كاسىپكەر ادىلدىككە جەتە الا ما؟

داۋرەنبەك قالاپبەرگەن ۇلى 2008–2015 جىلدار ارالىعىندا با­تىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اقساي قالا­سىندا وندىرىستىك, تۇرمىستىق قالدىقتى زالالسىزداندىرۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن كاسىپكەر ەدى. 2010 جىلى «گرين اقساي» جشس-نى قۇردى. 2011–2015 جىلدار ارالىعىندا بۇل مەكەمەدە 90 ادام قىزمەت ەتىپ, قازىناعا 70 ملن تەڭگەدەن ارتىق سالىق قۇيىپتى. كاسىپكەر بىرتە-بىرتە بويىن تىكتەپ, ورال قالاسىندا بۇعان دەيىن بولماعان قوقىستى ىرىكتەپ وڭدەۋ ىسىنە كىرىسكەن ەدى. اسىرەسە قاراشىعاناق كەنىشىندەگى شەتەلدىك كومپانيالارمەن ارادا ءتيىمدى كەلىسىمشارتتار جاسالا باستاعان.

ءبارى 2013 جىلدىڭ مامىر ايىندا باستالدى. سول كەزدە كاسىپكەرگە «زيان­دى قالدىقتاردى توگىپ, تابيعاتتى لاستادى» دەگەن جالا جابىلىپ, قىل­مىستىق ءىس قوزعالدى. ابىروي بولعان­دا, سول كەزدەگى تابيعات قورعاۋ پروكۋرورى ەربول كۋۆاشەۆ پەن تەرگەۋشى ايگۇل الەكەشەۆا ءىستى تەكسەرە كەلىپ, كاسىپكەردىڭ كىناسىزدىگىنە كوز جەتكىزدى. العاشقى ءىس «قىلمىستىق نەگىزى جوق» دەگەن تۇجىرىممەن قىسقارتىلدى. باتىس قازاقستان وبلىستىق ەكولو­گيا دەپارتامەنتى شاعىمدى تەكسەرىپ, «گرين اقساي» جشس تاراپىنان ەكولوگيالىق زاڭ­دىلىقتار بۇزىلماعانىن انىقتا­د­ى. ول جونىندە 2013 جىلعى 26 شىل­دەدە №7-7-17-13/1 اكت تە جاسالدى.

الايدا قۋانۋعا ەرتە ەكەن. 2014 جىلى قازان ايىندا, ياعني ارادا ءبىر جىل وتكەندە قىلمىستىق ءىس قايتا كوتەرىلدى. «گرين اقساي» مەكەمەسىنىڭ كەڭسەسىنە ءبىر كۇندە توتەنشە تەكسەرىس كەلىپ, بۇكىل قۇجات تاركىلەندى. كاسىپكەردىڭ ۇستىنەن بىردەن 47 قىلمىستىق ءىس كوتەرىلگەن.

«سونىڭ الدىندا عانا ءبىزدىڭ مەكەمە اقساي قالاسىندا قالدىقتاردى وڭدەۋ جانە زالالسىزداندىرۋ بويىن­شا تەندەردە جەڭىسكە جەتىپ, 47 شەتەل­دىك جانە وتاندىق بەلدى كومپانيامەن جالپى كولەمى 3 ملرد تەڭگەنىڭ كەلىسىمشارتىنا قول قويعان ەدىك. جۇمىسى جولعا قويىلعان, تابىس­تى بيز­نەسكە «ەسكى قازاقستانداعى» دوكەي­لەردىڭ ءبىرىنىڭ كوزى تۇسسە كەرەك», دەيدى د.ساحىم.

سول كۇننەن بەرى كاسىپكەردىڭ باسىنا بۇلت ءۇيىرىلىپ, ون جىلدان اسا سەرگەلدەڭ باستالدى. ارادا جىل­عا جۋىق تەرگەپ-تەكسەرۋدەن كەيىن جوعارىداعى قىلمىستىق ىستەر بىرىك­تى­رى­لىپ, 4 ءىس سوتقا جەتتى. كاسىپكەر وزى­نە تاعىلعان ايىپتاردىڭ بارلىعى دا نەگىزسىز ەكەنىن بارىنشا دالەلدەپ كۇرەسكەنىمەن, ناتيجە بولمادى.

ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, كاسىپكەرگە تاعىلعان ايىپتار جار­تىكەش, قيسىن­سىز. مى­سالى, العاشقى ءىس بو­يىنشا جشس ديرەكتورى داۋرەنبەك ساحىم مەن ورىنباسارى ەرجان باحتيار «قازبۋرگاز» كومپانياسىنان الىنعان قالدىقتى بەلگىسىز جەرگە اپارىپ تاستاپ كەتتى» دەپ ايىپتالىپ, قىلمىستىق كودەكستىڭ 325-بابىنىڭ 1-تارماعىمەن سوتتالعان. ازاماتتىق تارتىپتە 159 ملن تەڭگە زالال موينىنا قويىلىپتى. ەڭ قىزىعى, «توگىلگەن قالدىق» تابىلماعان دەيدى.

ەكىنشى قىلمىستىق ءىس «سيبۋ» جانە «سەكۆا پەترولەۋم» كومپانيالارىنان الىنعان قالدىققا» قاتىستى ەدى. ول دا تابىلمادى. بىراق كاسىپكەردىڭ موينىنا 105 ملن تەڭگە زالال ء«مىندى».

ءۇشىنشى قىلمىستىق ءىس «حاللي­بەرتون», «بەيكەر حيۋز» جانە «شليۋم­بەرجە» كومپانيالارىنان الىنعان قالدىقتى بەلگىسىز جەرگە تاستاپ, تابيعات­قا زالال كەلتىرۋ», ونىڭ شىعى­نى 27 ملن تەڭگە بولدى.

ءتورتىنشى قىلمىستىق ءىس «ساند­ريلينگ» كومپانياسىنان الىنعان قالدىقتى بەلگىسىز جەرگە تاستاۋ» – بۇل قىلمىستىق ءىس جشس-ءنىڭ كەيىنگى باسشىلارى نۇرتاس وتارعازيەۆ پەن ايسۇلتان قابيەۆتىڭ ۇستىنەن قوزعالدى. «ايىپكەرلەر» سوت شەشى­مى­مەن 4 جىل شارتتى جازا الىپ, تا­بيعاتقا كەلتىرگەن 88 ملن تەڭگە زارداپتى وتەۋگە ءتيىس بولدى.

كاسىپكەردى ءۇستى-ۇستىنە كىنالى قىلعان سوت پروتسەسى باتىس قازاقستان وبلىسىندا 2018 جىلعا دەيىن سوزىلدى. جەرگىلىكتى دەڭگەيدە ادىلدىك تابا الماعان داۋرەنبەك ساحىم 2020 جىلدان باستاپ ەلوردانىڭ ءتۇرلى جوعارى مارتەبەلى مەكەمەلەرىنىڭ تابالدىرىعىن توزدىردى.

«2020 جىلى ەلىمىزدە «ادىلەتتى قازاقستان» دەگەن ۇعىم پايدا بولدى. وسىعان وراي ءۇمىتىم ويانىپ, ارىز-شاعىم جازىپ, ءتۇرلى لاۋازىم يەلەرىنىڭ الدىنا بارىپ, اراشا سۇراۋمەن بولدىم. اسىرەسە 2023 جىلى وتكەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى سايلاۋىنان كەيىن جاڭا لەپ سەزىلدى. ماجىلىسكە باتىس قازاقستان وبلىسىنان سايلانعان دەپۋتات ابزال قۇسپان مەن سنەجاننا يماشەۆا حانىمنىڭ الدىنا 7 رەت باردىم. وسى دەپۋتاتتاردىڭ ارالاسۋىمەن مەنى باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ مىرزا قابىلدادى. ءسويتىپ, باس پروكۋراتۋرا ماعان قاتىستى 3 قىلمىستىق ىسكە نارازىلىق كەلتىردى», دەيدى كاسىپكەر.

