قوردالانعان ماسەلەلەر پافوسسىز شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى

جاڭا ساياسي جىلدى قوعاممەن اشىق اڭگىمەدەن باستاۋ – قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىنىڭ وزىنە ءتان ايرىقشا ۇستانىمى. حالىقپەن مۇنداي فورماتتا تىلدەسۋ جۇرتشىلىقتى جۇمىلدىرىپ, ەلدە ءجۇرىپ جاتقان ۇدەرىستەردى تۇسىنۋگە, قوعامدىق پىكىرتالاسقا سەپ بولادى. بۇل – پرەزيدەنتتىڭ ەلدەگى ماڭىزدى وزگەرىستەردىڭ ءبارى تەك حالىقپەن بىرلەسە جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس دەگەن بەرىك پوزيتسياسىنىڭ تاعى ءبىر ايقىن ايعاعى.

وتكەنگە كوز جۇگىرتسەك, ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ «Egemen Qazaqstan» گازەتىندەگى بىلتىرعى سۇحباتىندا ايتىل­عان, مەملەكەتتىك اپپارات پەن قوعام الدىنا قويىلعان ماقسات-مىندەتتەر تولىق ورىندالعانىن كورەمىز. دەمەك, سۇحباتتى مەملەكەتىمىزدىڭ ءبىر جىلعا مەجەلەنگەن ناقتى دامۋ جوسپارى, پرەزيدەنتتىڭ ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىنداعى اۋقىمدى باعىتىنىڭ قۇرامداس بولىگى دەپ ايتۋعا بولادى.

وتكەن جىل قازاقستاندى وزگەرىستەرگە باستاعان تاعى ءبىر ەلەۋلى كەزەڭگە اينالدى. ول ىرگەلى ىستەر مەن ايتۋلى وقيعا­لارعا تولى بولدى. رەكوردتىق مول­شەردە استىق جينالدى. ءبىر جىلدا ميل­­ليونداعان شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. مىڭداعان شاقى­رىم جول سالىنىپ, جوندەلدى. تۇر­عىندارىمىزدىڭ شاڭىراعىنا جاي­لىلىق پەن جىلۋ قايتا ۇيالادى. مۇشكىل كۇيگە تۇسكەن ينجەنەرلىك-كوممۋ­نالدىق ينفراقۇرىلىم جاڭا­رىپ-جاڭعىرتىلدى. جىلدار بويى قوردالانعان ماسەلەلەر ەشقانداي پافوس پەن كوزبوياۋشىلىقسىز, قالىپتى جۇمىس جاعدايىندا شەشىمىن تاپقانىن ايتا كەتكەن ءجون. ەڭ باستىسى, مۇنىڭ ءبارى بۇكىل ەلدە ازاماتتاردىڭ تۇرمىسى ەداۋىر تۇزەلگەنىن كورسەتەدى.

سونىمەن قاتار سىرتقى جانە ىشكى سىن-قاتەرلەرگە قاراماستان, حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى مەن كوڭىل كۇيى جاق­سارىپ كەلەدى. پرە­زيدەنتىمىزدىڭ «ۇلت­تىق قور – بالالار­عا» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. جۇرت­شىلىقتىڭ الەۋمەت­تىك ادىلدىك جونىن­دەگى تالاپ-تىلەگىنە تۇ­بەگەيلى جاۋاپ بەرىلدى. زاڭسىز شىعا­رىلعان كاپيتالدى قايتارۋ تۋرالى مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قابىلدانعان زاڭنىڭ ارقاسىندا ميللياردتاعان قارجى قىس­قا مەرزىمدە ەلگە قايتارىلدى. ول قا­راجاتقا بۇكىل ەلدە مەكتەپتەر, با­لاباقشالار, اۋرۋحانالار مەن سپورت نىسان­دارى سالىنىپ جاتىر. وسى كۇردە­لى ءىس ءارى قاراي دا جالعاسىن تابادى.

بۇعان قوسا جەتەكشى شەتەلدىك وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى اشىلىپ, عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كولەمى ارتىپ كەلەدى. وسىنىڭ بارلىعى ەلىمىزدە ادام مەن ونىڭ جان-جاقتى دامۋى باستى نازاردا ەكەنىن اڭعارتادى.

