الاڭداتقان ماسەلە وڭىرگە جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ءماجىلىس دەپۋتاتى ايداربەك قوجانازاروۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جيىندا ءسوز بولدى. كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا وتكەن باسقوسۋدا قازاقستان فەرمەرلەر وداعى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى مارات احمەتوۆ نەسيەنىڭ 5 پايىزدىق مولشەرلەمەسى ديقاندارعا اۋىر تيەتىنىن ايتتى.
«كانادا, امەريكا ءتارىزدى دامىعان ەلدەردە بولىپ ءجۇرمىز. ول جاقتا نەسيە 1,5-2%-بەن 15 جىلعا دەيىن بەرىلەدى. وسىعان دەيىن جاعداي ونشا بولعان جوق, سۋبسيديانى الىپ تاستاسا ءتىپتى قيىنداپ كەتە مە دەپ كۇماندانامىن. ويتكەنى ءداندى داقىلدىڭ باعاسى قۇلدىراپ كەتتى, لوگيستيكا جاعى دا قىمبات. مايلى داقىلدى وتكىزۋ ءتىپتى قيىن. قوستاناي ءوڭىرىنىڭ شارۋالارى كولەمى 50 ملرد تەڭگەدەن اساتىن سۋبسيدياسىن الا الماي وتىر. ۇكىمەتتىڭ بەرەشەگى قوردالانىپ قالدى. بىراق بەرىلەتىن ءتۇرى جوق. جىلدان-جىلعا سوزباققا سالىنىپ كەلەدى», دەدى مارات احمەتوۆ.
جيىندا 2024 جىلعى سۋبسيديا بويىنشا وتەلمەگەن بەرەشەك, قارسى مىندەتتەمەلەردى ەنگىزۋ, سونداي-اق «كەڭ دالا 2» باعدارلاماسى بويىنشا قوس كەپىلدىك بەرۋ ءتارىزدى وزەكتى ماسەلەلەر دە تالقىلاندى.
ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ماسەلەلەر ءتۇرلى دەڭگەيدە قاراستىرىلىپ, قايتا سۇزگىدەن وتكىزىلىپ جاتىر. بۇعان دەيىن بەرىلۋى ءتيىس سۋبسيديالار شارۋالاردىڭ قولىنا الداعى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن تيەتىن بولادى.
«بۇل پايىزدىق مولشەرلەمەنى وتەۋ بويىنشا بەرىلەتىن سۋبسيديالار عانا. فەرمەرلەر 20-24% نەسيە الىپ, كەيىن مەملەكەتتىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەنى قايتارىپ بەرۋىن كۇتەدى. كەيبىر فەرمەرلەر مۇنداي قارجىلىق جۇكتەمەگە توتەپ بەرە المايدى. شىن مانىندە, بانكتەر وسىدان اقشا تابادى. ەندى سۋبسيديالاۋدىڭ وسى ءتۇرىن الىپ تاستاۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىن نەسيەلەۋگە قاراجات ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ال قالعان سۋبسيديالار وزگەرىسسىز قالادى. سۋبسيديانىڭ ءوز ۋاقىتىندا تولەنبەۋىنە وتكەن جىلى كوكتەمدە بولعان الاپات سۋ تاسقىنى سەبەپ بولىپ وتىر. بيۋدجەتتەگى قارجىنىڭ دەنى تاسقىننىڭ زارداپتارىن جويۋعا جۇمسالدى. مەملەكەتتىڭ قارجىسى دا شەكتەۋلى بولادى عوي. مەنىڭ بىلۋىمشە, وبلىس بويىنشا 52 ملرد تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا تولەنبەي وتىر. بۇل ماسەلەنى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ الدىندا كوتەرگەنمىن. ماسەلە شەشىلەدى. الداعى 3-4 ايدىڭ كولەمىندە بۇل قارجى تولەنەدى», دەدى دەپۋتات.
ايتۋىنشا, سۋبسيديانىڭ ورنىنا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلەدى. بۇل رەتتە تەك بانكتىڭ جىلدىق سىياقىسىن وتەپ بەرەتىن سۋبسيديالار الىنىپ تاستالماق.
«ونىڭ ورنىنا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلەدى. ال حيمياعا, تىڭايتقىشتارعا بەرىلەتىن ينۆەستسۋبسيديا بۇرىنعىشا وزگەرىسسىز قالادى. بۇعان دەيىن شارۋالار 22%-بەن جىل سايىن نەسيە الىپ كەلگەن ەدى. ونىڭ 14%-ىن ۇكىمەت وتەپ بەرەتىن. بىراق ول ءۇشىن الدىمەن سول 22%-دى شارۋا ءوز قالتاسىنان بانككە تولەۋى كەرەك. ال ۇكىمەت سۋبسيديانى ءاردايىم كەشىكتىرەدى. شارۋالار جىلدا وسىنىڭ زاردابىن تارتىپ, قارجىسىن اندا تارتسا مۇندا جەتكىزە الماي جاتادى. مۇنداي جاعدايعا جول بەرمەۋ ءۇشىن قازىر بۇكىل پايىزدى وتەۋ سۋبسيدياسى جويىلدى. ونىڭ ورنىنا 5%-بەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلەدى», دەدى ايداربەك قوجانازاروۆ.
جيىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مەن ۇسىنىستاردىڭ ءبارى بىرىڭعاي تىزىمگە رەسىمدەلىپ, ۇكىمەت پەن «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ نازارىنا ۇسىنىلادى. وتكەن جىلعى قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا وتاندىق فەرمەرلەرگە بەرىلۋى ءتيىس سۋبسيديا بەرەشەگى 194,8 ملرد تەڭگەگە جەتكەن ەدى. بۇل قارىزدار كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوكتەمگە دەيىن وتەلمەك.
قوستاناي وبلىسى