سودان سوڭ بۇل ىستەر جوعارعى سوتتا قارالدى. نازگۇل راحمەتۋللينا جانە 2 سۋديا اتالعان قىلمىستىق ىستەردى قاراپ, 1-ءشى جانە 3-قىلمىس­تىق ءىستى بۇزىپ, باتىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنا قايتا قاراۋعا جىبەردى. قازىرگى تاڭدا 12 جىل دەگەندە بۇزىلعان 2 قىلمىستىق ءىس بقو سوتتارىندا قايتا قارالىپ جاتىر.

ءبىر قىزىعى, كاسىپكەردىڭ ايتۋىن­شا, ونى كىنالى قىل­عان العاشقى سوت شەشىمىندە «سى­­رىم تىلەگەنوۆ» دەگەن ادام قول قوي­عان ەرەكشە «قۇجات» ەرەكشە نازار اۋدارتادى. «ۋتوچ­نەننىي راسچەت ۋششەربا س ۋچەتوم پريگوۆورا بۋر­لينس­كوگو رايوننوگو سۋدا زكو» (بقو ءبورلى اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىن ەسەپكە العاندا ناقتىلانعان زارداپ كولەمى») دەگەن «قۇجات» ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ فيرمالىق پاراعىنا باسىلماعان. نە تىركەۋ ءنومىرى, نە داتاسى, نە ءمورى جوق. انشەيىن پرينتەردەن شىعارا سالعان قاعاز دەۋگە بولادى. ءارى تۇپنۇسقا ەمەس, كسەروكوشىرمە ەكەن. بىراق وسى «ەسەپ» بويىنشا كاسىپكەردىڭ موينى­نا «تابيعاتقا كەلتىرگەن 154 753 477 تەڭگە» سالىنىپ وتىر» دەيدى ول.

ودان بولەك, قر اعا مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ينسپەكتورى ن.سادى­قوۆتىڭ ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان قىلمىس­تىق ىستەرگە بايلانىستى 2024 جىلى 16 قازاندا جاساعان قورىتىندىسى بار. اعا ينسپەكتور «قولدانىستاعى ەكولوگيالىق زاڭدىلىقتارعا سايكەس, قازىرگى تاڭدا تاعىلعان ايىپ بويىن­شا قاۋىپتى حيميالىق زاتتاردى تا­سىمالداۋ, كومۋ جانە باسقا دا ارە­كەت­تەر نەگىزىندە قورشاعان ورتاعا كەلتى­رىلگەن زارداپ مولشەرىن انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس» دەپ تۇجىرىم جاساعان.

2024 جىلى 24 مامىردا باس پرو­كۋرور بەرىك اسىلوۆ قول قويعان №2-011203-24-41188 ءنومىرلى نارازىلىق (پروتەست) قاعازىندا دا كاسىپكەر داۋرەنبەك ساحىمعا شىعارىلعان سوت شەشىمدەرى جان-جاقتى, تولىق جانە ادىلەتتى بولماعانى ايتىلعان. سونىڭ ىشىندە كاسىپكەر تاراپىنان تابيعاتقا كەلتىرىلگەن زارداپ مولشەرى انىقتالماعان, ياعني ايىپ دالەلىن تاپپاعان, سوت ماتەريالدارىنا قوسا تىگىلگەن بقو ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ «حاتىنىڭ» زاڭدىق كۇشى بولماعان. قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلدى دەپ وتىرعان زارداپ مول­شەرى انىقتالماعان.

قازىر باتىس قازاقستان وبلىس­تىق سوتىندا كاسىپكەر داۋرەنبەك ساحىم­عا قاتىستى ەكى سوت شەشىمى قايتا تەرگەلىپ, قارالىپ جاتىر. ون ەكىجىلدان بەرى ادىلەتسىز سوت شەشىم­دەرىنەن جاپا شەككەن, موينىنا ميلليونداعان تەڭگە زارداپ ءىلىپ, تابىستى كاسىبىنەن ايىرىلعان كاسىپكەر زاڭ ورگاندارىنان ادىلەت كۇتەدى.

باتىس قازاقستان وبلىسى