جامان ادەتتەن جيرەنگەن جۇرت

قۇرىلىس اۋىلى يندەر اۋدانىنىڭ ورتا­لىعى يندەربور كەنتىنەن اتىراۋ قالا­سىنا قاتىنايتىن جولدىڭ بويىندا ورنالاسقان. جارسۋات اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايدى. اۋىلدىڭ ۋچاسكەلىك ينسپەكتورى يساتاي جاستالاپ ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مۇندا 113 ءۇي بار, تۇرعىندار سانى – 700 ادام.

«اۋىل تۇرعىندارى كەيىنگى بەس جىلدان بەرى الكوگولدىك ىشىمدىكتەردەن باس تارتىپ, تۇرعىنداردىڭ باستاماسى­مەن دۇكەندەر­دە ىشىمدىك ساتۋعا تىيىم سالىندى. سالا­مات­تى ءومىر سالتىن ۇس­تانۋ باعىتىنداعى بۇل قادامنىڭ ناتي­جەسىندە ماس كۇيدە جاسالاتىن قۇقىق بۇزۋ­شىلىقتار مەن بىردە-ءبىر قىلمىس تىر­كەلگەن جوق», دەيدى ي.جاستالاپ ۇلى.

ينسپەكتوردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ىشىمدىكتەن باس تارتۋ اۋىلداعى قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەن. اۋىلدا قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى ارتقان.

«ەرەسەكتەردىڭ دە, جاستاردىڭ دا ال­كو­گولدىك ىشىمدىك ونىمدەرىن تۇتىن­باۋى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ تىركەل­مە­ۋىنە ىقپال ەتىپ وتىر. بۇل – اۋىل اقسا­قال­­دارىنىڭ تاربيەسى مەن جاستار­دىڭ ۇيىم­شىلدىعىنىڭ ناتيجەسى. ءتىپتى وت­با­سىلىق-تۇرمىستىق جانجالدار دا سيرەك بولادى. قوعامدىق ءتارتىپتى ساق­تاۋ­دا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن قوعام­دىق ۇيىمداردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قانداي دا ءبىر ماسەلە تۋىنداسا, ونىڭ سەبەبىن ۋاق­تىلى, ناقتىلى انىقتاۋ ماقساتىندا تۇر­عىندارمەن تىعىز بايلانىس ورناتتىم. ولار جۇمىسىما ءاردايىم كومەكتەسەدى», دەيدى ۋچاسكەلىك ينسپەكتور.

قۇرىلىس اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى قا­زاق­تىڭ ءبىر-بىرىنە قامقورلىق, مەيى­رىمدىك تانىتۋ, قينالعان جانعا قولداۋ كور­سەتۋ سەكىلدى ۇلتتىق بولمىسىن ساقتا­عان. مۇندا ازىق-ت ۇلىك ساتاتىن ەكى دۇكەن بار. سونىڭ ءبىرىنىڭ ساتۋشىسى اسەل يمان­عاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, كۇندەلىكتى تۇتىناتىن وزگە تاعامداردى ساتۋدان دا كىرىس از تۇسپەيدى.

«اراق پەن تەمەكىنىڭ ادامنىڭ دەن­ساۋ­لىعىنا دا, تاعدىرىنا دا زيانى كوپ. بۇل – ادامدى جامان ارەكەتكە اۋەس ەتەتىن ونىمدەر. سول سەبەپتى, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باستاماسىن قولداپ, دۇكەندە تەك ازىق-ت ۇلىك قانا ساتۋعا شەشىم قابىلدادىق», دەيدى ءا.يمانعاليەۆا.

جارسۋات اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەربول بوكەەۆتىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى ەلدى مەكەن كوشەلەرىنە اسفالت توسەلىپ, جارىق بەرىلگەن. سۋ قۇبىرى تارتىلعان. ينتەرنەت جەلىسى بار.

ء«بىزدىڭ اۋىلدىڭ تۇرعىندارى كوپ­تەن بەرى ىشىمدىك ىشپەيدى. ۇلكەندەردىڭ اقى­لىن تىڭداپ, كەڭەسىن ەكى ەتپەيتىن بالا­لارى­مىز جاقسى ناتيجەگە جەتىپ ءجۇر. كوپشىلىگى سپورتپەن شۇعىلدانادى. جا­قىندا ­اۋىلىمىزدا كىشكەنتاي بالالار وينايتىن الاڭ سالىندى», دەيدى اۋىل تۇر­عىنى ايگۇل قاجىعاليەۆا.

