ءار ءداۋىردىڭ وزىنە ءتان اقيقاتى بار. مىرجاقىپ دۋلات ۇلى تۋىندىسىندا قازاق اۋىلىنداعى وقيعالار سول ۋاقىتتىڭ وزىنە ءتان شىندىعىمەن ادىپتەلەدى. سول قوعامداعى ءومىر ءسۇرۋ سالتىن سيپاتتاعان شىعارمانىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى وراسان زور دەسەك, قاتەلەسپەسپىز. جيىرماسىنشى عاسىردىڭ اقيقاتىن ارقالاعان تۋىندىداعى كەيبىر جاعدايلار بۇگىنگى كۇنمەن دە ۇندەسىپ جاتقانى شىندىق. سودان دا بولسا كەرەك, اسقار توقپانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى ساحناسىندا «باقىتسىز جامال» ساحنالاندى.
تاحاۋي احتانوۆ اتىنداعى اقتوبە وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ رەجيسسەرى مەيرام حابيبۋللين تاريحي تۋىندىنى ەكى اكتىلى تراگي-فارس جانرىندا ساحنالاۋعا بەل بۋىپتى. جاڭاشىل مامان سيۋجەت جەلىسىن باس كەيىپكەر جامالدىڭ تاعدىرىمەن ساباقتاستىرا وتىرىپ, شەشەسى شولپاننىڭ كوكەيىندەگى تراگەدياعا دا باسىمدىق بەرەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «باقىتسىز جامالدى» قويۋ ارقىلى رەجيسسەر شولپان وبرازىن تەرەڭدەتە اشۋعا دەن قويعانى دا كوڭىل قۋانتادى. ەسكى تانىمنىڭ قۇربانىنا اينالعان ونىڭ جامالعا ەركىندىك بەرۋگە تالپىنعان ارەكەتى ناتيجەسىز شىققانى جۇرەككە سالماق تۇسىرەدى. سارسەنبايعا جاستايىنان توقال بوپ تيگەن ونىڭ تراگەدياسىن اكتريسا قىمبات جاماش ويداعىداي الىپ شىقتى.
ەكىنشى بولىمدەگى ۋاقىت وزگەرىسىمەن كەلگەن مولدادان حات تانۋ كەزىندە جامالدىڭ زەرەكتىگىن, بىلىمگە قۇمارلىعىن بايقايمىز. بىرنەشە ايدىڭ بەدەرىندە قيسسالار مەن جىرلاردى جاتقا وقىعان قىز ءوز تاعدىرىنىڭ تالاۋعا تۇسەتىنىن قايدان ءبىلسىن. 45 جاسىندا سۇيگەن ءسابيىن سارسەنباي 45 مينۋت ويلانباستان قۇرباندىققا شالۋى – بولىستىققا ۇمتىلۋى. سول باياعى مانساپ ءۇشىن جان دالباسالاۋ. جاعىمپازداردىڭ داۋرىقپاسىنا دەن قويعان سارسەنبايدىڭ ۇشىپ-قونعان كوڭىل كۇيىن رەجيسسەر كەيىپكەرلەر اراسىنداعى ديالوگ ارقىلى بارىنشا ايشىقتاي تۇسەدى. ال قويىلىم بارىسىنداعى دارىگەرلەردىڭ باياۋ ارەكەتى مەن تەز عايىپ بولۋى قوعامداعى اششى اقيقاتتى ۇستەمەلەي تۇسەدى.
مانساپ جولىنداعى قۇرباندىق – جامال. بايجان ارقىلى بولىستىققا جول سالعىسى كەلگەن سارسەنباي جامالدى ساۋداعا سالادى. دۇرىسى, بايجاننىڭ سوتقار بالاسى جۇمانعا بەرۋگە ەش قارسىلىق كورسەتپەيدى. شولپاننىڭ نارازىلىعى – اۋاعا ايتىلعان ءۋاج. وسىلايشا, قىز تاعدىرى كوكپارعا تۇسەدى. ساناعا سالماق سالىپ, كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەتىنى دە – وسى. جامال ءۇشىن قايعى مەن قاسىرەت ۋىن جۇتقىزعان كۇندەر وسىلاي باستالادى. ويتكەنى سارسەنبايدى توقتاتار كۇش جوق.