ءبىز ازاماتتارىمىزدىڭ وي-ساناسى بىرتىندەپ وزگەرىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتى­ر­مىز. ماسەلەن, بىلتىرعى الا­پات سۋ تاسقىنىنا توتەپ بەرۋى حال­قى­­مىزدىڭ ۇيىمشىلدىعى مەن جۇ­دى­­رىقتاي جۇمىلۋىنىڭ جارقىن ۇلگى­سى­­نە اينالدى. ەڭ قيىن ساتتەردە ۇيى­سا ءبىلۋ – ۇلتىمىزعا ءتان ەرەكشە قاسيەت. وتكەن كوكتەمدە ءدال سولاي بىرى­گە الدىق. جۇرتشىلىق جوعارىدان ەش­قان­داي پارمەن كۇتپەستەن, ءتىلسىز جاۋ­مەن جانقيارلىقپەن كۇرەستى. ولار تەك ءوز ءۇي-جايىن عانا قورعاپ قوي­ماي, جاقىندارىنا قولۇشىن سوزىپ, باسقا وڭىرلەرگە دە كومەككە باردى. ۆولونتەرلەر قوزعالىسى بۇكىل ەلدى قامتىدى. پرەزيدەنت ءوز سۇحباتىندا ايتقانداي, ءبىز قارعىن سۋدى از ۋاقىتتا اۋىزدىقتادىق. وعان قوسا زارداپ شەككەن نىسانداردى قالپىنا كەلتىرىپ, ءتىپتى جاڭاسىن سالىپ ۇلگەردىك.

وتكەن جىلى حالىقارالىق دەڭگەيدە دە كوپ جەتىستىككە قول جەتتى. الەمدىك احۋال تۇبەگەيلى ءارى قارقىندى وزگەرىپ جاتقاندا ءبىزدىڭ ەل ءوزىن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەدەلدى دە جاۋاپتى مۇشەسى رەتىندە كورسەتە الدى. بۇگىندە دۇرىس جولعا قويىلعان سىرتقى ساياسات كەز كەلگەن ەلدىڭ تابىستى جانە تۇراقتى دامۋىنىڭ شەشۋشى ءارى نەگىزگى فاكتورى ەكەنى انىق. ال مەملەكەتتىڭ كوش باسىندا تاجىريبەلى ساياساتكەر, بىلىكتى ديپلومات تۇرعاندا ول ەل الەمدىك ديالوگتىڭ جاڭا ۇستانىمدارى قالىپتاساتىن جانە ىسكە اسىرىلاتىن مەكەنگە اينالادى.

پرەزيدەنتىمىزدىڭ وزگە تىلدەردى تەرەڭ مەڭگەرگەنى, باسقا ەلدەردىڭ مادەنيەتىن جاقسى بىلەتىنى, وي-ءورىسىنىڭ كەڭدىگى ونىڭ كەز كەلگەن كەزدەسۋدە بيىكتەن كورىنىپ, ۇلتتىق مۇددەمىزدى ءساتتى, تاباندى تۇردە قورعاۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن كورىپ ءجۇرمىز.

جۋىردا عانا مەملەكەت باسشىسى ناعىز ديپلوماتيالىق قادام جاسادى. ازەربايجان اۋە كومپانياسى ۇشاعىنىڭ اپاتقا ۇشىراۋىنا بايلانىستى تۋىنداعان كۇردەلى جاعداي مەن سىرتقى قىسىمعا قاراماستان, پرە­زيدەنت تەرگەۋ امالدارىنىڭ شىنايى­لىعى مەن ادىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قارا جاشىكتى قۇلاعان اۋە كەمەسىن جاساعان ەلگە, ياعني برازيلياعا جىبەرىپ, بىردەن-ءبىر دۇرىس شەشىم قابىلدادى. مۇنداي شەشىم مۇددەلى تاراپتاردىڭ ءبارىنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, قازاقستاننىڭ نەگىزگى ماسەلەلەردەگى تاباندىلىعى مەن تاۋەلسىزدىگىن بۇكىل الەمگە پاش ەتتى.

بىلتىر ەلىمىز ءبىراز بەدەلدى حالىق­ارالىق ۇيىمعا توراعالىق ەتىپ, بىر­قاتار سامميت پەن فورۋمنىڭ ۇيىم­داس­­تىرىلۋىنا ۇيىتقى بولدى. پرە­زي­دەنت ەل ىشىندە دە, شەتەلدەردە دە ەڭ جو­عارى دەڭگەيدە كوپتەگەن كەزدەسۋ وتكىز­دى. ولاردىڭ ءبارى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپ­سىزدىكتىڭ, بارلىق سالادا مەملەكەتىمىزدىڭ ىلگەرى باسۋىنىڭ كەپىلىنە اينالدى. مەملەكەت باسشىسى­نىڭ ءار شەتەلدىك ساپارى, حالىقارالىق فورۋمدارداعى ءاربىر سويلەگەن ءسوزى جاڭا كەلىسىمدەر مەن ۋاعدالاستىقتارعا جول اشىپ, ەلىمىزگە دەگەن سەنىمدى ارتتىرا تۇسەدى.

