قالامگەر «ساڭعال تاۋلار, ساۋمال بەلدەر, ساعال جوندار» دەگەن اتپەن قازاقتىڭ ءور التايىنىڭ, اسقار التايىنىڭ, اسقاق التايىنىڭ بىزگە ءمالىم ەمەس بولىپ كەلگەن تۇستىك جاق بەتكەيى جونىندەگى كەزەكتى جولجازباسىن ۇسىنىپتى. ونى استانالىق «فوليانت» باسپاسى سان ءتۇرلى فوتومەن كوركەمدەپ, قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي ەتىپ, وقىرمان يگىلىگىنە اينالدىرىپتى.
جالپى, اسقاروۆتىڭ ورتا مەكتەپتەن كەيىنگى العاش وقىعان ءبىلىم ۇياسى — الماتىداعى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسى, ونىڭ مەڭگەرگەن العاشقى ماماندىعى دا سول – سۋرەتشىلىك ونەر. جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىق جولىنا ۇڭىلگەندەر وندا سۋرەتشىلىك پەن سۋرەتكەرلىكتىڭ بىرىمەن-ءبىرى شەبەر جىمداسىپ جاتقانىن, ولاردىڭ ءبىرىن-ءبىرى جاقسى تولىقتىرىپ تۇراتىنىن اڭعارارى انىق. ونىڭ وسى شىعارماسىن جازۋ بارىسىندا ءوزى تۋرالى ەلەۋسىز عانا ايتا كەتكەن: «مەن سۋرەتشىمىن عوي, ايتەۋىر تابيعات كوركىن قىزىقتاۋدان جالىققان جان ەمەسپىن. بۇل جونىندە مەندە تويىم جوق, قاناعاتسىزبىن. ءتىپتى ەشكىمگە ۇقساماعان اشقاراقپىن, ساياحاتتاپ, قىزىقتاپ, تاۋ مەن تاستا قاڭعىرىپ جۇرە بەرگىم كەلەدى», دەيتىن پىكىرىنە ءشۇباسىز سەنەسىڭ.
قالامگەردىڭ بۇل جولعى ساپارى ءور التايىمىزدىڭ بۇدان بۇرىن ءوزىنىڭ جولى تۇسپەگەن موڭعوليا جاق بەتتەگى كۇنگەيىنە ارنالىپتى. ارينە, جىرتقىشتارىنان باستاپ ءتۇرلى اڭ-قۇستارى مول, سونداي-اق تىلسىم تابيعاتىنىڭ ادامعا توسىننان تارتار سىيلارى جەتەرلىك التاي قاشاندا تاكاپپار, قاشاندا سۇستى. ول ەكى اياقتى پەندەنىڭ ءوز قويناۋىندا جالعىز-جارىم جۇرگەن ەركەلىگىن كوتەرە بەرمەيدى. سوندىقتان جاز ماۋسىمىنىڭ وزىندە دە ساپارعا شىعۋ بارىسىندا كيەر كيىم, ىشەر اسىڭنىڭ ساي بولۋىنان باستاپ, ساپارلاس سەرىكتەرىڭ دە مەيلىنشە تاجىريبەلى, جەردىڭ سىرىن جاقسى بىلەتىن جاندار بولۋى شارت. كوپ جىل بويى قاتونقاراعاي ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ باس ديرەكتورى بولىپ ىستەگەن ەرەن جۇماعۇلوۆ پەن وسى ساپاردى ۇيىمداستىرۋعا ارنايى بولىنگەن بىرنەشە تاجىريبەلى ينسپەكتورلار مەن ورمانشىلاردىڭ جولباسشى رەتىندەگى ەڭبەكتەرىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. ولار دەر كەزىندە ورىندى اقىل-كەڭەس, باعىت-باعدار بەرۋىمەن قاتار, يەسىز وڭىردە قاجەت بولار ەسكەرتۋلەرىمەن, تابيعاتقا قاتىستى قىزىقتى دا مازمۇندى اڭگىمەلەرىمەن دە قالامگەرگە جاقسى كومەك كورسەتىپتى.
التاي باۋىرىندا وسكەن, بۇعان دەيىن دە تابيعاتتىڭ قىر-سىرىن «قارا سوزبەن جىرلاپ» ۇيرەنگەن قالامگەر اسقاروۆتىڭ ءتىلى و باستان-اق شۋاقتى دا كوركەم. شىعارمادا, ماسەلەن, «شىعىس كوكجيەكتەن قىزارا ءبورتىپ, تاڭ ەندى عانا ارايلاپ اتىپ كەلە جاتىر. دۇنيە بۋالدىر ساعىمعا ورانعان اقجەلەڭ شاق. تاۋ بيىگىندە قازىر جازدىڭ ورتاسى ەمەس, كوكتەم ەندى عانا شىعىپ كەلە جاتقانداي. اۋادا كەڭسىرىك جارعان الدەبىر حوش ءيىس اڭقيدى. الدەقايدان ساڭىراۋ قۇردىڭ قۇرقىلداعان قۇمىققان داۋىسى ەستىلەدى. ەندى ءبىر تۇستان ۇكىنىڭ ەنتىككەن ءۇھىلى شىقتى» دەگەن سياقتى تاماشا تابيعات سۋرەتتەرى مولىنان ۇشىراسادى.
بۇل جولجازباعا تەك التاي تابيعاتىن سۋرەتتەۋگە عانا ارنالعان تۋىندى ەكەن دەپ قاراماعان ءجون. وندا قالامگەردىڭ جەرگىلىكتى تابيعي ورتادا ءجۇرىپ جاتقان وڭ جانە تەرىس وزگەرىستەرگە قوسا, جاھاندىق كليماتتىڭ وسى وڭىرگە دە تيگىزىپ جاتقان ىقپالى مەن ەلىمىزدەگى انا ءتىلىمىزدىڭ قازىرگى احۋالىنا قاتىستى دا ۇزىك-ۇزىك وزەكتى ماسەلەلەر ءسوز بولادى.
ارينە, شاعىن ماقالادا جولجازبانىڭ بارلىق قىر-سىرىن, وندا قامتىلعان جايتتاردى تولىقتاي بايانداپ شىعۋ شارت تا ەمەس, ءارى مۇمكىن دە ەمەس ەكەنىن كوزى قاراقتى وقىرمان تۇسىنەر دەيمىز. ءبىزدىڭ ماقسات – قالامگەردىڭ كەزەكتى جولجازباسىن قولعا العان ادامعا تەڭىز سۋىنىڭ ءدامىن تاتتىرعانداي ەتىپ, ونىڭ جالپى مازمۇنىنان حاباردار ەتۋ عانا.
ويدى تۇيەر بولساق, الىبەك اسقاروۆ وسى ەڭبەگى ارقىلى قازىرگى ورىس پروزاسىنىڭ الدەقاشان مويىندالعان كلاسسيگى اناتولي كيمنىڭ كىتاپ ەپيگرافىنا الىنعان «تابيعات فيلوسوفياسى ءجانتاسىلىم ەتەردەي حالدە تۇر. تابيعاتتى سۋرەتتەۋگە قايتادان ورالايىقشى! تابيعاتتى ۇمىتساق, ءوزىمىزدى جوعالتقانىمىز» دەگەن جۇرەكجاردى سوزىنە لايىقتى ءۇن قوسقان دەي الامىز.
ءابدىمۇتال الىبەكوۆ