جامالدىڭ عاليمەن تانىستىعى, كورگەنى مەن تۇيگەنى كوپ جاس جىگىتپەن ءسوز بايلاسىپ, سول كەزدەگى سىرەسكەن «زاڭدىلىقتى» بۇزىپ, قايعىلى شاڭىراقتان ىرگەسىن اۋلاققا سالۋى, ياعني قاشىپ كەتۋى ۇزاققا سوزىلعان جوق. قوعامنىڭ قارسىلىعى مەن قاراڭعىلىعى ولاردىڭ اياعىنا تۇساۋ سالدى. تاعى دا تراگەديا.
تەاتر ساحناسىندا ء«تىل قاتقان» «باقىتسىز جامالدا» ءتۇرلى وبرازدىڭ حاراكتەرلەرى توعىستى. ارينە, ونىڭ ارقايسىسىنان جەكە تۇلعا جاساۋ مۇمكىن ەمەس. ونداي قادامعا بارۋدىڭ قاجەتى دە جوق. ايتسە دە جۇمان وبرازىنىڭ ارقالاعان جۇگى جەڭىل ەمەس. كوركەم شىعارماداعى جۇمان مەن قويىلىمداعى وبرازدىڭ اراسى الشاقتاۋ ەكەنىن اڭعاردىق. مۇنداعى جۇمان وزدىگىنشە وي قورىتا الادى, ءوز پىكىرىن جەتكىزە بىلەدى. سونىسىمەن بولەكتەنەدى. جاس اكتەر ازامات تۇراروۆتىڭ وسى وبرازدى الىپ شىعۋ ءۇشىن كۇن-ءتۇن دەمەي ەڭبەكتەنگەنىن بايقاۋ – قيىن ەمەس. ونىڭ «جامالدى جۇمان ءولتىردى دەپ ويلايسىزدار ما؟.. سەندەر عوي مەنى مىقتى دەيتىن» دەگەن زاپىرانعا تولى زارلى سوزدەرى راسىندا دا جامالدى ولىمگە يتەرمەلەگەن قاراڭعى قوعامنىڭ قاسىرەتتى قادامى ەكەنىن ايشىقتاي تۇسكەندەي.
تراگي-فارس جانرىنداعى قويىلىمنىڭ قويۋشى-سۋرەتشىسى ايگەرىم امانگەلدىنىڭ بۇعان دەيىن «قۇسالىق», «ماڭگىلىك بالا بەينە» سپەكتاكلدەرىندە وزىندىك قولتاڭباسىن كورسەتكەنىن اڭعارعانبىز. قىزىل ءتۇستى شىمىلدىق, شىنجىرعا بايلانعان ارۋ وبرازى ارقىلى دەتالدارعا وزىنشە ءمان بەرگەن. سول ارقىلى ايەل تەڭسىزدىگىنىڭ قانداي قاسىرەتكە باستاماشى بولاتىنىن كورسەتكەن.
تۇتاستاي العاندا ءبىر ءداۋىردىڭ اقيقاتىن ارقالاعان درامانى رەجيسسەر بۇگىنگى كۇننىڭ تىنىسىمەن ساباقتاستىرۋعا تىرىسقانى بايقالادى. ايتسە دە, قويىلىم بارىسىندا ءبىر ساۋندترەكتى بىرنەشە مارتە قويۋدىڭ قانشالىقتى قاجەت بولعانىن تۇسىنە المادىق.
قالاي دەسەك تە, قىز تاعدىرىن ساۋداعا سالعان وتكەن عاسىرداعى شىعارمانىڭ ساحنالىق قويىلىمى كورەرمەندى بەيجاي قالدىرماعانى انىق. ويتكەنى ايەل تەڭدىگى مەن ونىڭ قۇقىعىنا قاتىستى ماسەلەلەر قازىرگى ۋاقىتتا دا ءوز ماڭىزىن جويعان جوق.
تاراز