پرەزيدەنت ءوز سۇحباتىندا قازاق­ستاننىڭ رەسەي, قىتاي, اقش, تۇركى الەمى ەلدەرىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناسىنىڭ كەلەشەگىنە ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى. بارلىق مەملەكەتپەن ارادا اۋقىمدى جوسپارلارىمىز بار, ەشقايسىسىمەن تۇسىنىسپەۋشىلىك جوق. بۇعان كوپ ەل قول جەتكىزە الماي وتىر. وسىنىڭ ءبارىنىڭ ارتىندا پرەزيدەنتىمىزدىڭ كۇندەلىكتى اتقارىپ جاتقان وراسان زور ەڭبەگى تۇر.

ەلگە جاڭا ينۆەستيتسيالار, تەحنولوگيالار تارتىلىپ, وندىرىستەر بوي كوتە­رىپ جاتىر. قازاقستان الەمدىك ساۋ­دا نارىعىنداعى ءورىسىن كەڭەيتە تۇسۋ­دە. مۇنىڭ بارلىعى ەلىمىزدىڭ باقۋات­تىلىعىنا اسەرىن تيگىزەدى. قازاقستان 2024 جىلى جاڭا جوبالارعا 15,7 ملرد دوللار تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتتى. ول – بىلتىرعىدان 88 پايىز جوعارى. بۇل – ورتالىق ازيا ءوڭىرى ەلدەرىندەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. وسى رەتتە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ شامامەن ۇشتەن ەكى بولىگى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە تيەسىلى.

مەملەكەت باسشىسى ءوز سۇحباتىندا بيلىكتىڭ بارلىق تارماعىنىڭ جۇمى­سى­نا جان-جاقتى توقتالدى. پارلامەنت قىز­مەتىنە وڭ باعا بەردى. بۇل دەپۋتات­تار­­عا تىڭ كۇش-جىگەر بەرىپ, ەل يگىلىگى جو­­لىن­­­داعى جۇمىسقا ءبىزدى جۇمىلدىرا تۇسەدى.

قازىرگى تاڭدا پارلامەنت الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. اتاپ ايتقاندا, ءتورت قۇجاتتى – سالىق, قۇرىلىس, سۋ كودەكستەرى مەن تسيفرلىق كودەكستى جاڭا­دان قابىلداۋ.

اۋقىمدى ءارى كەلەشەگى زور تاقىرىپ­تىڭ ءبىرى – جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ. دەپۋتاتتار وسى يننوۆاتسيالىق سا­لاداعى قارىم-قاتىناستى جاڭاشا قا­لىپتاستىراتىن, ونىڭ ەل يگىلىگى ءۇشىن پروگرەسسيۆتى دامۋىنا جان-جاق­تى جاعداي جاسايتىن زاڭ جوباسىنا باستا­ماشىلىق ەتتى. جۇمىس توبىنا بۇ­گىندە Astana Hub-تا جۇمىس ىستەي­تىن جەتەكشى ءىت كومپانيالاردان مامان-سا­راپشىلار كىردى. ماجىلىستە ازىرلەنىپ جاتقان وسى زاڭ جوباسىنىڭ جاقىن ارادا تانىستىرىلىمى وتەدى دەپ ويلايمىن.

وسى ورايدا ەلىمىزدە وزىق زەرتتەۋ­لەردى ەكونوميكاعا ەنگىزۋ تاجىريبەسى بار. كەزىندە ماينەرلەردىڭ جۇمىسىنا قۇقىق­تىق تۇرعىدان جاعداي جاسالدى. قازىرگى ۋاقىتتا استانا حالىقارالىق قار­جى ورتالىعى بازاسىندا كريپتا-بيرجا تابىستى جۇمىس ىستەپ, بيۋدجەتكە تۇراق­تى تۇردە ميللياردتاعان سالىق ءتۇسىپ جاتىر.

