعان. ال «شوقان جانە دالا وركەنيەتى» اتتى ەكىنشى بولىمدە عالىمنىڭ جازبالارى, 10 تومدىق شىعارمالار جيناعى, «التىشاھارعا ساپار», «شوقان اسۋلارى» اتتى كىتاپتار وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىلعان.
سالتاناتتى راسىمدە وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كوپشىلىكتى وزدەرىمەن بىرگە الا كەلگەن كوشپەلى كورمەنىڭ مازمۇنىمەن تانىستىردى. مۋزەيدىڭ عىلىمي حاتشىسى ءنازيما وتاشەۆانىڭ ايتۋىنشا, ولكەتانۋ مۇراجايىندا شوقاننىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىنە قاتىستى فوتوسۋرەتتەر مەن قۇجاتتاردىڭ 60-قا جۋىق كوشىرمەسى ساقتالعان. ولاردىڭ كوبى 1960, 1970, 1980 جىلدارى قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگتىڭ ورتالىق مەملەكەتتىك ءارحيۆى مەن ماسكەۋ قالاسىنداعى اسكەري-تاريح ارحيۆىنەن الىنعان.
مىسالى, اتالعان كورمەدەن ازيا دەپارتامەنتىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە ش.ءۋاليحانوۆتى ازيا دەپارتامەنتىنە قابىلداۋ تۋرالى ءوتىنىشىن, 1860 جىلى 21 ناۋرىزداعى باس شتاب دەپارتامەنتىنىڭ ش.ءۋاليحانوۆتى ماراپاتتاۋ تۋرالى قۇجات كوشىرمەسىن كورۋگە بولادى. شتابس-روتميستر ءۋاليحانوۆتىڭ قىزمەتى تۋرالى فورمۋليارلىق ءتىزىم دە بار.
شوقان 1858 جىلى 28 ماۋسىمدا قاپالدان 30 شاقىرىم جەردەن كوپەس كەرۋەنىمەن قاشقارعا ساياحاتتاپ بارىپ, شىعىس تۇركىستان تاريحىنا, گەوگرافياسىنا, التىشاھارعا قاتىستى كوپتەگەن قۇندى مالىمەت جينايدى. اتالعان كورمە شوقاننىڭ وسى ساپارى جونىندە دە جان-جاقتى ماعلۇمات بەرەدى.
عالىم شوقاننىڭ جاستايىنان سۋرەت ونەرىنە اۋەس بولعانى بەلگىلى. بالا شوقان بۇل ونەردى قۇسمۇرىن بەكىنىسىندە, ءۋاليحانوۆتار وتباسىندا ءبىراز ۋاقىت ءومىر سۇرگەن ورىس توپوگراف-سۋرەتشىلەرى مەن گەودەزيستەرىنەن ۇيرەنەدى. كوشپەلى كورمەدەن شوقاننىڭ وسى كەزەڭدە سالعان ءبىراز سۋرەتىن تاماشالاۋعا بولادى.
«شوقان العاش تۋش, قارىنداش, كەيىنىرەك اكۆارەلدى قولدانعان. تابيعات سۋرەتتەرىن, ءوزىنىڭ اۆتوپورترەتىن سالعان. كەيىننەن كوزبەن كورگەندەرىن كۇندەلىگىنە ءتۇسىرىپ, بەينەلەپ وتىرادى. عالىم مۇرالارىنىڭ ىشىندە ونىڭ قارىنداشپەن, سيامەن سىزعان ەسكيزدەرى ماڭىزدى ورىن الادى. مۇندا كوپتەگەن جەردىڭ فلوراسى مەن فاۋناسى, قىرعىزستان مەن شىعىس تۇركىستان تۇرعىندارىنىڭ كەسكىن-كەلبەتى جانە ولاردىڭ كاسىپتەرى بەينەلەنگەن», دەيدى ءنازيما وتاشەۆا.
قوستاناي وبلىسى