ەكىنشى اۋىل – قىزىلۇي. يساتاي اۋدا­نىنداعى تۇششىقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايتىن شاعىن ەلدى مەكەن. الايدا وكرۋگكە ەمەس, اۋدان ورتالىعى – اققىستاۋ اۋىلى­نا جاقىن ورنالاسقان, اراقاشىق­تى­عى – 28 شاقىرىم. ەلدى مەكەننىڭ ىرگە­تا­سى 1913 جىلى قالانعان. سول كەزدە ال­عاش­قى عيمارات قىزىل ساز بالشىق تاستان سا­لىن­عان. قىزىلۇي اتاۋى سوعان بايلا­نىس­تى قويىلعان. كەيىن ۇجىمشار, كەڭشار­­دىڭ فەرما ورتالىعى بولعان. مۇندا 2009 جىلى 347 ادام تۇرعان. ونىڭ ىشىندە 183 ەر, 164 ايەل بولعان. 2021 جىلعى ساناقتىڭ قورىتىندىسىمەن تۇرعىندار سانى ازايىپ, 244 (132 ەر, 112 ايەل) ادامدى قۇراعان. ەلدى مەكەندە كەيىنگى بەس جىلدا بىردە-ءبىر قىلمىس تىركەلمەگەن. دۇكەندە ىشىمدىك مۇلدە ساتىلمايدى.

«قازىر قىزىلۇيدە 265 ادام, ونىڭ ىشىندە 145 ەر, 120 ايەل تۇرادى. تۇرعىندار اراسىندا 38 زەينەتكەر, مەكتەپكە دەيىنگى جاستاعى 37 بالا, 30 وقۋشى بار. 2018 جىلى سۋ قۇبىرى تارتىلىپ, ءار ءۇي تازا اۋىزسۋمەن قامتىلدى. بىلتىر تابيعي گاز جەلىسى ىسكە قوسىلدى. اۋىلدا 1986 جىلى باستاۋىش مەكتەپ اشىلعان ەدى. بالا سانىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى 1990 جىلى نەگىزگى مەكتەپكە اينالدى. 2019 جىلى 80 ورىندىق ەكى قاباتتى مەكتەپتىڭ جاڭا عيماراتى پايدالانۋعا بەرىلدى. قازىر ءبىلىم ورداسىندا 30 وقۋشى ءدارىس الادى», دەپ مالىمدەدى تۇششىقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ايباتىر بەكىش ۇلى.

شاعىن اۋىلدا تىركەلگەن 33 شارۋا قوجالىعىندا 1 613 ءمۇيىزدى ءىرى قارا, 2 271 قوي, 492 ەشكى, 1240 جىلقى, 592 تۇيە ەسەپكە الىنعان. تۇرعىنداردىڭ جەكە يەلىگىندە 448 سيىر, 404 قوي, 255 ەشكى, 226 جىلقى, 264 تۇيە بار.

«ەلدىڭ دە, ۇلتتىڭ دا بولاشاعى – كەلەشەك ۇرپاقتىڭ قولىندا. ءبىز جاس بۋىننىڭ تەرىس ادەتتەن, ونىڭ ىشىندە الكوگولدىك ىشىمدىكتەن اۋلاق بولعانىن قالايمىز. وسى تۇرعىدا قىزىلۇي تۇرعىندارى ىشىمدىك­سىز اۋىل باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىردى. باستامانىڭ استارىندا تۇرعىندار­دىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ عانا ەمەس, ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن مادەنيەتتى جاڭعىرتۋ, رۋحاني تازالىقتى ءومىر سالتىنا اينالدىرۋ, تۇراقتى تۇتىنۋ ماسەلەسى تۇر. اۋىل­داعى بەرەكە-بىرلىك, ءتارتىپ پەن تىنىشتىق – وسى ۇستانىمنىڭ جەمىسى. قىزىلۇي تۇرعىندارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى سالامات­تى قوعام قۇرۋ جولىنداعى باتىل ءارى ما­ڭىزدى قادام رەتىندە وزگە اۋىلدارعا ۇلگى بو­لادى», دەيدى اۋىل اكىمى.

اتىراۋ وبلىسى