ءار زاڭ جوباسى جاڭا جاعدايلار مەن قوعامنىڭ سۇرانىسىن ەسكەرە وتىرىپ, ءوزى رەتتەيتىن سالالارداعى قۇقىقتىق قا­تىناستاردى قايتا جانداندىرۋعا ءتيىس. مەملەكەت دامۋىنا تىڭ سەرپىن بە­رۋى كەرەك. بۇل – دەپۋتاتتاردىڭ حا­لىق پەن پرەزيدەنت الدىنداعى زور جاۋاپ­كەرشىلىگى. وسى رەتتە مەم­لە­كەت باس­شىسى جان-جاقتى ناسيحات­تاپ جۇر­گەن «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى جاع­دايىندا پارلامەنتتەن شىعا­تىن ءار قۇقىقتىق قۇجاتتىڭ قۇندى­لىعى مەن ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. سون­دىقتان دەپۋتاتتار ازاماتتىق جانە ساراپشىلىق قوعامداستىقپەن ارىپتەس­تىككە زاڭنامانى جەتىلدىرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىندە ەرەكشە كوڭىل بولەدى.

قازىر ەلىمىزدە جاڭا ساياسي مادەنيەت قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. اشىقتىق پەن پىكىر الۋاندىعى جاڭا ساياسي سيپاتتارعا اينالدى. التى ساياسي پارتيادان, ءبىر مانداتتى وكرۋگتەردەن سايلانعان دەپۋتاتتار ءوز سايلاۋ­شىلارىمەن كۇندەلىكتى بايلانىستا. ولاردىڭ تالاپ-تىلەگىن پارلامەنت مىنبەرىنەن جەتكىزۋدە.

وسىلايشا, قوعامدا قىزۋ تالقىعا تۇسكەن بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋى ماسەلەسىن دەپۋتاتتار جۇمىسقا الدى. «Amanat» پار­­تياسىنىڭ پارلامەنتتەگى فراكتسياسى اتالعان ماسەلەنى ۇكىمەت مۇشەلەرىمەن, ساراپشىلارمەن, ءوڭىر وكىلدەرىمەن بىرگە ەكى رەت قارادى. ۇكىمەت الدىنا ساعات بەل­دەۋى اۋىسۋىنىڭ تۇرعىندار ءومىرى مەن ەل ەكونوميكاسىنا اسەرىن انىقتاۋ بو­يىنشا جوسپارلانعان بارلىق زەرتتەۋدى بيىلعى ناۋرىزعا دەيىن جۇرگىزۋ مىندەتى قويىلدى. پرەزيدەنت ايتقانداي, سونىڭ نەگىزىندە پارلامەنت ۇكىمەتپەن بىرگە بايىپتى شەشىم قابىلدايدى. بۇل مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسى ناق­تى جۇمىس ىستەيتىنىن جانە ءوزىن-ءوزى اقتا­عانىن ايقىن كورسەتەدى.

سۇحباتىندا پرەزيدەنت بولاشاق جاس بۋىننىڭ كەلبەتىن ايشىقتاپ بەردى. تۇپتەپ كەلگەندە, رەفورمالارىمىز سول وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قامى ءۇشىن جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل – بارلىق مەملەكەتتىڭ سترا­تەگيالىق رەسۋرسى. قازىر ءبىزدىڭ ەلدە وتانىمىزدىڭ وركەندەۋىنە زور ۇلە­سىن قوسىپ وتىرعان شىن پاتريوت جاس­تار بار ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. ماسەلەن, «جاستار رۋحى» جاستار قاناتى پرەزيدەنتتىڭ ايتقان سوزدەرىنە ءاردايىم العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءۇن قوسادى. وسىلايشا, بۇل ۇيىم «تازا قازاقستان» اكتسياسىنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالىپ, ۆولونتەرلىق قوزعالىس بۇكىل ەل بويىنشا قانات جايدى.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي, جاستارمەن ۇنەمى جۇمىس ىستەۋ قاجەت. سونىڭ ىشىندە جاستار اراسىندا دۇرىس باعدار قالىپتاستىرۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى وسى جىلدى «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» دەپ جاريالادى. ەل بويىنشا ەڭبەك ادامىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا, ەڭبەكسۇيگىشتىك پەن كاسىپقويلىق قۇن­دى­لىقتارىن ىلگەرىلەتۋگە باعىتتال­عان اۋقىمدى جۇمىس قولعا الىندى.

