كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
بۇل ءبىر جاعىنان بيزنەسكە جاڭا مۇمكىندىك اشادى. كاسىپكەرلەر وندىرىستە ەنەرگيا مەن ماتەريالداردىڭ شىعىنىن ازايتىپ, «جاسىل» ينۆەستيتسيالارعا قول جەتكىزە الادى ءارى جاڭا نارىققا شىعۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
ورايى كەلگەندە حالىقارالىق «جاسىل» تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار ورتالىعىنىڭ باسقارما توراعاسى ديدار قارىمساقوۆپەن ەلدىڭ جاسىل ەكونوميكاعا قالاي بەت بۇرىپ جاتقانى جونىندە, بيزنەستەگى سىن-قاتەرلەر تۋراسىندا از-كەم پىكىرلەستىك. باكۋدە كليماتتىق وزگەرىستەرگە بايلانىستى وتكەن COP29 كونفەرەنتسياسى تۋرالى سۇراپ بىلدىك.
– COP29-دا دامىعان ەلدەردىڭ قارجىلىق مىندەتتەمەلەرىن دامۋشى ەلدەردىڭ پايداسىنا ءۇش ەسە كوبەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. وسىلايشا, ەكولوگيالىق تۇراقتى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ باعىتىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلادى. قاراجاتتى تەك ەكونوميكانى دەكاربونيزاتسيالاۋعا, تازا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, اۋىسپالى كليماتقا بەيىمدەلۋگە عانا پايدالانۋعا بولادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2026 جىلى استانادا وڭىرلىك كليماتتىق سامميت وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى. ءىس-شارا ءبىز بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان كليماتتىق سىن-قاتەرلەردى ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن بىرىگىپ تالقىلاۋعا, شەشۋ جولدارىن ىزدەۋگە جول اشادى. سونىمەن قوسا ءوڭىردىڭ حالىقارالىق كليماتتىق كەلىسسوزدەردەگى پوزيتسياسىن نىعايتۋعا, تۇراقتى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى,– دەيدى د.قارىمساقوۆ.
مامانداردىڭ پايىمىنشا, ەكولوگيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە ەلدەگى كومپانيالاردىڭ ءوز ارتىقشىلىعى بار, كەمشىلىگى دە جوق ەمەس. ماسەلەن, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن (جەك) دامىتۋ ارقىلى 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا ۇمتىلامىز. ەلىمىزدە كۇن, جەل ەنەرگەتيكاسى باعىتىنداعى جوبالار دامىپ كەلەدى. الايدا ەكىنشى جاعىنان, «جاسىل» تەحنولوگيالارعا كوشۋ ارقىلى امالسىز بىرقاتار قيىندىققا تاپ كەلۋگە ءماجبۇرمىز. مۇنىڭ ىشىندە مامانداندىرىلعان سىناق پوليگوندارىنىڭ ازدىعى, ۇزاقمەرزىمدى جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا قاراجاتتىڭ تاپشىلىعى, تازا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە باستاپقى شىعىنداردىڭ كوپتىگى سىندى كەدەرگىلەر بار.
ەلىمىزدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سەكتورى جەدەل دامىپ كەلەدى. بۇگىندە ەنەرگەتيكالىق بالانستاعى جەك ۇلەسى 4,5%-دى قۇرايدى. ەندى وسى كورسەتكىشتى 2030 جىلعا قاراي 15%-عا, 2050 جىلعا قاراي 50%-عا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتى تۇر. بۇدان بولەك, جامبىل وبلىسىنداعى قورداي جەل ەلەكتر ستانساسى, الماتى وبلىسىنداعى كۇن ستانسالارى سياقتى ءىرى جوبالار ىسكە استى. ەلىمىز ەۋروپالىق وداقتىڭ كومىرتەگى رەتتەۋىنە (CBAM) سايكەس كەلەتىن كومىرتەگى سالىعىن ەنگىزۋگە دايىندالىپ جاتىر. مۇنى ءبىز ەلدەگى كومپانيالاردى «جاسىل» تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, كومىرقىشقىل گازىنىڭ شىعارىندىلارىن ازايتۋعا ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان قادام دەپ تۇيدىك.
ەلدە «جاسىل» تەحنولوگيالاردى قولداۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى سانالاتىن GCIP-Kazakhstan باعدارلاماسىنىڭ بولاشاعى باياندى. GCIP-Kazakhstan – تازا تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ستارتاپتاردى قولداۋعا باعىتتالعان بىرەگەي باعدارلاما, ەلىمىزدى قوسا العاندا 16 مەملەكەتتى قامتيتىن جاھاندىق باستامانىڭ ءبىر بولىگى. باعدارلاما يننوۆاتسيالىق «جاسىل» شەشىمدەردى ازىرلەيتىن ستارتاپتاردى قارجىلاندىرىپ, ساراپتاما الۋعا, حالىقارالىق نارىقتارعا شىعۋعا كومەكتەسەدى.
– باعدارلامادان وتكەن جەڭىمپازدارعا 3 ملن تەڭگەگە دەيىن گرانت بەرىلەدى. سونداي-اق ستارتاپتارعا Global Cleantech Days, بۇۇ-نىڭ كليماتتىڭ وزگەرۋى جونىندەگى كونفەرەنتسياسى (COP29) سياقتى جاھاندىق ءىس-شارالارعا قاتىسۋعا مىندەتتى تۇردە قولداۋ كورسەتىلەدى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا وتكەن ەكى جىلدا 200-دەن استام ءوتىنىم بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە 10 ستارتاپ گرانت الىپ, بىرنەشە حالىقارالىق بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى اتاندى. مىسالى, Ozen-م ستارتاپى اۋسترياداعى Global Cleantech Days 2024-تە 2-ورىنعا يە بولدى. دەمەك بۇل – ستارتاپتاردى تانىتىپ, بۇكىل الەمدە ينۆەستورلارمەن, سەرىكتەستەرمەن بايلانىس ورناتۋعا تاماشا مۇمكىندىك, – دەپ تۇيىندەدى د.قارىمساقوۆ.
GCIP-Kazakhstan باعدارلاماسى بيىل دا ستارتاپتارعا قولداۋ كورسەتۋ جۇمىستارىن ۇزبەي جالعاستىرادى. ولارعا يننوۆاتسيالىق ەكولوگيالىق شەشىمدەردى دامىتىپ, ونەركاسىپكە ينتەگراتسيالاۋعا رەسۋرستار ۇسىنادى. جالپى, ەلدە تۇراقتى دامۋعا ءساتتى كوشۋدىڭ بارلىق العىشارتى جاسالعان. رەسۋرستار جەتكىلىكتى, ۇكىمەتتىڭ ستراتەگيالىق باستامالارىمەن قوسا بەلسەندى جۇمىس ىستەيتىن بيزنەستەر بار. مۇنداعى نەگىزگى فاكتور – تۇراقتى ءوسۋدى قامتاماسىز ەتە الاتىن, تابيعي رەسۋرستاردى ساقتايتىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى, «جاسىل» شەشىمدەردى بىرىكتىرۋ. وسى ارقىلى ستارتاپتاردى قولداۋعا بولادى. GCIP-Kazakhstan باعدارلاماسىنان بولەك, وزگە دە جوبالار وسى باعىتتا جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزۋدە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنى انىق. وسىنداي باستامالاردىڭ ارقاسىندا ەلىمىز ورتالىق ازيادا تازا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جونىندەگى كوشباسشىلاردىڭ بىرىنە اينالسا قۇبا-قۇپ.
