باسقوسۋدىڭ تاقىرىبى ايتىپ تۇرعانداي اتاقتى قالامگەردىڭ ۇلت تاريحى تاقىرىبىندا جازعان ءىرى شىعارمالارى «كوشپەندىلەر» مەن «التىن وردا» ەكەنى انىق. ەسەنبەرليننىڭ تاريحي تاقىرىپقا قالام تارتقان قايراتكەرلىگى تۋرالى جازۋشى ءانۋار ءالىمجانوۆ: ء«ىلياس ەسەنبەرلينسىز قازاق ادەبيەتىن ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. ونىڭ روماندارىنىڭ بەتىنە مۇقيات ۇڭىلمەيىنشە, ۇلتتىڭ سان عاسىرلىق تاريحىنا تالداۋ جاساۋ مەن وي جۇگىرتۋ دە مۇمكىن ەمەس», دەسە, اكادەميك-تاريحشى ماناش قوزىباەۆ: «ىلەكەڭ – قارىشتى قالامگەر. ول تاپجىلماي ىزدەندى, جالىقپاي ەڭبەك ەتتى. مىنە, سوندىقتان دا الاۋلاپ جۇرەگىنەن قان تامىزىپ, ماڭداي تەرىن اعىزىپ, حالىق قۋانتارلىق تاريحي تۋىندىلار جازدى. ءوز ەسىمىن حالقىمىزدىڭ ماڭگىلىك ولمەستەر كىتابىنا حاتتاتتى, اتى مەن زاتىن بولاشاق ۇرپاقتارعا جاتتاتتى, ءسويتىپ ول ءبىزدىڭ زيالىلار اۋلەتىنىڭ اۋليەسىنە اينالدى» دەگەن ەكەن («جان سىرىم». ەسەنبەرلين تۋرالى ەستەلىكتەر. الماتى, 2001).
بۇل رەتكى جيىن بارىسىندا جوعارىدا ايتىلعان زور پايىمداردى دامىتا سويلەگەن «بوزوق» مۋزەي-قورىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى جانبولات قازانباەۆ ەسەنبەرليننىڭ ۇلت رۋحانياتىن دامىتۋداعى ءرولى, شىعارمالارىنىڭ قازاق ادەبيەتى مەن قوعامدىق تاريحتى بۇقارا ساناسىنا سىڭىرۋدەگى اسەرى حاقىندا اڭگىمە ايتتى. سونداي-اق مادەني ءىس-شارانىڭ ماڭىزىن ارتتىرعان وقيعا – دوڭگەلەك ۇستەلگە اقمولا وبلىسى اتباسار قالاسىندا ورنالاسقان جازۋشى ءى.ەسەنبەرلين اتىنداعى مەموريالدىق مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋى بولدى.
كوپشىلىككە قايراتكەر جازۋشىنىڭ ءومىر جولى تۋرالى بايانداما جاساعان اتباسارداعى مەموريالدىق مۋزەي ديرەكتورى ۇلبولسىن كومباتۋروۆا: ء«ىلياس ەسەنبەرلين اتباسار قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ءبىزدىڭ مۋزەي قورىنا تاپسىرىلعان قۇجاتتىق دەرەكتە جازۋشىنىڭ اكەسى ەسەنبەرلى مەن جۇپباي دەگەن ەگىز ادامدار بولعان. اعايىندىلار 1895 جىلى اتباسار قالاسىنا ءۇي سالىپ ورنىققان. بۇل ءۇيدىڭ قاڭقاسى ءالى بار. مەكەنجايى – «ەسەنبەرلين كوشەسى, 48». جازۋشىنىڭ جاستىق شاعى وسى ۇيدە وتكەن. قالامگەردىڭ وزىنەن ۇلكەن اپايى نازىم ەسەنبەرلينا جانە ءىنىسى راۋناق ۇشەۋى ءبىر اكەدەن. ءىلياستىڭ بەس جاسىندا اكەسى, توعىز جاسىندا اناسى دۇنيەدەن وتەدى. ءسويتىپ, بولاشاق جازۋشى اتباسارداعى بالالار ءۇيىن پانالايدى. كەشىكپەي مۇنداعى بالالار ءۇيى جابىلىپ, ەسەنبەرلين قىزىلورداداعى جەتىمدەر ۇيىنە اۋىسادى. وسىلاي تار جول, تايعاق كەشۋدە ءومىر سۇرگەن جازۋشى ەسەيە كەلە الماتىدان تاۋ-كەن ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, سوعىسقا اتتانادى. لەنينگرادتى قورعاۋ مايدانىندا اۋىر جارالانادى. اسكەري گوسپيتالدا التى اي جاتىپ ەمدەلەدى. 1943 جىلى الماتىعا ورالىپ, بولاشاق جارىن جولىقتىرادى. وسىلاي قيلى تاعدىر, قيىن كۇندەردى باستان كەشىرگەن ول ەرتە شىڭدالىپ, تاريحي ساناسى قالىپتاسىپ, ۇلكەن جازۋشىعا اينالدى», دەدى.
دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى بولىگى – مەموريالدىق مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ۇيىمداستىرعان كورمە. وندا «كوشپەندىلەر» كىتابىندا جازىلعان تاريحي سيۋجەتتەردىڭ مولدىعىنا تاڭدانىپ راحمەتىن ايتقان ۆورونەج قالاسى «ۆولگو-دونسكايا» كوشەسى 18-ءۇي, 12 پاتەر تۇرعىنى ن.ۆ.ءفوميننىڭ, تاشكەنت وبلىسى يسكاندەر كەنتىنىڭ تۇرعىنى پ.پ.بۋتوۆتىڭ, ت.ب. حاتتارى. سونىمەن قاتار اتاقتى اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ ىلەكەڭە ارناپ جازعان قولتاڭباسى, جازۋشىنى رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە ۇيىمداستىرىلعان ءتۇرلى مادەني-ادەبي كوپشىلىك ءىس-شارالارعا شاقىرعان حاتتار تۇر. سونداي-اق قالامگەردىڭ 1979 جىلى «جۇلدىز» جۋرنالىندا جاريالانعان «التىن وردا» رومان-تريولوگياسى مەن جۋرنالدىڭ 1981 جىلعى سانىنا باسىلعان «ماحاببات مەيرامى» رومانى, قالامگەردىڭ پورتفەلى, ت.ب. مۇرالار قويىلىپتى. بۇل جادىگەرلەردى 1999 جىلى 24 جەلتوقساندا اتباسار قالاسىندا مۋزەي اشىلعاندا قالامگەردىڭ ارتىنداعى جالعىز تۇياعى قوزىكورپەش ءىلياس ۇلى اكەلىپ تاپسىرىپتى.
