القالى جيىندى احمەت بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىم ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى انار فازىلجانوۆا جۇرگىزىپ, كىرىسپە سوزىمەن ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ رەكتورى جانسەيىت تۇيمەباەۆ اشتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ كونگرەسس قاتىسۋشىلارىنا ارناعان قۇتتىقتاۋىن پرەزيدەنت كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ جەتكىزدى.
«فيلولوگيا جانە تۇركولوگيا عىلىمىن دامىتۋعا ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن عيبراتتى عالىم لينگۆيستيكا سالاسىن تەرەڭ زەردەلەپ, اۋقىمدى ەڭبەكتەر جازدى. ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىندا جۇمىس ۇزاق جىلدار قىزمەت ىستەپ, ءبىرىنشى باسشىعا دەيىنگى جەمىستى جولدان ءوتتى. ۇكىمەت جانىنداعى تەرمينولوگيا, ونوماستيكا كوميسسياسى جۇمىسىن جانداندىرىپ, تالانتتى شاكىرتتەر تاربيەلەپ, وزىندىك عىلىمي مەكتەبىن قالىپتاستىردى. تۇعىرلى تۇلعانىڭ ءومىر جولى, ونەگەلى ىستەرى جاس ۇرپاققا ءاردايىم ۇلگى بولارى ءسوزسىز», دەلىنگەن قۇتتىقتاۋدا.
پارلامەنت سەناتى توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ ءوز قۇتتىقتاۋىندا انا ءتىلىمىز بەن تۇركى تىلدەرىنىڭ تاريحىن تەرەڭ زەرتتەگەن, قازاق ەتنولينگۆيستيكاسىنىڭ نەگىزىن قالاعان عالىمنىڭ باسشىلىق قىزمەتتە دە يگى ىستەرگە ۇيىتقى بولعانىن, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە تاباندىلىقتىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتكەن ونەگەلى ءومىرىن ۇلت ساناسىندا جاڭعىرتىپ, مۇراسىن كەڭىنەن دارىپتەۋ قاجەتتىگىنە توقتالعان.
سەنات توراعاسىنىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزگەن سەناتور دارحان قىدىرالى ءوز سوزىندە: «سانالى عۇمىرىن ءسوز دۇنيەسىنە سارپ ەتكەن ساناۋلى تۇلعانىڭ ءبىرى, قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ ساردارى, تۇركولوگيانىڭ تۇعىرلى تۇلعاسى, اكادەميك ءابدۋالي قايدار الىستاعان سايىن اسقاقتاي كورىنەتىن الاتاۋ سىندى رۋحاني قۇبىلىسقا اينالىپ ۇلگەردى. انا ءتىلىنىڭ الداسپانى بولعان عالىمنىڭ جاسامپاز عۇمىرى ارتىندا قالعان قازىنالى ميراسىمەن ولشەنىپ, ۋاقىت وتكەن سايىن سالماعى ارتا تۇسەرى انىق. ءابدۋالي تۋعانباي ۇلى ىركىلىسسىز ىزدەنىستىڭ, مويىماس مىنەزدىڭ, تايماس تاباندىلىقتىڭ ادامى ەدى. سوندىقتان ونى انا ءتىلىمىزدىڭ التىن ادامى دەۋگە بولادى. ەسىك قورعانىنا جاقىن ماڭدا تۋعانى ءۇشىن دە, قايشىلاسقان تۇستا قايرات كورسەتە ءجۇرىپ, قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى ءۇشىن كۇرەسىپ, قازاق ءتىلى قوعامىن قۇرعانى ءۇشىن دە, ەتنولينگۆيستيكانىڭ ءتۇپ باستاۋىندا تۇرعانى ءۇشىن دە, ۇندەمەي ءجۇرىپ ۇلكەن ىستەردى اتقارعانى ءۇشىن دە وسىلاي اتاۋ ادىلەتتى ءارى ابزال بولار ەدى», دەپ اتاپ ءوتتى.
ۇلتىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن تۇلعا جايىنداعى ەستەلىكتەرىمەن بولىسكەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى نۇرلان ورازالين «ابەكەڭنىڭ ۇلتتى سۇيگەنىن, قالاي قىزمەت ەتكەنىن تۋ ەتىپ ۇستاپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاستىرىپ وتىرۋ كەرەك. تۇلعالىق ءبىتىمى, بولمىسىنان ۇنەمى كىسىلىكتىڭ مارتەبەسىن تانىتىپ جۇرەتىن عالىم ءتىل عىلىمنىڭ كەڭىستىگىندە عانا قالىپ قويعان جوق. ەتنوستىڭ قالىپتاسۋىن, ءۇيسىن, قاڭلى مەملەكەتىنىڭ تاريحىن جازىپ كەتتى. «قازاق ەتنوسىنىڭ تامىرى قايدان جاتىر؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەدى. ەۋروتسەنتريزمنىڭ تۋى جەلبىرەپ تۇرعان تۇستا تۇركىلىك تۇتاستىعىمىزدى جەتەر جەرىنە جەتكىزىپ ايتتى. ءتىرى بولسا, بۇل سالانى ارى قاراي زەرتتەيتىن ەدى. سوندىقتان عالىمنىڭ كۇرەسكە تولى ءومىرىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ قاجەت. عالىمنىڭ زەرتتەۋلەرى وسى سالاداعى جاس زەرتتەۋشىلەرگە جول سىلتەگىش, باعدارشى بولار ەدى. بولمىسىن, كۇرەسكەرلىگىن ۇلتتىنىڭ كەلەشەگىنە ارناعان تۇلعانى تۋعان حالقى «حالىق قاھارمانى» رەتىندە باعالاۋى ءتيىس» دەدى.
