بالالىعىن سوعىستىڭ بوداۋىنا بەرگەن جەتىمدەر تاعدىرى دا – تاۋسىلمايتىن اڭگىمە تاقىرىبى. جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننىڭ ء«بىر اتانىڭ بالالارى» پوۆەسىندەگى ءۇمىتى كەسىلگەن ءۇيدىڭ شىراعىن قايتا جاققان زيفگريد-زەكەنگە, ياكوۆ-جاقىپقا ريزا ەدىك ءبارىمىز. اعايىندى نارتاي مەن ەرتاي اق بوراندا اداسىپ كەتىپ, جازىم بولاتىن تۇسىندا جانىمىز جۇدەپ قالاتىن. قالامگەر مولداحمەت قانازدىڭ «چيكا – دابىلدىڭ بالاسى» تۋىندىسى كىتاپتان بولەك راديودان وقىلعاندا القا-قوتان وتىرا قالىپ, كەيىپكەرلەرىمەن جارىسا سويلەي جونەلەتىن كەزىمىز دە ەستە.
ءدال وسىنداي تاعدىر كەشكەن جان قىزىلوردا قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى اۋىلدا تۇرعان. ۇزاق جىل اۋەلى كيروۆ اتىنداعى ۇجىمشار, كەيىننەن كەڭشار اتانعان مەكەندە مەحانيزاتور بولىپ ەڭبەك ەتىپ, كەشەگى 90-جىلداردىڭ باسىندا زەينەتكە شىعىپ ەدى. سىرتتا تۋىپ, سىردا وسكەن سول ازامات پەتر تىلەپباي ۇلى بولاتىن.
وسىدان وتىز جىلداي بۇرىن اۋىلعا كەلىپ, پەتر اقساقالمەن تىلدەسكەن ەدىك. سوندا كوگىلدىر كوزىن الىسقا قاداعان قاريا 6-7 جاسىندا سىر بويىنا قالاي كەلگەنى تۋرالى بۇلدىر-بۇلدىر ەستەلىكتى ءتىرىلتىپ ءبىراز اڭگىمە ايتقانىمەن دە, تۇيىقتاۋ كىسىنىڭ كىلتىن تابا الماعانىمىزدى سەزگەنبىز. اۋىلدىڭ سول قادىرلى قارياسى 2000 جىلداردىڭ باسىندا دۇنيە سالىپتى. قازىر ول كىسىنىڭ كوزىن كورگەندەر دە جىل ساناپ ازايىپ بارادى. ورتامىزدا جۇرگەندەرىنىڭ ەستەلىگى «ە-ە, ءبىزدىڭ پەتيا اعاي وتە تاماشا كىسى ەدى» دەگەننەن باستالادى.
قازىر ماحامبەتوۆ اۋىلى اتانىپ وتىرعان مەكەننىڭ نەگىزى – بۇرىنعى «كيروۆ» كەڭشارى. وسى كۇنى ناۋرىز ساياجايىمەن قوسىلىپ, تۇرعىندارى 12 مىڭنان اسقان بايىرعى جۇرتقا قاتىستى شەجىرەنى قاتتاپ جۇرگەن جاننىڭ ءبىرى – تالاي شاكىرتتىڭ تالابىن ۇشتاعان ۇستاز قادىر امزەەۆ. اۋىل مەكتەبىندە فيزيكا-ماتەماتيكا پانىنەن ساباق بەرىپ, زەينەتكە شىققان ۇستاز بۇگىندە توقسانعا تاياپ وتىر. ەڭبەك جولىنداعى وزات تاجىريبەسى وبلىستىق كادرلار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ينستيتۋتى تاراپىنان زەرتتەلگەن پەداگوگ – وقىتۋ ادىستەرى تۋرالى جازىلعان بىرقاتار زەرتتەۋ ماقالالاردىڭ دا اۆتورى. قارت ۇستازدىڭ «ىقىلاسپەن وي-قيال كەڭ بولادى», «جۇرتشى اتانىڭ جۇراعاتتارى», «سۇراپىل جىلدار جاڭعىرىعى», «اۋىلىم سۇلۋ سىردىڭ جاعاسىندا» اتتى تۋىندىلارى تۋعان جەر تاريحىن تۇگەندەۋگە ارنالىپتى. اياداي اۋىلدان مىڭداعان ادام مەكەندەگەن قۇتتى قونىسقا اينالعان بايىرعى جۇرت تۋرالى ءبىراز دەرەكتى وسى ەڭبەكتەردەن تاپتىق. بۇرىنعىنى دا, بۇگىنگىنى دە كورگەن وسى قادىر اعا ەستەلىگى بىلايشا ءوربىدى:
«پەتيا اعاي باياعى بالا كەزىن ەسكە العاندا دونداعى روستوۆتى كوپ ايتاتىن ەدى. سوعىستىڭ لەبىن دون وزەنىنىڭ جاعالاۋىنداعى تالدارعا ءوزى قۇرالىپتاس بالالارمەن ورمەلەپ جۇرگەن ساتىندە سەزىنىپتى. دەمنىڭ اراسىندا بەيقۇت ەلدىڭ بەرەكەسى كەتىپ, بالالاردى ءبىر جەرگە جيناقتاۋعا عانا شامالارى جەتسە كەرەك. كوپ ۇزاماي جاقىندارىنىڭ ءبارى وپات بولعانداردى سوعىس ءورتى جەتە قويماعان ايماقتارعا اتتاندىرىپتى. اعاي دونداعى روستوۆتان سىرعا جەتكەن ءساتىن وسىلاي ايتاتىن.