پرەزيدەنتىمىز سۇحباتىندا مەرزى­­­مىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ ىقتيمال­دىعى, پارلامەنتتىك رەسپۋبليكا قۇرۋ, بۇۇ-داعى جۇمىس تۋرالى ءارتۇرلى الىپ-قاشپا اڭگىمەلەرگە ناقتى ءارى تۋرا جاۋاپ بەردى. بۇل سۇراقتارعا نۇكتە قويىلدى دەسە دە بولادى. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ تاياۋ جىلداردا ەلدى دامىتۋعا ارنالعان ايقىن جوسپارى بار ەكەنىن جانە ونى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىراتىنىن تاعى دا راستادى.

بۇل – ازاماتتاردىڭ تالاپ-تىلەگىنەن جانە ەلدىڭ مۇددەسىنەن تۋىندايتىن, ابدەن ويلاستىرىلعان ستراتەگيا. رەفور­مالاردىڭ ناتيجەسىن ءبىز كۇن سايىن كو­رىپ وتىرمىز. بيلىكتىڭ بارلىق تارما­عى تو­لىققاندى جۇمىس اتقارىپ, العا قويىل­­عان مىندەتتەردى بىرگە ورىنداپ جاتىر.

قوعام مەن ساياسي ينستيتۋتتار اراسىندا «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن ءوزارا بايلانىستىڭ ناقتى جۇيەسى قالىپتاستى. ءبىز جۇرتشىلىقپەن ءجيى جۇزدەسىپ تۇرامىز. قازىر دە دەپۋتاتتار وڭىرلەردى ارالاپ ءجۇر. پرەزيدەنت باستاپ بەرگەن وزگەرىستەردىڭ تەك «كابينەت ىشىندە قالىپ قوياتىن» ەمەس, ازاماتتاردىڭ سۇرانىسىمەن بىتە-قايناساتىن ومىرشەڭ ىستەر, ناقتى جاۋاپتار ەكەنىن كوپشىلىك تۇسىنە باستادى. ونى كورىپ وتىرمىز.

سوندىقتان الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر پرەزيدەنتكە جانە ونىڭ ساياساتىنا دەگەن سەنىم دەڭگەيى 80 پايىزدان جوعارى ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. قوعامىمىز جەدەل وزگەرىپ جاتىر. جۇرت مەملەكەتتىك شە­شىمدەر قابىلداۋ ىسىنە ارالاسۋدا. ازا­ماتتاردىڭ ساياسي ساۋاتى ارتىپ كە­لە­دى. ال مۇنىڭ ءبارى – قازىرگى جاعداي­دا ەلدىڭ تابىستى دامۋىنىڭ بەرىك كەپىلى.

سۇحباتپەن تانىسقاندا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ قۇجاتتارمەن مۇقيات جۇمىس جۇرگىزەتىنىنە تاعى دا كوزىم جەتتى. ونىڭ قاسىندا قىزمەت ەتكەن كەزدەرى پرەزيدەنتتىڭ تالاپشىل ەكەنىن, اسىرەسە وزىنە قاتاڭ تالاپ قوياتىنىن كوردىم. ول ءوزىنىڭ ماتىنىنە وتە تياناقتى, ۇقىپتى قارايدى. ءاربىر قۇجاتتىڭ, ءوزىنىڭ سويلەيتىن ءسوزىنىڭ مازمۇنى مەن ونداعى نەگىزگى ويلاردى ءوزى قالىپتايدى. ارينە, بۇل كەي كەزدەرى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى جەڭىلدەتەتىن. ويتكەنى اپپارات الدىندا ناقتى, تۇسىنىكتى مىندەتتەر قويىلاتىن ەدى. بىراق سونىمەن بىرگە پرەزيدەنتتىڭ جوعارى تالابىنا ساي بولۋ ءۇشىن بىزگە ۇنەمى ءوز-ءوزىمىزدى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن دە تۇسىنەتىنبىز.

قورىتا ايتقاندا, مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ جاڭا جىلدى حالىقپەن تىلدەسۋ­دەن باستاۋ, ءوز پايىمدارىن, وي-تولعا­نىستارىن ورتاعا سالۋ ءداستۇرى پرەزيدەنتىمىزدى حالىقپەن ودان ءارى جاقىنداستىرا ءتۇسىپ, ازاماتتاردىڭ جۇرە­گىنە سەنىم مەن تىنىشتىق ۇيالاتا­دى. ناتيجەسىندە, بۇل بارشامىزدى ەلدىڭ بولاشاق دامۋى جولىنداعى يگى ماقسات­تار توڭىرەگىندە توپتاستىرادى.

ەرلان قوشانوۆ,

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى