قانشاما اۋىلدىڭ تۇرعىندارى تازا اۋىزسۋ كورمەي, ساپاسى سانيتارلىق تالاپتارعا ساي كەلمەيتىن سۋدى كوشەدەگى سۋشۇمەكتەردەن, قۇبىر باسىنان, جەرگىلىكتى وزەن-كولدەردەن تاسىپ ىشۋگە نەمەسە ساتىپ الۋعا ءماجبۇر. بۇل الەۋمەتتىك جاعدايدى شيەلەنىستىرىپ, تىپتەن مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەرى اسەرىن تيگىزەتىندەي دەڭگەيگە جەتتى.
ەلىمىزدەگى بار اۋىزسۋ قورلارى مەن سۋ تازارتاتىن قۇرىلعىلاردىڭ كوبىسى وسىدان 50-60 جىل بۇرىن سالىنىپ, ابدەن توزىعى جەتكەن. ياعني سانى بار دا, ساپاسى جوق. سوندىقتان بولار, سۋ قۇبىرلارىندا قىسىم جەتكىلىكسىز, ماگيسترالدىق سۋ جۇيەسى رەتتەلمەگەن, سۋ سۇزگىسى جولعا قويىلماعان. سۋدىڭ لاستانۋى ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدى قيىنداتىپ, تۇرعىندار اراسىندا ىشەك سۇزەگى, اسقازان, باۋىردىڭ قابىنۋى سياقتى ءارتۇرلى جۇقپالى اۋرۋلارعا ۇشىراعاندار دا بار.
سۋ قويمالارىنىڭ ەڭ باستى ستراتەگيالىق نىسان ەكەندىگىنە قاراماستان, ولاردىڭ كوپشىلىگى جەكەشەلەنىپ كەتكەن. ونىڭ ۇستىنە مەردىگەر ۇيىمداردىڭ جوسىقسىز جۇمىسىنىڭ كەسىرىنەن قۇرىلىس جۇمىستارى ساپاسىز ورىندالىپ, قولدانىلاتىن ماتەريالدار جارامسىز بولىپ, كوپتەگەن وڭىردەگى اۋىزسۋمەن قامتۋ جۇيەسىندە ىركىلىس جيىلەپ كەتتى. بۇل كەلەڭسىزدىكتەر ءىستىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋ كەزەڭىنەن باستاپ ورىن الدى. ارعىسىن بىلاي قويعاندا, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ارنايى باعدارلامالار اياسىندا جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى بولىنسە دە, ناقتى ناتيجەلەر ماردىمسىز بولىپ وتىر. سوندىقتان ماسەلە سوزىلمالى سيپات الىپ, بولىنگەن اقشانىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىنىڭ سەبەبى تۋرالى وي جۇرتتى قاتتى مازالاي باستادى. وسى ماسەلەلەردى شەشۋگە تىكەلەي قاتىسى بار بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدىكتەر ايماقتارداعى ەلدى مەكەندەردى تولىعىمەن ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءوزىنىڭ مىندەتىن تولىققاندى ورىنداماي وتىرعانعا ۇقسايدى. تۇرعىندارعا سۋ تارتىپ بەرۋدى ويلاۋدىڭ ورنىنا اكىمدىكتەر مەن سونى ىسكە اسىراتىن مەردىگەرلەر ناقتى ناتيجەگە ەمەس, شىن مانىندە, تەك بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋگە عانا ۇمتىلاتىندارى تۋرالى مالىمەتتەر ءباسپاسوز بەتىندە ءجيى شىعادى. ونى ءتيىمدى يگەرىپ, تۇرعىنداردى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ورنىنا ولاردىڭ اقشانى تالان-تاراجعا سالعاندىعى جايلى پىكىر دە تىيىلار ەمەس. حالىق جۇكتەلگەن مىندەتتەمەسىن ورىنداماسا دا, ولاردىڭ جازاعا تارتىلمايتىندىعىن تۇسىنبەي دال.
اۋىلدارداعى اۋىزسۋمەن قامتۋ جۇيەلەرىن پايدالانۋ جۇمىستارى ءتيىستى ماماندىعى جوق ادامداردىڭ قولىنا تيگەنى تۋرالى دا كوپ ايتىلىپ ءجۇر. ونىمەن قويماي, يەسىز قالعان اۋىزسۋمەن قامتۋ جەلىلەرى جىعىلعانعا جۇدىرىق بولىپ وتىر. مىنە, وسىدان بارىپ اپاتتىق جاعداي جيىلەپ, قۇبىرداعى سۋدىڭ ساپاسى نورمالارعا سايكەس كەلمەيدى. سۋ قويمالارىنىڭ سانيتارلىق جاعدايىنا كوڭىل ءبولىپ, ولاردىڭ جاعالاۋلارىنىڭ قوقىستانۋىنا جول بەرمەيتىندەي ءتارتىپ ورناتىپ, مەردىگەر ۇيىمداردىڭ جۇمىسىن باقىلاۋدا اكىمدىكتەر دارمەنسىزدىك تانىتىپ وتىر.
ارينە, اتقارىلعان جۇمىس پەن ناتيجەنى تەرىسكە شىعارۋعا بولمايدى. الايدا سول جەتىستىكتەردىڭ ءبارىن ۇنەمى تۋىنداپ وتىرعان پروبلەمالار, جوسپارلاردىڭ دەر كەزىندە جانە ساپالى ورىندالماۋى جۋىپ-شايىپ كەتىپ جاتادى. شەنەۋنىكتەردىڭ تۇرعىنداردى سۋمەن جابدىقتاعانى تۋرالى ەسەپتەرى مەن مالىمەتتەرى كولەمىنىڭ جىلدان-جىلعا «ارتۋى» بيلىكتىڭ اتىنا كىر كەلتىرىپ, ونىڭ بەدەلىن تۇسىرۋگە اكەلىپ سوعىپ وتىر. سۋ قۇبىرى نەمەسە سۋ تارتۋ ستانساسىن ىسكە قوسۋ ءراسىمىن وتكىزىپ, جالعان ەسەپ بەرىپ, تەك كامەرا مەن فوتواپپاراتتىڭ جارقىلى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋ, وكىنىشكە قاراي, جاپپاي جاۋاپسىزدىق تۋدىرىپ, قۇرعاق ۋادە مەن بوس سوزگە اۋەستەنۋدى ادەتكە اينالدىرادى. جاۋاپتى ادامداردىڭ ءوز قىزمەتىن ادال اتقارماي, وعان سالعىرت قاراعاندىعىنان كۇردەلى الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ تۋ ىقتيمالدىعى ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان ەگەر تۇرعىندار جەرگىلىكتى بيلىكتەن ءبىرجولاتا كۇدەر ءۇزىپ كەتپەسىن دەسەك, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل كۇيىنە كەرى اسەر ەتەتىن اۋىزسۋ پروبلەماسىن بىرجاقتى ەتىپ شەشۋ كەرەك. ول ءۇشىن بارلىق جاعداي بار. اتالعان ماسەلەگە قاتىستى مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ ۇستانىمى ايقىن. ءتيىستى تاپسىرمالار بەرىلىپ, ماسەلەنى ۋشىقتىرماي, دەرەۋ شەشۋ تۋرالى دا ەسكەرتىلدى. قارجى دا بولىنەدى. ەندەشە, بىلتىرعى سۋ تاسقىنىنىڭ سەبەپ-سالدارلارىنان ساباق الا وتىرىپ, ەلىمىزدەگى سۋ رەسۋرستارىن دامىتۋ جونىندەگى يسلام دامۋ بانكىمەن اراداعى بىرلەسكەن جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتاتىن ءىرى جوبالاردىڭ ساپالى ىسكە اسىرىلۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە ءمان بەرگەن ءجون.