پەتيا اعايمەن بىرگە كەلگەن تاعى ەكى-ءۇش بالا دا وسى اۋىلدان پانا تاپتى. بىراق ولار ەس بىلگەسىن تۋعان جەرلەرىنە قايتىپ كەتتى. ال اعامىز ءوزىن باۋىرىنا باسقان تىلەپباي اقساقال مەن تەڭگەش انانىڭ ۇلى بولىپ قالدى. تەتەلەس اعاسى مايلىتونمەن بىرگە ويناپ, وسى اۋىلدىڭ بەلگىلى ازاماتى اتاندى. مەكتەپتى وسى اۋىلدان وقىپ, كەيىن قىزىلورداداعى مەحانيزاتورلىق كۋرستى ءتامامدادى. اسكەري بورىشىن رەسەيدە وتەپ, ەلگە ورالعان سوڭ شاڭىراق قۇرىپ, تىلەپباي اقساقالدىڭ ۇيىنە اۋىلدىڭ رايحان اتتى قىزىن كەلىن ەتىپ ءتۇسىردى.
وسى اۋىلدا سول تۇستاعى ەڭ جوعارى ماراپات «لەنين» وردەنىن العان ەكى ادامنىڭ ءبىرى وسى پەتر اعامىز ەدى. وعان دەيىن «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەنىن يەلەنگەن ونىڭ ەسىمى وبلىستىڭ «قۇرمەت كىتابىنا» جازىلعان بولاتىن. سول تۇستاعى ماراپاتتىڭ ءبىرازىن كەۋدەسىنە تاققان اعامىز ءبىز ءۇشىن ادامدىق پەن ادالدىقتىڭ ۇلگىسى بولدى».
تىلەپباي اقساقالدىڭ اسىقتى جىلىك ۇستاتقان ۇلىنىڭ ادالدىعى تۋرالى ءجيى ايتادى ەل. ءتىپتى ء«بارى دە مايدان ءۇشىن, ءبارى دە جەڭىس ءۇشىن» دەپ جانىققان ساتتە قازاقتىڭ بۇل ءداستۇرىن كىم تۇگەندەپ جاتتى دەيسىز؟ دەسە دە ەڭبەگىمەن ەل ارداقتىسىنا اينالىپ, باقىتىن وسكەن جەردەن تاپقان كەيىپكەرىمىز دەمى ۇزىلگەنشە اۋىلداعى اعايىننان ىرگە اجىراتقان جوق.
ءىنىسى راقىمبەك بودىقوۆ ايتادى: ء«بىز پەتر اعايمەن نەمەرە تۋىسپىز. اكەمىز تىلەپباي اقساقال ەرتەرەكتە وسى اۋىلدا بريگادير, كەيىننەن فەرما مەڭگەرۋشىسى بولىپتى. مايلىتون اعاما ءىنى بولعان پەتردەن كەيىن سەرىكباي, قايىربەك باۋىرلارىم ەرىپتى. قازىر ءبارى دە و دۇنيەلىك بولىپ كەتتى. مەنى مەحانيزاتورلىققا باۋلىعان – وسى پەتر اعام. ءبىر تراكتورمەن كەزەكتەسىپ, كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەيمىز. اعامنىڭ كەزەگىنەن كەيىن كۇرىشتىكتەن ءبىر كولدەنەڭ جاتقان قىلتاناق تاپپايسىز. تاپ ءبىر وتكىر ۇستارا ۇستاعان ۇقىپتى شاشتارازدىڭ الدىنان شىققان باستاي بولىپ تۇراتىن. جىرتقان جەرى دە تەپ-تەگىس بولىپ جاتاتىن ەدى. بىرەۋدىڭ كوڭىلىن قالدىرعان ءساتىن كورگەن دە, ەستىگەن دە ەمەسپىز. اۋىلداعى بۇزىلعان تەحنيكا اتاۋلىعا جان بىتىرەتىن دە پەتيا اعام بولدى. جەڭىستىڭ 40 جىلدىعىنا رەسەيگە ءبىر توپ دەلەگات بارىپ قايتتى. سول ساپار سونداعى تەلەجۋرناليستەر اعامنان سۇحبات الىپتى. كەيىن سونىڭ ءمانىن سۇراساق ء«سوزىمدى قازاقشا ايتايىن دەپ انالاردى كوندىرە المادىم. ءار نارسەنى ءبىر سۇراعاندا ساسقانىمنان اۋىلعا جەتكەنشە اسىققانىم-اي» دەپ كۇلەتىن ەدى جارىقتىق».
اقساقالدىڭ ەكى ۇلى دا بۇل دۇنيەدەن ەرتە كوشىپتى. قىزدارى جۇماكۇل, ورازكۇل مەن جانات بايىرعى جۇرتتا تۇرىپ جاتىر. كەيىنگى جىلدارى اۋىلداعى ءبىر كوشەگە پەتر تىلەپباەۆ ەسىمى بەرىلدى.
تاعدىردىڭ ايداۋىمەن سىرعا جەتىپ, سول توپىراقتا بايتەرەكتەي تامىر جايعان جان جايىندا ءبىز بىلگەن بايان وسى ەدى.
قىزىلوردا