القالى جيىنعا عالىمنىڭ قىزى اسەل ابدۋاليقىزى قاتىستى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى شاحين مۇستافاەۆتىڭ, «حالىقارالىق قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى راۋان كەنجەحاننىڭ قۇتتىقتاۋى وقىلدى. «Türk Dil Kurumu» لينگۆيستيكالىق قوعامىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى حارۋن شاحين, تۇرىك ءتىلى مەن ادەبيەتى ءبولىمىنىڭ باسشىسى, ەگە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى مۋستافا ونەر, تاعى باسقا دا عالىمدار قۇندى مۇراسىنا قاتىستى مازمۇندى باياندامالار جاسادى.
حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ عىلىم جونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنتى, بەلگىلى عالىم شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى اكادەميكتىڭ بوزبالا شاعىنان ەرلىككە بەيىم تاعدىرى, عىلىمداعى جانكەشتى ەڭبەگى تۋرالى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. «عىلىمدى ۇيىمداستىرۋ مەن شاكىرت تاربيەلەۋگە سانالى عۇمىرىن ارناعان عالىم سوڭعى 20 جىلدا 25 كىتاپ جازسا, ونىڭ ەڭ ۇلكەنى ءۇش تومدىق ەتنوگرافيالىق سوزدىك بولدى. اكادەميك قۇرعان «قازاق ءتىلى» قوعامى 35 جىل جۇمىس ىستەدى. ۇلكەن مىنبەرلەردەن قازاق ەلىندە ءبىر عانا ءتىل مەملەكەتتىك بولۋى كەرەتىگىن اشىنا ايتىپ, انا ءتىلىنىڭ قورعاۋشىسىنا اينالدى» دەدى ول.
ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى جامال مانكەەۆا ءوز بايانداماسىندا عالىم ەڭبەكتەرىنە تالداۋ جاسادى. ءتىل الەمىنىڭ بايلىعىن سانامالاپ قويماي, ءسوز مۇحيتىنا ۇڭىلگەن عالىم ونىڭ سىرىن اشا ءبىلدى. وسى ورايدا ءتىل تامىرشىسىنىڭ ەڭبەكتەرىن زەردەلەۋ, ءتىل ارقىلى ۇلت بولمىسىن تانۋ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاققا جەتكىزۋدىڭ وزەكتى ەكەندىگىنە توقتالدى.
عۇلاما عالىم ءال-فارابي: «عىلىمنىڭ سارايىنا كىرەتىن ادامنىڭ ارى تازا, جان يمانى كامىل, پەيىلى تۋرا بولۋى كەرەك. ونداي بولا المايتىن ادامدار ءوزىن دە, وزگەنى دە بىلعاماي, عىلىمنان اۋلىق ءجۇرۋ كەرەك» دەگەنى اكادەميك ءابدۋالي قايدارعا قاراتا ايتىلسا كەرەك. ءتىل ساردارى ومىردەن وتكەنىمەن, ەڭبەكتەرى جاس ۇرپاققا ازىق بولىپ, ۇلت ساناسىنان وشپەيدى» دەدى جيىن بارىسىندا بەلگىلى عالىم كارىمبەك قۇرماناليەۆ. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە تاريحي تۇلعالار ەڭبەكتەرىن, ءومىر جولى, قاراپايىم بولمىسىن دارىپتەۋگە قاتىستى اۋقىمدى جۇمىستار ىستەلىپ, ەڭبەكتەر جازىلىپ جاتىر.
كونگرەسس بارىسىندا سونداي اق بيىل جارىققا شىققان ء«ابدۋالي قايدار. «ەرتەڭىن ويلا ەلىڭنىڭ», «حالىق دانالىعى», «ا. سەيىتبەكوۆا. سەيف سارايدىڭ «گ ۇلىستان بيت-تۇركي» جازبا ەسكەرتكىشى: سوزدىگى, ترانسكريپتسياسى, اۋدارماسى», «گ.مامىربەك قۇتبتىڭ «حۇسراۋ ۋا شىرىن» داستانى: سوزدىگى, ترانسكريپتسياسى, اۋدارماسى» سياقتى ەڭبەكتەرى تانىستىرىلىپ, پانەلدىك سەسسيالاردا عالىم مۇراسى, قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
